Chương 24: Bằng Khoán Trao Tay Bãi Nở Hoa

Được quan Khâm sai đưa tay mời, Lão Chước khẽ huých nhẹ khuỷu tay vào tay con gái. Bé Cúc hít một hơi thật sâu, đôi gò má ửng hồng dưới nắng sớm, nhanh nhẹn tiến lên trước hương án. Nàng cung kính quỳ gối, nâng bổng cuộn giấy bản bồi lụa qua đầu — Lạy quan lớn! Suốt ba mươi năm qua, bốn mươi nóc nhà ngụ cư chúng con bám trụ ven sông Đáy, đổ mồ hôi nước mắt biến bãi hoang thành nương dâu ruộng lúa. Đây là tấm bản đồ địa thế do chính tay con đo đạc, sao vẽ rõ ràng từng bờ mương, rạch nước và khoảnh đất của mỗi gia đình. Xin dâng lên quan lớn soi xét!

Hai tráng đinh hộ vệ đón lấy cuộn giấy, trải rộng trên bàn hương án trước mặt Khâm sai Hà Thúc Khiêm. Cả gian tiền tế im phăng phắc. Mọi ánh mắt bô lão và thứ dân đều đổ dồn vào những nét mực tàu đen nhánh. Từng khúc quanh dòng sông Đáy, từng rặng tre chắn lũ, những con mương tưới tiêu cho đến ba mươi mẫu bãi bồi chia từng khoảnh vuông vức đều hiện lên chuẩn xác, sống động.

Khâm sai chăm chú nhìn bản đồ, ngón tay lướt qua những dòng chú giải nắn nót, rồi cất tiếng khen ngợi — Khéo lắm! Nét vẽ rành mạch, phân định ranh giới đâu ra đấy, không sai một ly một hào! Phải gắn bó máu thịt với bờ bãi này đến nhường nào mới có thể vẽ nên địa đồ công phu đến thế. Một cô gái thôn dã thảo hiền mà tài trí chẳng kém gì bậc nho sinh chốn kinh kỳ!

Nghe quan lớn ngợi khen con gái, Lão Chước đứng bên thềm sướng rơn cả người, đôi mắt hạt đỗ lấp lánh niềm hãnh diện, chiếc răng khểnh tếu táo khẽ lộ ra sau vành môi thâm đượm phong trần.

Khâm sai Hà Thúc Khiêm đứng dậy, quay sang Cụ Cả Đỗ đang nâng cuốn Hương ước cổ làng Trúc Động. Ngài dõng dạc truyền bảo — Chiếu theo điều thứ bảy trong Hương ước cổ do tiền nhân lập nên, lại căn cứ bản đồ cương giới do dân xóm bãi đệ trình, bản quan thuận theo lòng dân, phụng mệnh triều đình công định điền thổ!

Khâm sai trải rộng tấm bằng khoán đỏ rực bằng lụa điều tiến triều viết sẵn chữ son nghiêm cẩn. Ngài cầm quả ấn đồng của triều đình, chấm vào hộp mực chu sa rồi giáng mạnh một tiếng “cộp” dứt khoát xuống góc bản khoán. Tiếng ấn son đóng xuống chắc nịch, tựa tảng đá ngàn cân cắm sâu vào lòng đất bãi bồi.

Khâm sai nâng tấm bằng khoán đỏ giơ cao, giọng ngài sang sảng vang rền khắp mái đình cong — Bằng khoán đỏ này chính thức xác lập: Toàn bộ ba mươi mẫu đất phù sa ven sông Đáy vĩnh viễn thuộc quyền sở hữu công điền trợ tế của bốn mươi hộ dân xóm Bãi Bồi! Đời đời con cháu được cấy cày canh tác, không quan hào, lý dịch nào được phép xâm phạm! Kể từ hôm nay, triều đình xóa bỏ thân phận ngụ cư, nhập tịch toàn bộ bốn mươi nóc nhà vào đinh bộ làng Trúc Động, mọi quyền lợi hương ẩm và việc làng đều bình đẳng như dân nội đê!

Khâm sai bước xuống thềm, trao tấm bằng khoán đỏ cho bác Đinh trưởng xóm ngụ cư và Lão Chước. Bác Đinh run rẩy ôm tấm lụa đỏ vào lòng, hai mắt nhòa lệ. Ngoài sân đình, hàng trăm con người đồng loạt òa lên trong niềm vui sướng khôn xiết. Tiếng reo hò, vỗ tay rộn rã làm rung chuyển cả chùm hoa bưởi nở muộn bên bờ ao đình.

Đợi tiếng hoan hô lắng dịu, Khâm sai bước tới bên Giáo Vượng, vỗ nhẹ lên vai người thư sinh — Trần Minh Vượng! Bản quan đã xem bài sớ tạ thần cùng những nét chữ sao chép tang chứng của ngươi. Văn phong cương trực, khí tiết ngời sáng, lại hết lòng vì dân. Chốn khoa trường dẫu có lúc trắc trở bởi sâu mọt che mắt thánh hiền, nhưng ngọc sáng ắt có ngày tỏa rạng. Ngươi chớ nản lòng, hãy tiếp tục dùi mài kinh sử chờ khoa thi hương mùa thu tới, đem tài năng phụng sự giang sơn!

