Chương 4: Tiếng Gõ Chén Bên Trà Thất

Mưa phùn quất từng hạt lạnh ngắt vào khung cửa sổ chấn song con tiện của gian trà thất. Cụ Khổng Tố Tâm ngồi ngay ngắn trên chiếc sập gụ khảm trai, lưng tựa vào chiếc gối xếp bằng gấm lục, tay lần chậm rãi từng hạt trầm hương bóng nhẵn. Tiếng quát tháo hống hách ngoài cổng đại môn vừa dứt sau khi cánh cổng lim hé mở, tiếng đế giày da nện cồm cộp qua hàng hiên lát gạch Bát Tràng xộc thẳng vào gian trong.

Bernard Durand bước vào, mang theo luồng gió đêm ẩm ướt và mùi xìgà nồng gắt. Gã trút chiếc áo choàng dạ sũng nước trao cho Trần Bá Phán đứng khom lưng phía sau, đoạn ngả người xuống chiếc ghế bành bọc nhung đối diện sập gụ. Gương mặt gã phương Tây đỏ gay vì hơi men và ngạo mạn, chòm râu mép tỉa nhọn khẽ nhếch lên khi nhìn cụ bà đầu tóc bạc phơ trước mắt — Chào bà chủ tiệm. Đêm hôm khuya khoắt thế này, tôi đường đột ghé bái phỏng thật có phần bất tiện. Nhưng thương trường như chiến trận, món nợ tín dụng và bản giao kèo bảo chứng giữa hãng buôn Viễn Đông với tiệm Khổng Phát e rằng không thể trì hoãn thêm một khắc nào nữa.

Cụ Tâm không vội đáp lời. Đôi mắt sau tròng kính đồi mồi khẽ nâng lên, nhìn lướt qua vẻ mặt tái nhợt của Hữu Quý đang đứng nép bên tả sập, rồi dừng lại trên nét mặt bộc trực, nhẫn nại của Hữu Trực bên hữu. Cụ vươn bàn tay gầy guộc nhấc chiếc ấm đồng cổ, chầm chậm rót dòng nước trà sen xanh ngắt vào chén sứ hoa lam. Làn khói nghi ngút bốc lên, phảng phất hương thơm thanh khiết đẩy lùi mùi ẩm mốc của đêm đông.

— Đất Cảng này ban ngày thuyền buôn tấp nập, hàng quán rộn ràng không thiếu giờ giao dịch. Ngài buôn người Pháp lại chọn canh ba nửa đêm gõ cổng tiệm vàng, chẳng hay là có điều gì cấp bách đến mức không đợi nổi bóng mặt trời mọc qua bến Sáu Kho?

Bernard Durand cười khẩy, ngón tay đeo nhẫn bạc gõ nhịp xuống mặt bàn — Bà chủ tiệm quả là người điềm đạm. Nhưng tôi e là tiệm Khổng Phát không còn nhiều thời gian để ung dung uống trà. Ai ở đất Bắc này cũng biết sắp tới lễ mừng thọ tám mươi sáu tuổi của bà, bạn hàng tứ xứ kéo về đòi rút bạc, đòi đối chiếu sổ sách. Với số vốn lưu động cạn kiệt vì cung cách làm ăn thủ công già cỗi, các người lấy gì bảo chứng? Hãng buôn chúng tôi sẵn lòng tương trợ, cung ứng ngay hai trăm nén vàng thỏi đúc sẵn chuẩn quy cách Tây phương để làm đầy kho lớn. Đổi lại, quyền quản lý ngân quỹ và xuất nhập kim hoàn của tiệm phải giao trọn cho người có đầu óc thức thời như ông Quý đây, dưới sự giám sát trực tiếp của hãng Viễn Đông.

Trần Bá Phán đứng sau lưng vội vàng chắp tay, nụ cười cầu tài giả lả hiện rõ trên gò má tóp teo — Bẩm cụ lớn, ngài buôn Bernard đây là có lòng tốt muốn nâng đỡ tiệm ta. Hai trăm nén vàng thỏi nhập về bóng loáng, chữ khắc sắc nét, lại sẵn có giấy bảo chứng của thương hội. Cơ hội ngàn năm có một để tiệm Khổng Phát rạng danh khắp xứ thuộc địa, mong cụ lớn rộng đường soi xét.

Khổng Hữu Quý khẽ nuốt nước bọt, ánh mắt dán chặt vào mẹ già, hai bàn tay giấu trong túi áo dạ siết chặt đến run rẩy. Hắn toan bước lên đỡ lời, nhưng cái liếc nhìn trầm mặc của cụ Tâm khiến bước chân hắn khựng lại giữa chừng.

Cụ Tâm nhẹ nhàng đặt chén trà sen xuống chiếc đĩa lót. Tiếng gốm sứ va chạm nhẹ vào nhau vang lên thanh thoát, khô giòn trong gian phòng tĩnh mịch “Cạch.”

Âm thanh không lớn nhưng dứt khoát tựa hồ nhát búa hạ xuống mặt đe, cắt ngang lời tâng bốc của tên môi giới giảo hoạt. Cụ Tâm ngẩng đầu, ánh mắt sắc như lưỡi dao chém đá, giọng nói buông ra khoan thai mà uy nghiêm — Tiệm Khổng Phát lập nghiệp nơi phố Cầu Đất này tròn ba đời. Vàng của chúng tôi quý là nhờ từng nhát búa, từng giọt mồ hôi của người thợ đúc bên lò than đước, giữ cho tuổi vàng đủ mười, không thiếu một phân, không pha một hoa tạp chất. Lòng người họ Khổng ngay thẳng tựa cán cân, xưa nay chưa từng mượn vàng thiên hạ để làm sang, càng không vì vài ba trăm nén kim loại bóng bẩy bề ngoài mà dâng nếp nhà cho ngoại bang thao túng.Sắc mặt Bernard Durand sa sầm xuống. Gã chồm người tới trước, giọng đanh lại đầy đe dọa — Bà lão, đừng cậy già mà cố chấp! Tờ giao kèo và chữ ký bảo chứng rành rành trên giấy trắng mực đen. Nếu tiệm các người không chấp thuận điều khoản hợp tác này, đến kỳ hạn không đủ tiền trả nợ, tôi sẽ đưa việc này ra tòa Lãnh sự. Lúc ấy, cái danh tiếng ba đời của các người cũng chỉ đáng vứt cho chuột gặm!

