Chương 12: Đổi Kén Lấy Trấu Rỡ Miệng Cười

Mới tờ mờ sáng hôm sau, khi màn sương đục như sữa còn là đà quấn quanh những ngọn tre gai ven đê, đầu làng Trúc Động đã rộ lên tiếng chửi bới và gậy gộc nện chan chát. Đúng như những lời Lão Chước nghe lỏm sau vách liếp hôm qua, Chánh Hách đã hạ độc thủ. Ngay lối ngã ba độc đạo rẽ ra đường cái và bến sông Đáy, Lý trưởng Văn Cường cùng Trương tuần Đội Thẹo đã sai tuần đinh đẵn tre đực, rào gai góc dựng nên một trạm gác dã chiến chắn ngang đường.

Đội Thẹo vắt vẻo ngồi trên một khúc gỗ tròn, mặt vắt ngang vết sẹo dài giật giật, tay lăm lăm ngọn roi mây to bằng ngón chân cái. Cạnh đó, năm sáu tên tuần đinh bặm trợn bồng gậy lim, mắt đảo quanh như diều hâu rình gà con. Cứ thấy người xóm Bãi Bồi quảy quang gánh thúng kén hay cuộn tơ đi tới, chúng liền quát tháo vung gậy chặn ngược: — Đứng lại! Thầy Chánh đã truyền lệnh, làng vào tuần đại lễ khánh thành đình, mọi nông sản tơ kén xuất xứ ngoài đê đem ra chợ đều phải nộp thuế tuần đinh ba mươi đồng kẽm một thúng! Ai không tiền nộp thuế thì để kén lại cấn trừ!

Mấy lái buôn tơ từ huyện Nam Xang, phủ Lý Nhân nghe tiếng kén bãi bồi óng ả tìm về, vừa dắt ngựa tới đầu rào tre đã bị tuần đinh hua gậy dọa nạt, bắt nộp tiền mãi lộ cắt cổ khiến họ sợ hãi dạt cả ra mé bãi. Bà con xóm ngụ cư gánh kén ra chợ đứng chật cứng bên này rào, ai nấy mặt mày tái nhợt, nhốn nháo như ong vỡ tổ. Vụ tơ kén là mồ hôi nước mắt cả tháng trời chăm tằm ăn rỗi, nong kén vừa đóng kén vàng ruộm, nếu để om vài ba ngày nhộng cắn tổ chui ra thì tơ đứt đoạn, coi như trắng tay, lấy đâu ra tiền nộp nốt một trăm hai mươi quan xâu còn thiếu!

Lão Chước cắp chiếc Mõ Cá Ngáp ngang hông, bước chân thoăn thoắt từ triền đê đi xuống. Vừa tới đầu ngõ xóm Bãi Bồi, lão đã thấy Giáo Vượng mặt mày căng thẳng đang cùng anh Trưởng xóm Đinh bàn tính chuyện kéo người ra cãi lý. Bé Cúc đứng bên nong dâu, đôi mắt bồ câu đen láy ánh lên vẻ lo âu nhưng bàn tay vẫn thoăn thoắt vén từng lớp nong kén vàng ươm.

Thấy cha về, Bé Cúc vội chạy lại: — Thầy ơi! Thầy Lý với Đội Thẹo chốt chặt bến sông lẫn đường cái rồi! Lái buôn không vào được, kén của cả xóm ta không đưa đi thì thối hỏng hết mất!

Lão Chước hé hàm răng đen nhánh hạt na, nheo đôi mắt ti hí lại thành hai đường chỉ mảnh, cười tưng tửng: — Việc gì mà nhặng xị cả lên thế con bé này! Lũ hào lý giăng bẫy bắt cá to, nhưng chúng nó quên mất dưới nước còn có lươn có trạch. Cậy gậy lim roi mây thì thầy đây cho chúng nó ăn bẫy rơm rác!

Lão vẫy tay gọi Giáo Vượng, anh Đinh và mấy trai đinh xóm ngụ cư xúm quanh bụi tre, ghé tai thì thào bày mưu tính kế. Nghe đến đâu, mắt Giáo Vượng sáng bừng lên đến đó, còn anh Đinh thì vỗ đùi đánh “đét”, suýt nữa bật cười thành tiếng.

