Chương 8: Hạt Muối Xả Chát

Bao nhiêu cặp mắt đang rạng rỡ bỗng chốc sững sờ. Nụ cười trên gương mặt đen sạm vì nắng gió của bác phu muối già cứng đờ lại. Lão Ba Thao đang toan vốc một nắm muối trắng phau bỏ vào bao gai cũng khựng tay giữa chừng, đôi mày rậm nhíu chặt đầy vẻ hoang mang — Sao lại chưa thể dùng? Rõ ràng hạt muối này trắng muốt, sạch bong không vướng chút bùn đen, sao chú mày lại bảo là muối non?

Đan khẽ miết hạt muối vuông vắn giữa hai ngón tay đón lấy ánh nắng rực rỡ ban trưa. Hạt muối trong trẻo như mảnh băng nhỏ lấp lánh, nhưng trên bề mặt vẫn còn láng một màng nước mỏng tang, ươn ướt — Muối sạch bùn mới chỉ là bước khởi đầu thôi bác Ba à. Hạt muối này vừa kết tinh trên mặt nước mặn, bên trong bụng hạt vẫn đang ngậm chặt chất chát đắng. Dân gian mình xưa nay quen gọi thứ đó là nước ót. Nước ót cay nồng và đắng gắt vô cùng. Nếu chúng ta vội vã đem thứ muối non này ủ cá ngay, chất đắng bên trong sẽ làm cháy thịt cá, khiến cá không thể ngấu tự nhiên mà ủng thối từ ruột ra. Đến lúc rút lù, nước mắm rỏ ra sẽ mang vị đắng ngắt nơi cuống họng, sắc nước đen sẫm chứ chẳng thể nào trong vắt màu cánh gián được đâu.

Bác phu muối già giật mình, vội nhón vài hạt muối trắng bỏ vào miệng nhấm thử. Bác chép miệng chậm rãi, rồi gương mặt khắc khổ bỗng méo xệch — Đúng thật rồi chú mày ơi... Vị mặn đầu lưỡi vừa tan đi là cuống họng lại đọng luồng ngai ngái, vừa chát vừa đắng ngắt bốc ngược lên tận mũi! Hóa ra bao đời nay dân làm muối chúng tôi chịu cảnh muối đắng không chỉ vì bùn sét, mà còn vì thứ nước ót quỷ quái này! Thế bây giờ phải làm sao hả chú Đan? Công sức cào bới cả buổi, chẳng lẽ lại đổ bỏ đi hết?

— Đổ đi sao đành, đây là hạt ngọc biển khơi ban tặng mà bác! — Đan lắc đầu, cất giọng trầm ấm trấn an: — Đã có cách làm cho hạt muối sạch bùn, ắt có phép bắt nó nhả hết chất chát ra ngoài. Muốn hạt muối già dặn, thuần một vị mặn thanh đượm hậu ngọt, chúng ta phải giúp nó xả chát.

— Xả chát bằng cách nào? — Lão Ba Thao sốt sắng hỏi dồn.

— Phải cất muối lên đụn cát cao, dựng kho cho muối thở, để gió biển và thời gian rút kiệt từng giọt nước ót!

Nói là làm, Đan cùng lão Ba Thao dẫn bà con diêm dân rảo bước rời mép ruộng, tiến về phía gò cát cao ráo nằm chắn giữa ruộng muối Cát Trắng và bãi Thạch Bàn. Nơi này đụn cát thoai thoải, gió nồm từ ngoài khơi thổi qua lồng lộng quanh năm, lại khô ráo tuyệt đối, không sợ ngọn triều dâng l**m tới chân.

Dưới sự chỉ dẫn của Đan, trai tráng trong xóm lập tức vác rựa đốn những thân tràm gió dẻo dai và tre già trên bìa gò đem về dựng khung nhà kho. Khung kho rộng chừng ba trượng, mái lợp bằng nhiều lớp lá dừa nước đan xen cỏ tranh dày dặn để che nắng và ngăn mưa ngấm. Cô Lành cùng đám phụ nữ nhanh tay bện từng bó tranh lợp mái, còn thằng Cò xăng xái vác những đoạn tre đực chắc nịch về cho người lớn chẻ nan.

