Chương 11: Lưỡi Mõ Sân Đình Bẻ Lệ Xâu

Hạt sương đêm vừa tan trên vòm tre ven sông Đáy, một hồi trống mặt da trâu bỗng thúc dồn dập từ phía đình làng: “Tùng! Tùng! Tùng!”. Tiếng trống khô khốc, bức bách khác thường xé toạc màn sương bảng lảng đang bao trùm xóm Bãi Bồi.

Lão Chước gần như thức trắng cả đêm sau khi chứng kiến mảnh trát đỏ giấu kín trong tư dinh Chánh tổng. Lão đang ngồi bên bậu cửa rít nốt mồi thuốc lào thì Giáo Vượng đã hớt hải bước qua ngõ trúc, vạt áo dài vải thô còn vương sương lạnh: — Bác Chước ơi! Sớm tinh mơ thế này mà đình trung đã gióng trống triệu tập kỳ mục khẩn cấp. Khéo Chánh Hách lại giở trò ma mãnh gì rồi!

Lão Chước kẹp chiếc Mõ Cá Ngáp vào nách, tay gõ khẽ lên thanh dùi gỗ ổi kêu một tiếng “cốc” đanh gọn: — Mới gà gáy te te đã nổi trống dọa làng, ắt bụng dạ lão Hách đang ngứa ngáy vì mảnh trát son tối qua. Cháu cứ yên tâm mang theo bồ chữ nghĩa, cùng lão lên xem sân đình sớm nay diễn tấn tuồng gì!

Hai bác cháu rảo bước lên con dốc đê dẫn vào làng Trúc Động. Khắp ngõ xóm, trai đinh bô lão cũng lục tục kéo về chật ních gian sân đình lát gạch Bát Tràng. Không khí buổi sớm mai ngột ngạt và căng thẳng như dây cung kéo căng.

Trên sập gụ đặt giữa gian tiền tế, Chánh tổng Ma Đình Hách ngồi chễm chệ, chiếc quạt the trong tay phe phẩy lia lịa làm ba ngấn mỡ cổ rung bần bật. Ngón tay đeo chiếc nhẫn ngọc cẩm thạch to tướng gõ chan chát xuống mặt tráp gỗ. Cạnh sập, Lý trưởng Văn Cường khúm núm như con tôm luộc, hai mắt chuột láo liên lấm lét nhìn quanh. Cụ Cả Đỗ cùng các bậc bô lão chính cư ngồi hai bên tả hữu, gương mặt ai nấy đều trầm ngâm trước vẻ ngạo mạn lạ thường của gã Chánh tổng. Hắn vừa cậy có trát đỏ của quan huyện Bùi Thế Nghiêm chống lưng, dẫu chưa công bố tờ trát ra bàn dân thiên hạ nhưng cái vẻ hống hách đã nở bung trên khóe mắt lồi.

Thấy Lão Chước và Giáo Vượng vừa bước chân qua ngưỡng cửa bức bàn, Chánh Hách liền giũ mạnh tay áo, hất hàm quát lớn: — Đến đủ mặt cả rồi chứ gì? Lũ ngụ cư bãi bồi các người nghe cho rõ đây! Đình làng tu tạo là việc thánh thần, công đức muôn đời của toàn hạt Trúc Động. Nay triều đình sắp có ân điển, quan trên huyện đường cũng để mắt đoái hoài, không thể để cái xóm ngoài đê nhếch nhác làm vấy bẩn phong hóa của làng!

Lý trưởng Văn Cường lập tức phụ họa, giở xấp giấy bản trắng toát, the thé đọc: — Thầy Chánh đã có lệnh khoan hồng! Bốn mươi nóc nhà ngụ cư ngoài tiền xâu năm quan mỗi suất đinh, nay phải nộp thêm lệ tiền cheo nhập tịch, mỗi nhà ba quan nộp phạt vì tội trễ nải trốn tránh việc công! Bằng như không có tiền kẽm giao nộp tức thì, lập tức phải điểm chỉ vào giấy giao trước mười lăm mẫu bãi bồi cho làng quản lý. Nhược bằng chống chế, trước ngày rằm tháng này sẽ bị đuổi sạch khỏi xứ Trúc Động!

