Chương 12: Cuộc Chiến Giành Sự Sống

Mùi thối ủng bốc lên từ đoạn cổ rễ mềm nhũn khiến lồng ngực ông Diệp thắt lại. Bàn tay thô ráp của ông khẽ run khi những đầu ngón tay chạm vào lớp vỏ thâm đen nhơn nhớt. Từng đứng trên bục giảng dạy môn sinh học bao năm và gắn bó nửa đời người với đất đỏ bazan, ông hiểu quá rõ thứ mùi này: mầm mống của nấm Phytophthora. Loài nấm chết nhanh quái ác từng xóa sổ bạt ngàn nương rẫy khắp Tây Nguyên đang cựa mình thức giấc ngay tại khoảnh đất trũng của gia đình.

— Cha! Dưới đó thế nào rồi cha?

Tiếng gọi gấp gáp của Tuấn vọng lại từ triền dốc. Phía sau anh là Mai, chiếc ba lô đựng đồ nghề đung đưa theo từng nhịp chân vội vã. Thấy dáng cha quỳ bất động bên mép bờ suối Cạn, Tuấn sốt ruột sải bước định lao xuống.

— Đứng lại! Đừng giẫm bừa bãi vào đây! — Ông Diệp gằn giọng quát lớn, cánh tay phải giơ thẳng lên dứt khoát ngăn con lại.

Tuấn giật mình khựng bước, ngơ ngác nhìn cha. Ông Diệp nắm chặt thân gậy le tre, khó nhọc chống chân đứng dậy. Khớp gối bên phải nhói buốt sau một hồi quỳ gập trên nền đất lạnh, nhưng ông chẳng buồn bận tâm. Ông chỉ đầu gậy vào vạt đất nhớp nháp quanh gốc tiêu số mười lăm — Nấm chết nhanh thức giấc rồi. Bào tử nấm đang lơ lửng trong bùn nước, chỉ cần bước chân các con giẫm dính đất bệnh rồi đi khắp rẫy thì một nghìn hai trăm gốc tiêu coi như bỏ hết!

Nghe hai tiếng “chết nhanh”, mặt Tuấn thoắt cái tái mét. Nhìn sắc mặt thất thần của con trai, ông Diệp hiểu ký ức kinh hoàng về cảnh hoang tàn ở vườn rẫy nhà ông Bảy Thọ bên cạnh — nơi hàng nghìn cọc tiêu thối rữa trơ cành sau một đêm mưa lũ — đang hiện rõ trong mắt anh.

Mai tháo vội ba lô, lấy ra đôi ủng cao su dự phòng và đeo bao tay cẩn thận rồi nhẹ nhàng bước đến gần. Cô kỹ sư trẻ ngồi xổm, dùng chiếc que tre khô khều nhẹ lớp vỏ cổ rễ thâm đen, khẽ thốt lên — Đúng là nấm Phytophthora rồi chú Diệp. Khoảnh đất trũng này thoát nước chậm hơn, lại áp sát mép suối Cạn nên độ ẩm bão hòa, tạo ổ cho nấm bùng phát. May mà mới chỉ nhen nhóm ở ba gốc này và hai gốc liền kề.

Tuấn nuốt khan, vẻ hoảng loạn hiện rõ trong đáy mắt — Hay con chạy xe máy ra đại lý phân thuốc ngoài ngã ba mua ngay mấy thùng thuốc diệt nấm cực mạnh về xịt dập dịch? Chậm chân là hỏng sạch rẫy, cha ơi!

— Tuyệt đối không được! — Ông Diệp nghiêm giọng gạt phắt. Ánh mắt ông sau cặp kính lão ánh lên nét kiên định sắt đá của một người làm thực nghiệm — Thuốc hóa học cực mạnh có thể tạm dập dịch trong vài ngày, nhưng nó sẽ bức tử toàn bộ tập đoàn vi sinh bản địa mà cha con mình nhọc nhằn gầy dựng cả năm trời. Đất sẽ lại biến thành tro chết, chai quánh như đá nung. Lúc ấy thì cây tiêu cũng tàn theo đất!

Mai gật đầu đồng tình, tiếp lời — Chú Diệp nói rất đúng đấy anh Tuấn. Chúng ta phải dùng cơ chế sinh thái đối kháng để xử lý. Cháu đã mang theo nấm đối kháng Trichoderma chủng đậm đặc. Chúng ta sẽ phối trộn cùng dung dịch men vi sinh tỏi ớt để sát khuẩn tự nhiên, tạo vành đai sinh học bảo vệ rễ.

Lời quả quyết của cha cùng sự vững vàng của Mai khiến ngọn lửa hoảng loạn trong lòng Tuấn dần dịu lại. Anh siết chặt cán cuốc, cất giọng quả quyết — Con hiểu rồi. Giờ phải làm gì trước, cha bảo con đi!

Ông Diệp lập tức phân công công việc. Việc cốt yếu là cách ly. Ông hướng dẫn Tuấn dùng cuốc đào một đường hào sâu chừng hai gang tay bao bọc toàn bộ khoảnh đất trũng năm gốc tiêu nhiễm bệnh, tuyệt đối không để dòng nước mưa chảy tràn từ khu vực này lan sang các luống tiêu khỏe mạnh phía trên.

Mưa dầm lại bắt đầu rả rích trút hạt. Từng giọt nước đục ngầu giăng mắc trên những tán muồng đen. Mặc cho bùn đất bết dính đôi chân và chiếc áo tơi bạt sũng nước, Tuấn dồn hết sức bình sinh vung từng nhát cuốc. Bùn đất bắn lên mặt, mồ hôi hòa cùng nước mưa chảy ròng ròng trên gò má sạm đen. Cậu thanh niên thành thị quen nếp sống chỉn chu ngày nào nay dầm mình trong mưa lạnh như một người làm rẫy kiên cường.Dọc theo mép con hào vừa đào xong, Mai cầm túi vôi bột rải đều một dải trắng xóa làm ranh giới khử trùng sinh học, ngăn chặn mầm nấm bệnh từ vùng trũng phát tán sang bộ rễ của những cây tiêu khỏe mạnh.