Điểm mấu chốt nằm ở mặt sàn chứa muối. Đan tuyệt đối không cho đổ muối trực tiếp xuống cát, mà bảo bà con chẻ tre bánh tẻ đan thành những tấm vỉ thưa, rồi gác kiên cố lên xà gỗ, cách mặt đất đúng một thước.

Thằng Cò vừa thoăn thoắt đưa dây mây buộc chặt các đầu giằng, vừa tò mò ngẩng đầu hỏi — Anh Đan ơi, sao mình phải tốn công kê sàn tre cao thế này? Để muối nằm ngay trên nền cát có phải đỡ tốn cọc gỗ hơn không anh?

Đan khẽ vỗ vai thằng bé, mỉm cười giải thích — Nâng cao một thước là để hứng ngọn gió lùa thông thoáng dưới gầm kho. Quan trọng hơn, khi chất muối thành đống trên sàn tre thưa, các hạt muối sẽ tự chèn ép nhau. Thứ nước ót nặng nề, cay đắng sẽ theo kẽ nan tre rỏ rỉ từng giọt xuống nền cát bên dưới rồi thoát đi. Giống như người ta gạn đục khơi trong vậy, nước đắng chảy kiệt thì phần đọng lại trên vỉ mới thực sự là hạt muối già tinh khiết.

Đến cuối buổi chiều, căn kho trữ muối cao ráo, vững chãi đã sừng sững trên đụn cát. Từng thúng hoa muối trắng muốt vừa cào từ ô kết tinh được bà con nối đuôi nhau gánh lên gò, trút thành những ngọn đồi muối nhỏ trắng phau trên sàn tre. Quả nhiên, chỉ một khắc sau khi muối chất đống, dưới gầm sàn bắt đầu rỉ ra từng giọt nước đùng đục, sẫm màu, rơi tong tỏng xuống rãnh cát dẫn nước thải.

Bà con nhìn thấy từng giọt nước chạt đắng rỏ xuống, ai nấy đều trầm trồ thán phục sự hiểu biết sâu xa của chàng trai tật nguyền.

Đan đứng tựa vào cột tràm, nhìn đống muối trắng đang từ từ ráo nước, cất giọng sang sảng dặn dò — Muối này phải nằm trên sàn tre ròng rã suốt sáu tháng ròng. Qua sáu tháng phơi gió nồm gió bấc, từng giọt nước ót cay đắng mới rỏ kiệt cùng, chỉ giữ lại hạt muối già khô ráo, mặn thanh đượm hậu ngọt. Khi ấy, cắn hạt muối sẽ thấy giòn tan, vị mặn êm ru nơi cuống họng, đem ủ cá mới không làm cháy thịt. Từ nay về sau, vạn chài và diêm dân định ra lệ này: hễ muối chưa đủ sáu tháng ròng xả chát thì dứt khoát không đưa vào thùng chượp!

Mọi người đồng thanh hô vang tán thành. Lão Ba Thao gật gù vuốt chòm râu cước, ánh mắt lộ rõ niềm tin cậy tuyệt đối vào quy chuẩn khắt khe mà Đan vừa đặt ra.Thế nhưng, niềm vui chưa kịp lắng xuống thì ngoài luồng lạch bỗng xuất hiện một chiếc ghe bầu lớn đang lướt sóng áp sát vào bãi cát Cát Trắng. Mũi thuyền cắm lá cờ vải thêu chữ “Tiền” đỏ quạch. Một gã quản sự béo tốt mặc áo the xanh, tay phe phẩy quạt lông bước xuống thuyền, theo sau là bốn tên phu lực vạm vỡ khiêng những hòm gỗ nặng trịch. Gã đảo mắt nhìn căn kho muối mới dựng và những đống muối trắng muốt trên sàn tre, hai mắt sáng rực lên vì tham lam.