Tiếng xì xào phẫn uất lập tức rộ lên khắp sân đình. Mấy bậc bô lão chính cư cũng giật mình trố mắt. Khoản nợ xâu hai trăm quan còn đang đè trĩu vai xóm nghèo, nay lũ cường hào lại ngang nhiên đẻ thêm lệ cheo, ép giao đứt một nửa bãi bồi ngay giữa lúc mùa màng đang vào độ thu hoạch!

Giữa lúc bà con xóm ngụ cư còn đang sững sờ nghẹn họng, Lão Chước đã đủng đỉnh bước ra giữa gian đại đình. Lão không hề tỏ vẻ sợ sệt, hai tay ôm con cá gỗ sung ngang ngực, nheo đôi mắt hạt đỗ hé nở nụ cười tưng tửng: — Khéo thay cho cái miệng nhà quan, uốn một tấc lưỡi mà sinh ra đủ thứ lệ lạ đời! Bần dân này từ thuở cha sinh mẹ đẻ, tay cầm dùi gõ việc làng mấy chục năm qua, chỉ nghe nói đến việc làng che chở cho dân, chứ chưa từng thấy thứ lệ cheo nào kỳ quặc đến thế này bao giờ!

Chánh Hách trợn trừng mắt lồi, đập tay xuống gối quát: — Thằng Chước mõ kia! Mày dám bảo lệ của làng là kỳ quặc à? Làng không có cheo thì lấy gì giữ tôn ti trật tự, lấy gì tu bổ đường sá phong quang?

Lão Chước thong thả vuốt nhẹ sống mõ, cất giọng sang sảng vang rền khắp nóc đình tám mái: — Bẩm quan lớn, chữ “cheo” của tiền nhân để lại vốn là che chở, chở che! Xưa nay người ta nộp cheo nộp cưới là việc thơm thảo thuận hòa, để làng trên xóm dưới chung tay đắp đường lát gạch, bắc cầu khơi mương cho con cháu đi lại ấm êm. Còn cái thứ cheo mà thầy Chánh vừa phán ra sớm nay, ấy đích thị là “cheo leo”! Thầy dựng chuyện đặt điều, đẩy bốn mươi nóc nhà dân nghèo vào thế đứng cheo leo bên miệng vực thẳm, trượt chân một cái là mất nhà mất đất! Cheo ấy là cái thòng lọng siết cổ người lương thiện, chứ che chở cho ai?

Cả góc sân đình bỗng bật lên tiếng cười khúc khích. Mặt Chánh Hách bắt đầu đỏ ửng như mào gà chọi. Lão Chước chẳng để cho hắn kịp cất lời, liền giơ thanh dùi ổi chỉ thẳng vào tờ trát xâu dán trên cột đình, tiếp lời đanh thép: — Còn cái chữ “xâu”! Lệ xâu từ cổ chí kim là xâu chuỗi lòng người, xâu từng đồng tiền hạt thóc công đức để đắp đê trị thủy, sửa sang mái đình cong che mưa che nắng. Thế mà qua miệng thầy Chánh, chữ “xâu” bỗng chốc biến thành “xâu xé”! Thầy xâu xé thớ thịt bát cơm của người cày, xâu xé từng nong tằm nương ngô dầm sương dãi nắng suốt ba mươi năm qua của xóm Bãi Bồi! Thử hỏi thánh thần ngự trên ngai vàng chốn đình trung này có chứng giám cho thứ tiền xâu xé tanh tưởi ấy chăng?Từng lời của lão mõ sắc như dao cau bổ vào mắt mía, bóc trần tim đen lũ cường hào. Đám tuần đinh ngơ ngác nhìn nhau, còn dân xóm Bãi Bồi đứng chen chúc ngoài hiên đình thì nức lòng hả dạ.

Giáo Vượng lập tức bước lên một bước, tề chỉnh vái lạy các bậc cao niên rồi đĩnh đạc thưa: — Kính thưa các cụ, thưa toàn thể hương thân! Hương ước cổ làng Trúc Động đã định rõ từ tiền nhân: Mọi dải đất bãi bồi ngoài đê ven sông Đáy là công điền trợ tế, dân ngụ cư chỉ gánh vác việc phu phen khi làng có biến cố lớn. Khi chưa định đinh bộ chính thức, hào lý tuyệt không có quyền tự tiện đẻ thêm tạp dịch, áp đặt tiền cheo hay cưỡng ép ký giấy chuyển nhượng điền sản. Thầy Chánh viện cớ ân điển quan trên để ép dân giao nửa bãi bồi trước ngày rằm là trái hẳn khuôn phép triều đình lẫn lệ làng truyền lại!