Giáo Vượng xúc động khôn xiết, kính cẩn vái tạ — Tiểu sinh xin khắc ghi lời dạy bảo của quan lớn!Khâm sai mỉm cười, tiếp lời — Trước khi lên kinh ứng thí, bản quan giao cho ngươi trọng trách: Hãy mở một ngôi trường làng quy củ ngay bên rặng tre xóm Bãi Bồi. Làng xã muốn vững bền thì con em phải được học con chữ, biết lẽ phải điều ngay để không còn bị cường hào lừa gạt! Tiền trích từ gia sản tịch thu của kẻ gian sẽ dùng dựng trường và mua sắm giấy bút.

Cả sân đình lại dậy sóng tán đồng. Bé Cúc nép sau lưng cha, khẽ liếc nhìn Giáo Vượng, đôi má ửng hồng e ấp. Lão Chước nhìn hai người trẻ tuổi, ngực lão dâng tràn niềm tự hào ấm áp. Chiếc Mõ Cá Ngáp kẹp bên sườn dường như cũng ấm dần lên theo nhịp đập rộn ràng.

Trưa hôm ấy, đình làng Trúc Động mở tiệc khao làng mừng ngày khánh thành và đón ân huệ triều đình. Khắp gian tiền tế và sân đình, lệ phân biệt chiếu trên chiếu dưới bao đời hoàn toàn biến mất. Chiếu hoa trải liền một dải phẳng phiu, các cụ bô lão chốn nội đê ngồi chung mâm với những người nông dân chân lấm tay bùn xóm bãi.

Bà Ba Đậu cùng hội phụ nữ xăng xái khiêng những nồi bún riêu cua đồng nghi ngút khói đặt giữa sân. Nước dùng béo ngậy gạch cua thơm nức mũi chan ngập từng bát bún trắng phau, điểm màu xanh của hành hoa tươi rói. Bà Ba Đậu tay thoăn thoắt chan bún, miệng cười tươi rói, cất giọng sang sảng — Nào, các cụ xơi bát bún riêu mừng làng thoát nạn! Hôm nay bà Ba Đậu này đãi cả làng, ăn cho no đẫy, cười cho nghiêng ngả bờ tre mới thôi!

Tiếng đũa bát lách cách hòa cùng tiếng cười nói giòn tan xua tan mọi nhọc nhằn, cay đắng của những ngày thúc xâu đen tối.

Khi bóng nắng ngả sang chiều, mặt nước sông Đáy lấp lánh dát một dải ánh bạc mênh mang, chiếc thuyền buôn lụa của Khâm sai chuẩn bị rời bến. Dân làng Trúc Động tề tựu đông đủ bên bờ sông tiễn biệt vị quan thanh liêm.

Trước khi bước lên ván thuyền, Khâm sai Hà Thúc Khiêm quay lại, nắm chặt bàn tay gầy guộc của Lão Chước. Ngài nhìn lão mõ già với ánh mắt đầy cảm phục — Bác Chước à, chuyến vi hành này bản quan học được ở bác rất nhiều điều. Tiếng mõ của bác chứa đựng cả một kho tàng trí khôn dân dã. Chính tiếng cười trào phúng và tấm lòng trượng nghĩa của bác đã giữ vững bờ cõi xóm thôn này. Hãy giữ mãi tiếng mõ ấy cho đời thanh bình!

Lão Chước cúi đầu, hàm răng đen nhánh lại hé nụ cười hóm hỉnh — Lạy quan lớn, mõ rỗng ruột kêu to chỉ nhờ gió lành triều đình thổi tới. Dân chúng con đội ơn ngài suốt đời!

Thuyền buôn lụa từ từ rẽ sóng xuôi dòng trong tiếng hò tiễn biệt vang vọng khúc sông biếc.

Chiều tà buông sắc vàng êm ả xuống dòng sông Đáy, nhuộm hồng những rặng tre xanh ngút ngàn đầu xóm. Lão Chước thong thả cắp Mõ Cá Ngáp lững thững rảo bước trên con đường mòn quen thuộc dẫn về đ**m canh. Chợt lão nghe tiếng bước chân ngập ngừng, rụt rè bám theo sau lưng.

Quay đầu lại, Lão Chước thấy Giáo Vượng đang lúng túng bước từng bước ngắn. Chàng thư sinh mặt đỏ bừng như gấc chín, bàn tay nắm chặt vạt áo thô sờn vai đã lấm tấm mồ hôi. Đứng trước mặt lão mõ già bẻm mép, chàng đồ trẻ bỗng trở nên ấp úng, lí nhí cất lời xin thưa với lão một việc hệ trọng trăm năm.