Chương 13: Đỏ Lửa Bến Bãi

Tiếng hô hoán thất thanh của bác phu chèo đò như gáo nước lạnh tạt thẳng vào gian nhà tranh. Gió bấc từ mặt sông Trà thừa cơ thốc qua cánh liếp mở toang, thổi tắt ngọn đèn dầu lay lắt trên bậu cửa.

Chú Ba Vạng trừng mắt, siết chặt nắm đấm gân guốc, nện mạnh một cú vào cột nứa — Khốn nạn thật! Mùa đông rét mướt thế này mà lão Đặng nỡ bắt tay thuyền buôn tăng giá bông lên gấp ba! Lại còn sai lũ chó săn mang gậy gộc đi ép nợ trước hạn! Lão muốn dồn cả xóm Cồn Bãi vào đường chết hay sao?

Thím Bảy Xoan run rẩy ôm chặt chiếc rổ tre đựng hai củ khoai nướng, khuôn mặt tái nhợt vì khiếp hãi trước món nợ vài chục đồng kẽm vay đong gạo mùa giáp hạt.

Khương Đại Thành đứng tựa vào thanh nạng gỗ, khớp ngón tay trắng bệch vì bóp chặt thân nạng. Ánh mắt người thợ mộc cụt chân tối sầm lại. Món nợ năm lượng bạc cùng tờ văn khế ép gán ba sào đất hương hỏa trước giờ Ngọ ngày hăm ba tháng Chạp như sợi thòng lọng đang siết nghẹt lấy gia đình anh.

Giữa gian nhà lặng phắt, Khương Vĩnh Lạc bước lên một bước. Cậu đưa đôi tay gầy khẽ kéo vạt áo cha, giọng nói trẻ thơ vang lên rành rọt — Cha, chú Ba chớ nao núng! Bá Hộ Đặng vội vã xua gia đinh đi rà soát từng xóm là vì lão đang chột dạ! Lão sợ xóm mình tìm ra cách vượt qua giá rét, sợ đống bông vải tích trữ bị ế ẩm! Nếu lúc này buông xuôi, ba sào đất bãi bồi sẽ mất trắng, mà bà con xóm Cồn Bãi cũng bị lão dìm chết trong nợ nần!

Lời nói chững chạc của đứa trẻ sáu tuổi như chiếc đòn bẩy bật tung tảng đá lo âu đang đè nặng trong lòng mọi người. Nhìn tấm đệm cói xốp tơ chuối dày dặn đang tỏa hơi ấm trên chõng tre, chú Ba Vạng gằn giọng — Cháu Lạc nói trúng tim đen thằng Vạng này rồi! Cùng lắm là một liều ba bảy cũng liều! Ta có cói bãi bồi, có chuối mọc hoang, lại có tay nghề của anh Thành và trí khôn của cháu Lạc. Anh Thành, ta gom xóm lại thành một phường dệt chung, cùng làm cùng sống!

Đại Thành nhìn ánh mắt kiên định của con trai, ngọn lửa uất nghẹn trong lòng bỗng chuyển thành quyết tâm sắt đá — Được! Cói và chuối ngoài bãi là của trời cho, sức lao động là của chúng ta. Chú Ba gọi bà con sang đây bàn việc ngay cữ sáng này!

Chỉ một khắc sau, gian nhà tranh đã chật kín người. Dưới sự gợi ý rành mạch của Lạc qua lời cha, công việc lập tức được phân chia. Đàn ông trai tráng theo chú Ba Vạng lội bùn cắt cói, chặt những bẹ chuối già đanh ngoài bãi bồi gánh về bến. Phụ nữ, trẻ con và người già ở lại xóm lo việc đun nước tro, róc xơ, tước sợi và quay xa se suốt.

Dọc bờ sông Trà, những đống củi tre mục và rơm khô nhanh chóng bén lửa, khói bếp nghi ngút nhuộm đỏ rực cả khúc bến bãi lạnh lẽo.Vĩnh Lạc thoăn thoắt đi lại bên những chiếc chảo gang lớn đặt trên kiềng đá, ân cần chỉ dẫn cho thím Bảy Xoan và mấy người phụ nữ — Thím Bảy nhớ hòa tro bếp mịn vào nước lã cho lắng cặn, chỉ gạn lấy phần nước trong đem đun sôi sùng sục. Bẹ chuối xé nhỏ thả vào luộc phải giữ lửa cháy đều. Nước tro sẽ đánh tan chất nhựa chát đắng và rũ sạch màng keo dính ráp, nhưng nếu đun quá lửa thì xơ chuối sẽ bị mủn gãy, không dệt nổi thành sợi dọc đâu ạ.

