Chương 7: Cưa Đẽo Tre Già

Trưa mùng sáu tháng Chạp, nắng hanh le lói rọi qua màn sương muối bốc lên từ mặt sông Trà. Lời quyết tâm của Khương Đại Thành vừa dứt, tiếng bước chân thình thịch cùng tiếng gọi sang sảng đã vang lên ngoài ngõ. Chú Ba Vạng vác chiếc rựa bén sáng loáng, hăm hở bước qua bậc liếp — Anh Thành ơi! Em nghe tiếng anh bàn chuyện hạ tre đẽo khung cửi dệt đệm. Việc lớn cứu xóm bãi, lại là cái ơn cứu mạng con bé nhà em đêm qua, anh cứ để thằng Vạng này đỡ đần một tay!

Thấy nét mặt chân tình của người thợ chài, Khương Vĩnh Lạc khẽ mỉm cười. Cậu liền chống tay đứng dậy, cùng cha và chú Ba vòng ra vườn sau. Nơi ấy, rặng tre gai ken dày bên bờ ao cắm rễ sâu vào đất phù sa, những gốc củ nổi gồ ghề như mai rùa.

Vĩnh Lạc cẩn thận quan sát từng bụi tre, đôi mắt dừng lại ở những thân tre đực mọc thẳng tắp, gióng dài và lớp vỏ ngoài ngả màu xanh sẫm pha đốm vàng. Cậu chỉ tay, cất giọng rành rọt — Cha với chú Ba chọn những cây tre đực này. Cây tre già đanh, cật dày, khi gõ ngón tay vào kêu giòn thì dựng khung mới vững, không sợ bị võng lúc trời trở gió bấc.

Đại Thành nhìn con, gật đầu tin cậy rồi chỉ chuẩn xác từng gốc tre cho Ba Vạng hạ rựa. Tiếng rựa bén chặt vào thân tre phát ra những âm thanh “chan chát” giòn giã. Ba Vạng khỏe tựa hùm xám, quai rựa thoăn thoắt đốn ngã bốn thân tre già to dài. Đại Thành một tay tỳ nạng gỗ, tay kia cầm dao bài róc sạch cành gai nhọn, rồi cùng Ba Vạng cưa tre thành từng đoạn theo kích thước cần dùng.

Để thân tre không bị mối mọt đục ruỗng khi dầm sương gió, Vĩnh Lạc nhắc cha pha mấy vốc vôi tôi vào chiếc hố đất sau chái bếp. Từng gióng tre cật óng ả được dìm ngập xuống nước vôi trắng đục để khử sạch chất nhựa ngọt bên trong thớ tre. Ngâm đủ cữ, hai người đàn ông vớt tre lên, dựng nghiêng quanh hàng rào cúc tần để làn gió hanh trưa hong khô ráo vỏ ngoài.

Đến đầu giờ chiều, khoảng sân trước hiên nhà họ Khương đã rộn rã như một xưởng mộc thu nhỏ. Đại Thành ngồi bệt trên chiếc đòn gỗ kê sát mép cửa liếp, bày ra đủ đồ nghề gia truyền: chiếc cưa lá liễu, đục bén, bào tay và chiếc thước mộc mòn vẹt đầu cạnh.

Vĩnh Lạc ngồi xổm bên cạnh, nhặt mẩu than củi vẽ chi tiết từng bộ phận khung dệt lên mặt phẳng của mảnh cật tre. Cậu vừa vẽ vừa chỉ rõ — Khung cửi dệt vải thì go nhẹ và thoi nhỏ, nhưng đệm của nhà mình dùng cọng cói xốp dày dặn nên hai go treo phải có độ mở miệng thật rộng. Hai cần go đòn bẩy bên trên phải đẽo dài, nối dây thừng rơm xuống hai bàn đạp bên dưới. Khi đạp một bên, go trước hạ xuống thì go sau nâng lên, tạo miệng go mở lớn để cây tra luồn cọng cói xốp qua trơn tru.

Đại Thành chăm chú nhìn từng nét than của con trai, ánh mắt rực sáng vẻ thán phục. Từng dựng biết bao căn nhà gỗ, anh lập tức thấu suốt cơ chế đòn bẩy nhịp đôi tài tình. Anh cầm thước mộc đo đạc từng tấc tre cẩn thận, rồi đặt cưa xẻ từng đường mộng âm dương chuẩn xác. Từng nhịp cưa xoèn xoẹt kéo dài đều đặn, bụi cưa vàng óng bay lả tả thơm mùi tre già. Anh tỉ mẩn vót từng chiếc răng go bằng cật tre chuốt tròn nhẵn thín, khoan lỗ xỏ dây tăm tắp như răng lược.