Theo lời Lão Chước sắp đặt, xóm Bãi Bồi chia làm hai mũi xuất kích. Mũi đường thủy bí mật do Bé Cúc cùng bốn cô thôn nữ tháo vát đảm nhiệm. Toàn bộ kén tằm vàng thượng hạng cùng những cuộn tơ nõn quý nhất được đóng gọn gàng trong các sọt tre lót lá chuối tươi, chuyển xuống hai chiếc thuyền nan nhỏ nép dưới lạch mương nhánh sông Đáy. Thuyền nan được ngụy trang phủ kín bằng những cành ngô non và lá dâu um tùm, nhẹ nhàng rẽ lối lách nước men theo bãi lau sậy rậm rạp xuôi dòng ra bến Cây Gạo, nơi Giáo Vượng đã bí mật hẹn các lái buôn Nam Xang đón lõng ở một khúc sông vắng. Đứng trên triền đất cao, Lão Chước dõi mắt thấy bóng hai chiếc thuyền nan lướt êm ru qua rặng lau ngút ngàn, khuất dần an toàn sau rặng bần ven sông mới yên dạ quay gót.

Còn mũi đường cạn, Lão Chước tự thân cầm đầu. Lão sai trai đinh gom hàng chục bao tải lớn rách mép, hốt đầy trấu mục, bổi rơm vụn và mùn rác khô nén chặt cứng, bên trên khéo léo rải một lớp mỏng kén kẹ xấu xí rồi dùng dây lạt đỏ buộc túm miệng bao nom bệ vệ, sang trọng như những bao tơ kén hảo hạng.

Đúng nửa tuần trà sau, Lão Chước dẫn đầu đoàn gánh gồng hơn mười bao tải căng phồng nghênh ngang tiến thẳng ra trạm gác rào tre. Vừa đi, lão vừa vung chiếc dùi ổi gõ ba tiếng “cốc… cốc… cốc” giòn tan vào sống mõ, miệng nghêu ngao: — Kén vàng kén bạc bãi phù sa, đem đi nộp thuế cho quan nhà! Quan ăn no béo, quan cười khà khà!

Trương tuần Đội Thẹo vừa nghe tiếng mõ đã giật thót người, nhớ lại mối thù ngã hố bùn thụt lần trước, mặt mày hằm hằm quát: — Thằng Chước mõ! Mày lại giở trò gì đấy? Định kéo lũ ngụ cư ra phá trạm à?

Lý trưởng Văn Cường ngồi trên chiếc chõng tre phe phẩy quạt lông, thấy những bao tải căng tròn nặng trĩu thì mắt sáng rực như mắt cú vọ. Hắn đứng phắt dậy, bước ra chặn đầu đoàn người, hất hàm: — À, thằng mõ khôn hồn đấy! Biết điều gánh kén ra nộp thuế thì ông tha cho qua đường cái. Mười bao kén này, theo lệ mới cứ nộp đủ ba quan tiền thuế mãi lộ, bằng không tao tịch thu sạch sung công quỹ tu tạo đình!

Lão Chước lập tức buông đòn gánh, ôm chầm lấy một bao tải giả vờ mếu máo, mặt méo xệch như mất sổ gạo: — Ối thầy Lý ơi, cắn rơm cắn cỏ lạy thầy! Mười bao kén hạt ngọc này là cả gia tài mồ hôi nước mắt của bốn mươi nóc nhà ngụ cư chúng con gom góp nộp xâu. Giờ mà nộp ba quan tiền thuế thì chúng con chết đói mất! Thầy thương tình cho con mang đi bán lấy tiền nộp xâu làng, xin thầy đừng động vào miệng bao kẻo bay mất tinh hoa của trời đất!

Văn Cường nghe lão mõ van lạy tha thiết thì càng đắc chí, ngửa cổ cười sằng sặc: — Ha ha! Mày van ông cũng vô ích! Không có ba quan tiền tươi thì mười bao kén thượng phẩm này lập tức sung công! Đâu, bay xông vào rạch bao kiểm hàng, khiêng ngay về dinh quan Chánh tổng cho tao!Đội Thẹo cùng đám tuần đinh chỉ chờ có thế, hò reo như bắt được vàng, rút dao găm xông tới rạch phăng từng nút lạt đỏ buộc miệng bao tải: — Kén vàng này! Tinh hoa này!

“Xoẹt! Xoẹt!”

Dây lạt đứt tung. Thay vì những nén kén vàng óng mượt mà, từng luồng trấu mục khô khốc, bụi bổi cùng rơm rác vụn bị nén chặt bất thần bung toang ra ngoài. Gặp cơn gió sớm từ sông Đáy ào ạt thổi tới, hàng tạ bụi trấu xám xịt cuộn xoáy mù mịt như bão cát, táp thẳng vào mặt mũi đám tuần đinh và Lý trưởng Văn Cường.

— Khẹc! Khẹc… ối giời ơi! Cứu tao… mù mắt tao rồi! — Phì phì… cái giống gì thế này! Trấu mục! Toàn là vỏ trấu mục!