Thím Bảy Xoan chăm chú lắng nghe, thoăn thoắt đảo đều từng vốc bẹ chuối ngập trong làn khói ấm. Khi từng mớ tơ chuối mềm mại, trắng ngà được vớt ra thả vào chậu nước lạnh giũ sạch nhớt, tiếng xuýt xoa trầm trồ vang lên không ngớt.

Bên hiên nhà, cụ Trần thị ngồi trên chiếc đẩu gỗ mít. Dù đôi mắt đục mờ lòa hẳn, đôi bàn tay nhăn nheo của người bà lại nhạy bén lạ kỳ. Cụ đón lấy từng tao tơ chuối vừa vuốt chút dầu lạc chống giòn gãy, tỉ mỉ sờ nắn rồi ân cần chỉ bảo các chị em cách quay xa — Các chị em kéo đều tay thôi nhé. Tơ chuối dai đanh như gân bò, nhưng phải se vừa cữ thì sợi mới tròn bóng, luồn qua mắt go cửi mới không xước…

Tiếng xa quay sợi gỗ mít rù rì hòa cùng tiếng cười nói rộn rã, xua tan nỗi ảm đạm bao năm của xóm Cồn Bãi.

Trong khi đó, gian nhà chính họ Khương biến thành xưởng mộc náo nhiệt rộn rã tiếng cưa đục. Đại Thành đứng vững chãi trên chân lành, đôi tay tài hoa thoăn thoắt vung rìu đẽo mộng, vót then, dốc lòng chỉ bảo chú Ba Vạng cùng đám trai tráng.

Chỉ trong hai ngày mùng 8 và mùng 9 tháng Chạp, ba bộ khung cửi tre hai go mới tinh đã thành hình. Mỗi chiếc khung đều được Đại Thành lắp thêm chiếc ghế mộc tựa lưng nêm chặt vào trụ cái, cùng con lắc gỗ nghiến treo lơ lửng làm đối trọng mở miệng go, giúp người dệt ngồi vững vàng dập thoi êm ru.

Đến chiều ngày mùng 10 tháng Chạp, bốn chiếc khung cửi tre già cùng đồng loạt vận hành. Tiếng thoi tre luồn cọng cói xốp kêu lách cách, tiếng khổ đập gỗ nghiến dập xuống cộp cộp rộn rã như nhịp trống hội. Những đôi bàn tay thô ráp đan cài nhịp nhàng, thoăn thoắt dệt nên từng tấc đệm dày dặn, ấm sực.

Khi những tấm chiếu đệm cói xốp tơ chuối đầu tiên hoàn thành, Đại Thành và chú Ba Vạng dứt khoát không đem bán lấy tiền vội. Họ khiêng từng tấm đệm ấm vàng ươm đến từng mái lều rách nát nhất trong xóm, trải lên ổ rơm mục của những cụ già đang ho rũ rượi và những đứa trẻ tím tái vì rét. Tiếng khóc nghẹn ngào vì xúc động cùng ánh mắt rạng ngời của bà con nghèo đã thắp sáng cả xóm bãi trong cữ gió bấc căm căm.

Đêm mùng 10 tháng Chạp, sương muối buông dày đặc trên mặt sông Trà. Cả xóm Cồn Bãi chìm vào giấc ngủ yên bình, ấm áp hiếm hoi trên những tấm đệm mới dệt.

Trong gian nhà tranh ấm sực, Khương Vĩnh Lạc nằm nép bên cha và bà nội, lắng nghe từng nhịp thở đều đặn, thanh thản của hai người thân yêu. Thế nhưng, giữa sự tĩnh mịch của đêm khuya, đôi tai nhạy bén của Lạc bỗng giật thót khi nghe thấy tiếng chó sủa dồn dập, giận dữ từ phía bến sông vọng lại.

Lạc khẽ nhổm dậy, rón rén bước tới bên vách nứa, ghé mắt nhìn qua khe liếp. Giữa màn đêm mịt mùng và gió bấc gầm rít, ngoài bãi bồi ba sào hương hỏa, có mấy đốm đuốc lập lòe lén lút đang thoắt ẩn thoắt hiện, chầm chậm áp sát về phía rặng chuối hột.