Chánh Hách run rẩy vì tức tối, ngón tay đeo nhẫn ngọc chỉ thẳng vào mặt Giáo Vượng, gầm lên: — Bay cậy dăm ba chữ nghĩa sách vở định làm loạn chốn tôn nghiêm à? Đất này làng quản, tao là Chánh tổng, tao có quyền…

“Cốp! Cốp! Cốp!”

Tiếng gậy trúc giáng mạnh ba hồi xuống mặt sàn gỗ lim làm rung chuyển cả gian tiền tế. Cụ Cả Đỗ từ từ đứng dậy, chòm râu cước rung rinh trong gió sớm, ánh mắt nghiêm nghị quắc lên nhìn thẳng vào Chánh Hách: — Thầy Chánh! Thầy to mồm bảo đất làng quản, nhưng cái làng Trúc Động này đâu phải của riêng một mình thầy! Lão già này tám mươi tuổi đầu, ngồi chiếu đình từ thuở thầy còn chưa c** tr*n tắm mưa bến sông. Tiên chỉ đời trước dựng đình lập ước, chỉ răn dạy người đời thương kẻ bần hàn hèn yếu, chưa từng dạy thói cậy quyền ức h**p đồng bào! Chuyện tu tạo đình làng đã có lệ định mức, việc xóm Bãi Bồi gom góp tiền xâu hạn đến ngày rằm vẫn chưa tới lúc. Thầy tự tiện đẻ thêm lệ cheo leo, bức bách dân giao đất ngay giữa chốn đình trung là làm ô uế hương linh thành hoàng!

Lời răn dạy đanh thép của bậc trưởng lão như gáo nước lạnh tạt thẳng vào mặt Chánh Hách.

Bên ngoài sân đình, hàng trăm dân làng và các bô lão đồng thanh vỗ tay rầm rộ: — Cụ Cả nói phải lắm! Bác Mõ bẻ chữ chí lý vô cùng! — Cheo leo với xâu xé thế thì ai mà chịu nổi! Rõ khéo bày trò vơ vét!

Tiếng cười ồ chế giễu vang lên rộn rã nghiêng ngả cả bóng râm cổ thụ đầu làng. Chánh Hách ngồi trơ trên sập, mặt mày từ đỏ gay chuyển sang tím tái như miếng tiết đông, cổ ngấn mỡ nghẹn ứ lại không thốt nên lời. Tờ giấy ép giao mười lăm mẫu đất trên tay Lý trưởng Văn Cường run lên bần bật rồi tuột rơi xuống chiếu cói.

Thấy tình thế đổ bể trước mắt bàn dân thiên hạ, Chánh Hách đành đập quạt đánh “chát” xuống mặt sập, nghiến răng rít qua kẽ môi: — Được… được lắm! Cứ đợi đến ngày rằm xem chúng mày gom đâu ra đủ số tiền xâu! Bãi hội đồng!

Hắn hậm hực đứng phắt dậy, xốc mạnh vạt áo the hoa rồi sầm sập sải bước lui vào hậu đường.

Lão Chước nheo nheo đôi mắt ti hí, lặng lẽ rảo bước men theo dãy hành lang sau gian tế, ghé tai vào tấm vách gỗ chạm hoa cúc. Qua khe liếp, lão thấy Chánh Hách đang túm chặt lấy cổ áo Lý trưởng Văn Cường, gằn từng tiếng cay độc: — Đồ vô dụng! Ngay sáng mai, mày đem thằng Thẹo cùng toàn bộ tuần đinh ra lập trạm dã chiến, khóa chặt mọi ngả đường ra sông Đáy và lối đường cái! Lũ ngụ cư đang chuẩn bị thu hoạch vụ kén tằm để bán gom tiền. Mày phải bóp nghẹt mọi mối buôn tơ kén của chúng nó, đứa nào dám mang kén ra chợ thì đánh thuế thật nặng hoặc tịch thu sạch! Để xem không bán được kén, thằng Chước mõ lấy tiền lá đa mà đắp vào nợ xâu!

Lão Chước khẽ nhếch mép nở nụ cười tưng tửng quen thuộc dưới bóng râm rặng tre đình làng. Mưu độc mới của lão Chánh coi bộ đã giăng sẵn, nhưng mõ làng này đâu có chịu khoanh tay ngồi yên chờ chết!