Văn Cường ôm mặt vừa ho sặc sụa vừa chửi bới ầm ĩ, hai mắt cay xè nhắm nghiền lại, mồm miệng nhổ phì phì ra toàn bụi trấu bẩn thỉu. Đội Thẹo cùng lũ sai nha dụi mắt cuống cuồng, kẻ thì vấp phải cọc rào ngã dúi dụi, đứa thì lọt chân xuống rãnh nước ven đường kêu la oai oái. Bụi trấu bám đầy mái tóc chuốt mỡ và vạt áo the của thầy Lý, biến mặt mũi hắn lem luốc chẳng khác nào phường chèo tuồng dở.

Lão Chước đứng ngoài màn bụi trấu, ung dung gõ liên hồi ba tiếng mõ giòn vang, cười ngặt nghẽo rung cả chòm râu ria: — Ô kìa thầy Lý! Con đã bảo kén này có “tinh hoa”, thầy không nghe cứ đòi rạch ra thưởng lãm! Tinh hoa của đất bãi bồi chỉ có trấu với rơm thôi, thầy hít lấy hít để thế thảo nào bụng dạ chẳng no căng!

Đám lái buôn ngoài bãi và bà con quanh chợ thấy cảnh tượng ấy thì vỗ tay cười ồ lên như sấm dậy. Tiếng cười rộ lên giòn giã, nghiêng ngả cả rặng tre làng, xua tan sạch bóng vẻ hung hăng của trạm gác tuần đinh. Đội Thẹo và Văn Cường vừa ho sặc sụa vừa vơ nón nhặt guốc kéo nhau chạy tháo thân, bỏ lại trạm gác dã chiến xiêu vẹo ngổn ngang giữa bãi rác mục.

Đến chiều muộn, khi ráng chiều đỏ ối buông xuống rặng bần, Bé Cúc cùng các cô thôn nữ thong thả chèo thuyền trở về xóm. Nhờ màn nghi binh đổi trấu ngoạn mục của Lão Chước, toàn bộ tơ kén thật đã được bán trót lọt cho lái buôn Nam Xang với giá hời, thu về tròn hai mươi quan tiền kẽm mới toanh.

Tại đ**m canh đầu xóm, Lão Chước cùng Giáo Vượng ngồi xếp bằng bên ấm chè tươi, cẩn thận đếm từng xâu tiền. Cộng với tám mươi quan gom được từ phiên chợ trước, trong tay xóm Bãi Bồi giờ đã có tròn một trăm quan tiền kẽm.

Bé Cúc bưng rổ khoai luộc nóng hổi đặt lên chõng, mỉm cười rạng rỡ nhìn Giáo Vượng: — Được một trăm quan rồi thầy giáo ạ! Được một nửa chặng đường rồi!

Nhưng nụ cười trên môi Giáo Vượng bỗng chùng xuống. Chàng thư sinh nhìn những xâu tiền kẽm nằm im lìm trên chõng tre, thở dài trầm ngâm: — Gom hết cả vụ kén lẫn ngô khoai mới được một trăm quan, vẫn còn thiếu đúng một trăm quan nữa… Mà hạn rằm tháng này chỉ còn ba bốn ngày. Tờ trát đỏ của quan huyện Bùi Thế Nghiêm cùng mười hai tên nha dịch đao trượng vẫn là ngọn núi lớn đè nặng trên đầu chúng ta.

Lão Chước không đáp, chỉ lặng lẽ bẻ đôi củ khoai luộc bốc khói thơm lừng, đôi mắt ti hí phóng xa nhìn ra mặt sông Đáy đang cuộn sóng mênh mông. Lão hiểu rõ, phen này Chánh Hách bị bẽ mặt vụ kén trấu, ắt hẳn sẽ càng lồng lộn dở đòn thù độc hiểm hơn trong ngày đại lễ.

Đúng lúc ấy, bóng hoàng hôn đỏ rực bỗng chốc bị mây đen kịt từ mạn thượng nguồn kéo về che khuất. Một trận gió chướng nổi lên đùng đùng, mặt sông Đáy nổi sóng cuồn cuộn thành những xoáy nước dữ dội.

Từ phía ngã ba sông ngược dòng, một chiếc thuyền buôn lụa hai tầng bề thế, cắm cờ đuôi nheo thêu chữ kim tuyến bỗng chao đảo dữ dội giữa luồng gió lốc. Tiếng cánh buồm rách toạc vang lên răng rắc trong gió rít. Chiếc thuyền buôn đồ sộ mất lái, chòng chành nghiêng ngả rồi bị dòng nước xiết đẩy dạt thẳng vào dải cồn cát nông ngay trước mặt xóm Bãi Bồi.