Chương 2: Đêm Bãi Bồi Lòng Người Nổi Sóng

Lão Chước vừa cẩn thận cất cuốn Hương ước cổ bọc da trâu vào ống bương nứa rồi gài kỹ lên xà nhà thì ngoài ngõ tre đã rộ lên tiếng bước chân dồn dập. Tiếng chó sủa ran đầu xóm quyện trong tiếng trẻ con khóc thét, tiếng chân người giẫm huỳnh huỵch trên nền đất ẩm phả vào gian nhà tranh một luồng hơi nóng hầm hập của sự hoảng loạn.

Lão thong thả buông vạt áo nâu, bước ra hiên. Dưới bóng tối đen đặc đang phủ dần bờ bãi, ngọn đèn dầu nơi hiên nhà lão như đốm lửa cô độc giữa đồng không mông quạnh. Chẳng mấy chốc, khoảng sân đất nện nhỏ thó đã chật ních bóng người. Bốn mươi nóc nhà xóm Bãi Bồi, từ ông già chống gậy đến mẹ bế con thơ, lục tục kéo đến đông đủ không thiếu một ai. Người ngồi bậu cửa, kẻ nép dưới bóng xoan, gương mặt ai nấy xám xịt như vừa vớt dưới đáy sông Đáy lên.

— Bác Mõ ơi! Phen này xóm mình chết đứng rồi bác ơi! — Bác phó Cối vứt mạnh cái đòn gánh xuống đất, giọng run bần bật. — Năm quan tiền một suất đinh! Nhà tôi ba suất là mười lăm quan, lấy đâu ra bây giờ? Bán cả nếp nhà tre với bầy gà con cũng chẳng bới đâu ra nổi ba quan tiền kẽm. Thôi thì đêm nay cả nhà tôi gói ghém cái nồi đồng với manh chiếu rách, dắt díu nhau trốn ngược lên mạn Đoan Hùng làm thuê cuốc mướn, chứ ở lại làng thì tuần đinh nó xích cổ, đánh cho nát thịt nát xương!

Lời than vãn vừa dứt, cả sân đã dậy lên những tiếng thút thít, thở dài não ruột. Mấy người đàn ông luống tuổi cũng chỉ biết ôm đầu ngồi xổm, mắt đăm đăm nhìn vào màn đêm mịt mùng. Bỏ xứ phiêu bạt là đường cùng, nhưng ở lại thì lấy gì chọi với trát đỏ của quan Chánh tổng?

— Trốn cái mả mẹ nhà anh ấy! Chân đi chưa khỏi lũy tre làng thì đòn mây của lũ tuần đinh nó đã giáng cho gãy ống giang, ở đấy mà Đoan với chả Hùng!

Một giọng nói the thé sang sảng bổ thẳng vào giữa sân làm ai nấy đều giật mình. Bà Ba Đậu đẫy đà, hai tay bưng thúng ngô nếp luộc bốc khói nghi ngút, miệng nhai trầu bỏm bẻm lách qua đám đông bước vào. Bà đặt uỵch cái thúng lên chõng tre, tiện tay bốc mấy bắp ngô nóng dúi vào tay lũ trẻ con đang mếu máo vì đói rét — Ăn đi cho ấm bụng các cháu! Cứ việc ăn! Lão Hách hợm bòn tro đãi trấu, cổ dồn ba tầng ngấn mỡ mà lòng dạ hẹp hơn cái lỗ xâu kim. Đình làng sứt một mẩu ngói thì bắt dân ngụ cư nôn ra cả tạ bạc, quân ăn cướp ban ngày chứ tu tạo nỗi gì! Có giỏi thì lão kéo bầy chó săn sang đây cướp luôn cái nồi bún riêu của bà này, xem bà có vác muôi múc giấm ớt tạt thẳng vào cái mặt thớt ấy không!

Tiếng chửi bới bộc trực, không kiêng nể của bà Ba Đậu như ngọn gió xua bớt không khí ảm đạm đang đè nặng. Lũ trẻ cầm bắp ngô ấm sực, đưa lên miệng gặm ngon lành, tiếng nhai ngô giòn rụm lấn át tiếng nấc nghẹn ban nãy.

Lúc này, nơi góc hiên, Bé Cúc đã khéo léo bưng ngọn đèn dầu ra đặt lên chiếc bàn con, cẩn thận lấy manh cói che gió cho ngọn lửa khỏi chao đảo. Bên cạnh nàng, thầy giáo Vượng ngồi ngay ngắn, tà áo vải thô sờn vai tề chỉnh, ngón tay thanh mảnh cầm quản bút lông thoăn thoắt chấm mực tàu lên tờ giấy bổi. Chàng cẩn thận ghi chép từng nhân khẩu, từng suất đinh của bốn mươi nóc nhà, nét mặt nghiêm cẩn đượm vẻ bất bình.

Thấy mọi người nhìn sang, Giáo Vượng dừng bút, ngẩng đầu đĩnh đạc cất lời — Thưa các cụ, các bác và bà con. Tiểu sinh vừa tra xét đinh bộ và lệ làng từ các năm trước. Đình làng Trúc Động tu bổ hàng năm vốn trích từ tiền hoa lợi mẫu đất tế điền do tiền nhân để lại, ngặt nghèo lắm mới bổ đầu đinh mỗi suất ba tiền đồng kẽm. Nay Chánh tổng tự ý ban trát đòi năm quan mỗi suất, lại ép riêng xóm Bãi Bồi chúng ta gánh trọn hai trăm quan, ấy là điều vô lý chưa từng thấy trong hương ước. Rõ ràng là mượn cớ tế tự để ép bà con vào chỗ khốn cùng hòng đoạt đất!