Trong gian chòi rẫy, ông Diệp cùng Mai nhanh chóng phối trộn chế phẩm. Can dung dịch tỏi ớt gừng ngâm men IMO sóng sánh màu cánh gián được rót ra thau lớn, bốc lên mùi cay nồng xộc thẳng vào cánh mũi. Ông Diệp cẩn thận trút từng gói bột Trichoderma vào khuấy đều tay. Từng giọt dịch sền sệt quyện chặt hàng triệu bào tử nấm đối kháng có ích, sẵn sàng bước vào trận chiến giành giật sinh mạng cho từng gốc tiêu.

Trở lại khoảnh đất trũng, thấy cha khó nhọc cúi mình, Tuấn vội vã chạy lại đỡ lấy chiếc xô nhựa — Cha để con làm cho! Chân cha đang sưng đau, ngồi xổm lâu dưới bùn lại buốt khớp đấy cha.

Nhìn đôi bàn tay chai sần của con trai đang thoăn thoắt đón lấy công việc, lòng ông Diệp ấm áp lạ kỳ. Ông ngồi xuống khúc gỗ khô bên cạnh, cẩn trọng dặn dò — Gạt nhẹ lớp mùn thối quanh cổ rễ ra con, đừng làm đứt rễ tơ. Dùng chổi lông quét đẫm dung dịch men tỏi ớt lên từng lóng thân thâm tím, đợi mười phút cho se miệng vết loét rồi mới tưới đẫm dung dịch Trichoderma quanh bầu rễ.

Tuấn tỉ mỉ làm theo từng thao tác. Bàn tay anh nhẹ nhàng nâng niu từng chùm rễ như sợ làm đau cây cối. Men thảo mộc ngấm sâu vào vết bệnh, mùi thối rữa hăng nồng dần bị lấn át bởi hương cay ấm của men vi sinh.

Suốt ba ngày ba đêm tiếp theo, thời tiết vùng đồi lúc mưa dầm lúc hửng nắng chướng. Gian chòi rẫy luôn đỏ rực ánh lửa. Hai cha con ông Diệp cùng Mai thay nhau túc trực, gùi từng xô chế phẩm tưới đẫm vùng rễ, nhặt bỏ từng chiếc lá úa rụng và theo dõi sát sao từng biến chuyển nhỏ nhất của khoảnh đất bệnh. Bữa cơm đạm bạc bà Nhài đội mưa mang ra rẫy chỉ có cơm nắm muối vừng và đĩa rau rừng luộc, nhưng ai nấy đều kiên gan bền chí.

Đến sáng ngày thứ tư, mưa dứt hẳn. Nắng vàng ươm rải mật trên những đọt muồng đen rập rờn chắn gió.

Ông Diệp chống gậy cùng Tuấn và Mai bước xuống kiểm tra gốc số mười lăm. Lòng ông thắt lại trong từng nhịp thở hồi hộp. Ông cúi người, dùng que tre nhẹ nhàng gạt lớp đất xốp ẩm dưới gốc cây.

Một cảnh tượng kỳ diệu hiển hiện: những mảng loét thâm đen quanh cổ rễ đã hoàn toàn khô ráo, se miệng và chuyển dần sang màu nâu sáng của lớp vỏ khỏe mạnh. Mùi hôi thối biến mất, thay vào đó là một lớp tơ nấm trắng muốt mịn màng đang bọc kín lấy chùm rễ. Ngước nhìn lên cao, những đọt non xanh nõn nà đã bắt đầu kiêu hãnh nhú ra từ các đốt thân, đón lấy ánh nắng mai ấm áp.

— Se mặt rồi cha ơi! Đọt non bung ra rồi! — Tuấn reo lên, giọng nghẹn lại trong niềm xúc động tột cùng. Anh ôm chầm lấy vai cha, khóe mắt đỏ hoe.

Mai mỉm cười rạng rỡ, ngắm nhìn mầm xanh vươn lên — Ổ nấm Phytophthora đã bị chặn đứng hoàn toàn rồi chú Diệp! Tập đoàn vi sinh bản địa cùng Trichoderma đã khống chế được dịch bệnh mà không làm tổn hại mảnh đất này!

Nhìn vạt rẫy xanh tươi đang vươn mình trong nắng ấm, ông Diệp thở phào một hơi dài, cảm thấy ngực mình nhẹ bẫng. Tri thức thực nghiệm và lòng kiên nhẫn đã giúp họ vượt qua cửa ải sinh tử.

Thế nhưng, khi nụ cười của hai cha con còn chưa kịp trọn vẹn thì từ phía cổng rẫy, tiếng bước chân huỳnh huỵch xen lẫn tiếng thở hồng hộc vang lên dồn dập. Ông Bảy Thọ mặt mày tái mét, vấp ngã dúi dụi bên bờ cỏ rồi cuống cuồng gào to — Thầy Diệp ơi! Thằng Tuấn ơi! Họa lớn tới nơi rồi! Thằng Trịnh cò đất vừa dẫn tay trùm đòi nợ dưới thị xã kéo vào quán cà phê đầu buôn! Chúng nó thuê hẳn hai chiếc máy xúc đang gầm rú ngoài ngã ba, bảo trưa nay sẽ ủi bằng nương rẫy nhà thầy để cấn trừ sáu trăm triệu tiền nợ đó!