— Già này sống đến tám mươi sáu tuổi, bão gió đất Cảng này chứng kiến không ít, chưa từng thấy lẽ đời nào kẻ ngay sợ kẻ gian. Cửa tiệm chúng tôi quang minh chính đại, ai vay nợ người ấy chịu trước pháp luật và gia quy. Xin mời ngài buôn về cho. Cổng Khổng Phát đêm hôm chỉ đóng để ngăn gió bấc, không mở để đón những toan tính mờ ám.

Biết không thể khuất phục được bà lão quắc thước, Bernard Durand hằn học đứng phắt dậy, giật phăng chiếc áo choàng trên tay Bá Phán. Gã liếc nhìn Hữu Quý bằng ánh mắt sắc lạnh chứa đầy nọc độc rồi hậm hực sải bước ra ngoài. Tiếng cổng lim nặng nề khép lại, then cài vang lên rột rẹt, trả lại cho gian trà thất khoảng không gian ngột ngạt đến nghẹt thở.

Khi bóng kẻ ngoại bang vừa khuất dạng, Hữu Quý không kìm nén nổi cơn bực dọc bấy lâu. Hắn bước xộc tới trước sập gụ, gương mặt méo mó vì uất ức — Mẹ! Sao mẹ lại nỡ cự tuyệt ngài buôn thẳng thừng như thế? Thời buổi này là thời buổi của người Pháp, tàu sắt, máy hơi nước rầm rộ khắp nơi. Người ta mang vàng bạc đến tận cửa, mở ra cơ hội cho tiệm ta vươn tầm giao thương thuộc địa, mẹ lại ôm khư khư cái bễ than đước rách nát ấy! Cứ cổ hủ, cố chấp thế này thì cơ nghiệp họ Khổng sớm muộn cũng bị người ta đè bẹp thôi!

— Chú Quý! — Khổng Hữu Trực bước lên một bước, giọng trầm xuống đầy nghiêm khắc — Trước mặt mẹ, chú không được phép buông lời vô lễ! Nếp nhà ba đời giữ chữ tín, lấy đạo đức làm gốc. Chú chạy theo lợi lộc phù phiếm của phường buôn ngoại quốc, đã quên mất lời răn của cha ông rồi sao?

— Anh Cả thì biết cái gì! — Hữu Quý quay phắt lại, mắt vằn lên những tia đỏ gắt — Cả đời anh chỉ biết rúc đầu vào xưởng than, gõ búa đúc từng hoa bạc vụn! Anh được mẹ tin cậy giao phó chìa khóa kho, giữ trọn thanh danh, còn em thì sao? Em bươn chải ngoài thương trường, chịu nhục nhã trăm bề cũng chỉ vì muốn tiệm Khổng Phát này ngẩng cao đầu! Anh đừng lấy cái giọng đạo đức giả ấy ra mà dạy đời em!

— Chú... — Hữu Trực siết chặt nắm đấm thô ráp, lồng ngực phập phồng vì nghẹn ngào trước sự thay đổi càn quấy của em trai.

Cụ Khổng Tố Tâm ngồi lặng trên sập, bàn tay lần chuỗi hạt trầm hương khẽ run rẩy. Cụ không cất tiếng quát mắng, cũng không rơi một giọt nước mắt, chỉ nén lại một tiếng thở dài sâu thẳm từ tận đáy lòng. Tiếng thở dài ấy dường như trút cạn sinh lực của người mẹ đã đi qua gần một thế kỷ thăng trầm. Cụ nhìn hai đứa con trai dứt ruột đẻ ra đang trừng mắt nhìn nhau như kẻ thù, nhìn thấu cơn bão ngầm đen tối đang chực chờ xé rách tình máu mủ ruột rà.

— Thôi đi. — Cụ Tâm cất giọng, nhỏ nhẹ mà đanh lại — Đêm đã sang canh tư rồi. Hai anh em lui ra cả đi.

Hữu Quý hậm hực giậm mạnh gót giày da quay ngoắt bước ra ngoài. Hữu Trực đứng nán lại, ánh mắt xót xa nhìn mẹ già rồi khẽ cúi đầu dạ một tiếng, lặng lẽ lui gót khép cánh cửa gỗ lại.

Gian phòng chỉ còn lại một mình cụ Tâm giữa ánh đèn dầu le lói. Cụ ngồi bất động hồi lâu, đoạn chống chiếc gậy trúc chầm chậm đứng dậy. Đôi chân già nua cất từng bước nặng trĩu rời khỏi trà thất, đi qua khoảng sân gạch sũng nước mưa, hướng thẳng về phía gian từ đường tôn nghiêm nghi ngút khói hương.

Đẩy nhẹ cánh cửa gỗ mun kẽo kẹt, cụ bước vào gian trong, ngước mắt nhìn lên hương án tổ nghề. Ánh mắt cụ dừng lại nơi góc khuất của bàn thờ, nơi chiếc rương gỗ mun nẹp đồng phủ lớp bụi mờ suốt ba mươi năm qua vẫn nằm im lìm trong bóng tối.