— Biết là vô lý nhưng quan có trát, dân lấy gì chống hở thầy giáo? — Một bác nông dân rầu rĩ hỏi.Giữa lúc tiếng bàn tán lại râm ran nổi lên, Lão Chước nãy giờ vẫn lúi húi bên bếp tro bỗng gõ nhẹ một tiếng “cốc” giòn tan vào thân mõ rồi bưng ra một chiếc rổ tre đựng đầy khoai lang nướng thơm lừng. Mặt lão dính lem nhem vệt than đen nhánh, nhưng hàm răng đen hạt na hé mở cùng chiếc răng khểnh lại khiến nét mặt lão nom tưng tửng, chẳng chút gì vội vã. Lão thong thả bẻ đôi củ khoai mật tươm vàng óng, đưa hai tay kính cẩn dâng lên cụ Trùm rồi mới cất giọng hề hà — Bác phó Cối nói gở mồm! Chân lấm tay bùn ba mươi năm mới vỡ ra được ba mươi mẫu bãi bồi ngọt như đường phèn, thóc lúa nuôi sống ngần ấy miệng ăn, chưa đánh mà đã tính dắt díu nhau đi ăn mày là hèn! Cứ làm củ khoai lót dạ cho ấm cái thần hồn đã nào. Ruột mà lép thì gan cũng teo, lấy đâu sức mà bàn việc lớn!

Bà con chuyền tay nhau những củ khoai nóng hổi, hơi khói nghi ngút làm gian sân ấm sực lên. Lão Chước vỗ vỗ vào cái Mõ Cá Ngáp đặt bên cạnh, mắt ti hí nheo lại — Lão Hách cậy quyền cậy thế, muốn nuốt trọn ba mươi mẫu bãi bồi để mở bến đò bến gạch riêng, bụng dạ lão ta bần dân này lạ gì. Nhưng bà con thử nghĩ xem: muốn tịch thu đất công điền phải có giấy bán xâu điểm chỉ của từng chủ hộ, hoặc bằng cớ dân bỏ đất trốn đi. Nay nếu bốn mươi nóc nhà ta đồng lòng một dạ, sống chết bám đất, tuyệt đối không ai được ký tên hay điểm chỉ vào bất kỳ tờ khế ước, văn tự bán xâu nào của lão, thì bố bảo Chánh Hách cũng chẳng dám vác trượng cướp không giữa thanh thiên bạch nhật! Phép vua còn phải theo lệ làng, lão muốn nuốt thì lão phải mở mồm, mà cái mồm tham há to thì ắt có ngày hóc xương gãy răng!

Lời lẽ của Lão Chước mộc mạc mà đanh thép, lại pha chút hóm hỉnh dân dã khiến ai nấy đều gật gù. Nỗi khiếp sợ ban đầu dần nhường chỗ cho sự tin tưởng. Cụ Trùm nhai miếng khoai nướng, run rẩy vỗ vai Lão Chước — Bác Mõ nói phải! Đất mồ hôi nước mắt bao năm qua của bà con mình, dại gì dâng không cho quân cướp ngày. Cả xóm ta xin nghe theo bác, nhất quyết không ký, không chạy!

Đêm càng về khuya, gió lạnh từ sông Đáy thốc lên từng cơn ràn rạt. Sau khi được dặn dò kỹ lưỡng, bà con xóm Bãi Bồi lục tục ra về, nét mặt ai nấy đều thêm phần cứng cỏi.

Trong gian nhà tranh hiu hắt, chỉ còn lại Lão Chước, Bé Cúc và thầy giáo Vượng bên chén trà tươi chát ngọt. Lão Chước nhấp một ngụm trà, nhìn chàng thư sinh trẻ tuổi rồi hạ thấp giọng — Chú Vượng này, việc hôm nay mới chỉ là bước dạo đầu. Chánh Hách thâm độc lắm, ngày mai chắc chắn sẽ xua tuần đinh lùng sục ráo riết để bóp nghẹt xóm mình. Chúng ta phải tìm cách kéo dài thời gian, làm hao mòn nhuệ khí của chúng. Chú là người hay chữ, am hiểu thư tịch, đêm nay chú chịu khó tra cứu kỹ lại các điều luật về đinh bộ ngoài đê và quyền khẩn hoang trong sách hình thư giùm tôi. Cuộc đấu này còn dài, muốn bẻ gãy nanh cọp thì chữ nghĩa của chú chính là ngọn giáo sắc nhất đấy.

Giáo Vượng chắp tay cung kính, ánh mắt kiên định — Bác Chước cứ yên tâm. Cháu sẽ thức trắng đêm nay để tra cứu tường tận từng điều khoản. Nhất định không để lũ sâu mọt bẻ cong lẽ phải.

Lão Chước tiễn Giáo Vượng ra đến đầu ngõ tre. Nhìn ra phía bờ đê cao vút chắn ngang chân trời, đôi mắt ti hí của lão chợt ánh lên tia nhìn sắc lẹm. Trong màn sương đêm giăng mắc lạnh buốt, những vệt đuốc đỏ lòm của đội tuần đinh bập bùng di chuyển, kèm theo tiếng chó sủa ran và tiếng roi mây quất vào không khí vun vút từ xa vọng lại, báo hiệu sớm mai một trận phong ba dữ dội sẽ giáng xuống xóm nghèo bãi bồi.