Đến phần làm chiếc khổ đập chịu lực, Đại Thành lôi từ gầm chõng ra thanh gỗ nghiến sẫm màu anh cất giữ từ ngày còn hành nghề thợ mộc. Khúc gỗ chắc nịch, nặng trịch tựa đá tảng. Đôi bàn tay chai sần thoăn thoắt đẩy lưỡi bào bén ngót, từng dải phoi gỗ cuộn tròn rơi lả tả. Chiếc khổ đập bằng gỗ nghiến dần lộ diện, thẳng tắp, hai mép chuốt vát khéo léo để khi dập xuống sẽ ken khít từng cọng cói mà không làm giập nát ruột xốp.

Trời ngả về chiều, gió bấc lại bắt đầu rít từng hồi lạnh ngắt qua vách nứa. Phoi bào tre và gỗ rơi phủ trắng xóa quanh chân cột hiên.Từ trên tấm đệm cói ấm áp, cụ Trần thị ngồi tựa lưng vào vách, đôi mắt đục lòa hướng ra khoảng sân rộn rã tiếng đục đẽo. Nghe tiếng th* d*c của con trai và bước chân nhỏ nhắn của cháu nội lăng xăng phụ việc, cụ lần mò chống tay bước xuống hiên, ngồi bệt cạnh đống phoi bào xốp mềm — Đại Thành à... đưa mẹ sờ thử mấy cái mộng tre xem nào. Mắt mẹ tối tăm chẳng thấy mặt mũi khung cửi, nhưng đôi bàn tay này cả đời đan lát mò mẫm, chỗ nào còn gờ nhọn hay dằm cật mẹ nhận ra ngay đấy.

Hiểu tấm lòng của mẹ, Đại Thành dừng tay đục, quệt mồ hôi trên trán rồi cung kính trao từng thanh tre, từng chiếc mộng ghép cho cụ.

Đôi bàn tay nhăn nheo, gầy guộc của người bà lòa khẽ miết dọc theo thân tre. Từng ngón tay run rẩy nhưng xúc giác cực kỳ nhạy bén, lướt chậm rãi qua từng góc cạnh, từng khớp mộng âm dương. Bất chợt, cụ dừng ngón tay lại ở một rãnh mộng, cất giọng dặn dò — Chỗ này đầu mộng còn hơi gợn dằm tre gai đây con này. Con lấy lá chuối khô miết cho thật trơn láng. Sợi dệt mỏng manh lắm, nếu vướng phải một cái dằm nhỏ là cọ xát đứt ngay, uổng phí bao công sức se sợi.

Vĩnh Lạc đứng bên cạnh thầm khâm phục sự tinh tường của bà nội. Cậu vội đón lấy thanh tre từ tay cụ, lấy nắm lá chuối khô miết đi miết lại cho đến khi mặt mộng nhẵn bóng như xát sáp mới chuyển lại cho cha lắp ráp.

Đến khi ráng chiều đỏ quạch buông xuống mặt sông Trà, chiếc khung dệt tre già hai go đã sừng sững thành hình giữa gian nhà lá. Bốn trụ tre cắm mộng vững chãi như bàn thạch, xà ngang treo hai cánh go đòn bẩy thăng bằng nhờ dây gai bện chặt, chiếc khổ đập bằng gỗ nghiến treo lơ lửng ngay ngắn giữa lòng khung. Mọi khớp nối đều ăn khít tơ kẽ tóc, tỏa ra mùi tre khô thơm nồng và vẻ mộc mạc, bền bỉ.

Chú Ba Vạng trầm trồ khen ngợi không ngớt, còn cụ Trần thị lần tay quanh bộ khung mà rưng rưng xúc động. Nhìn chiếc khung cửi sừng sững thành hình, ánh mắt Đại Thành rực lên vẻ háo hức. Anh muốn thử vận hành ngay nhịp go đầu tiên — Để cha dẫm thử bàn đạp xem go mở có mượt không!

Đại Thành kẹp chặt cây nạng gỗ bên nách trái, dồn sức rướn người về phía trước, đưa bàn chân phải còn lại dẫm xuống thanh bàn đạp tre sát mặt đất.

Thế nhưng, dệt cửi vốn là công việc cần hai chân phối hợp nhịp nhàng, một chân đạp go này thì chân kia nhả go khác. Đại Thành chỉ còn một chân lành lặn. Khi anh co chân phải lên để dập mạnh bàn đạp thứ nhất, toàn bộ sức nặng cơ thể dồn hết vào chiếc nạng gỗ nghiêng ngả. Nền đất nện ẩm ướt sau những ngày sương muối bỗng khiến đầu nạng trượt phắt sang bên.

Mất thăng bằng đột ngột, Đại Thành ngã nhoài xuống sàn nhà, thân người đổ ập sang một bên khung cửi, phát ra một tiếng va đập khô khốc giữa cơn gió chiều hun hút.