Gã hắng giọng, cất tiếng lanh lảnh — Ta vâng mệnh Tiền viên ngoại sang đảo có lời khen ngợi lũ phu muối các ngươi! Viên ngoại nghe tin các ngươi làm ra được thứ muối trắng này, nên ngài mở lượng từ bi, sai ta đem tiền sang gom mua sạch sành sanh toàn bộ số muối trên đảo!

Dứt lời, gã phất tay cho đám phu lực mở toang nắp hòm gỗ, để lộ từng xâu tiền kẽm sáng loáng cùng mấy nén bạc vụn lấp lánh dưới ráng chiều — Lão gia trả cho các ngươi mười đồng một thúng, gấp đôi giá muối đen ngày trước! Bao nhiêu muối trắng cào lên, viên ngoại gom mua sạch nhằm trừ bớt vào món nợ ba trăm quan của vạn chài. Mau mau đóng bao gánh hết xuống thuyền cho ta!

Đám phu muối thoáng xôn xao. Mười đồng một thúng là món tiền chưa từng có đối với những người nghèo khổ, lại thêm món nợ ba trăm quan tiền kẽm như đá tảng đè nặng, hạn định ba ngày nay chỉ còn lại đúng hai ngày. Rõ ràng Tiền Bá Đạt toan tính gom sạch nguồn muối sạch để triệt hạ mẻ chượp của Đan ngay từ trong trứng nước.

Thế nhưng, Đan chưa kịp lên tiếng thì bác phu muối già đã bước phắt ra phía trước, giơ chiếc cào gỗ chắn ngang lối đi — Cất tiền của lão Tiền đi! Bao năm qua các người ép giá chúng tôi sống dở chết dở, mua rẻ mạt muối đen rồi bán lại giá cắt cổ. Nay chú Đan chỉ cho cách làm muối trắng xả chát để vạn chài làm mắm cứu sống con em làng đảo, các người lại muốn nuốt trọn để triệt đường sống của chúng tôi hay sao?

Gã quản sự sầm mặt, gằn giọng đe dọa — Lão già kia, chớ có rượu mời không uống lại muốn uống rượu phạt! Không bán cho Tiền gia thì các ngươi lấy đâu tiền trả nợ sau hai ngày nữa? Đến lúc quan nha tịch thu thuyền bè, bắt con cháu trừ nợ thì đừng có quỳ lạy van xin!

Lão Ba Thao rảo bước tới, ngực vạm vỡ ưỡn thẳng, tiếng gầm vang như sóng vỗ vách đá — Lão già này còn thở thì không đứa nào được đụng vào một hạt muối ở đây! Diêm dân và vạn chài Thạch Bàn đã chung lưng đấu cật lập nên Phường Chượp Cồn Cát rồi. Toàn bộ số muối sạch này là để dồn cho Phường Chượp, một hạt chúng tao cũng không bán cho lão Tiền! Cút về bảo với chủ mày, sau hai ngày nữa, vạn chài sẽ đàng hoàng tính sổ nợ với lão!

Hàng chục diêm dân và bạn chài đồng loạt cầm đòn gánh, mái chèo bước lên vây chặt, ánh mắt bừng bừng căm giận. Tiếng hô cự tuyệt đồng thanh vang dội khắp gò cát, bà con siết chặt cán đòn, quyết không để một hạt muối lọt vào tay kẻ tham tàn. Thấy dân Cồn Cát kết thành một khối vững như đá tảng, gã quản sự chột dạ, biết không thể lay chuyển nổi. Gã nghiến răng trừng mắt nhìn Đan rồi chỉ tay quát lớn — Lũ bần tiện ngoan cố! Rượu phạt các ngươi sắp phải uống cạn rồi đấy! Để xem các ngươi giữ mớ muối này được bao lâu!

Dứt lời, gã hậm hực trèo vội lên ghe, giục phu chèo quay mũi tháo lui ra khơi.

Mặt trời lặn sau rặng phi lao, nhuộm đỏ rực mặt biển Cồn Cát. Từng ngọn muối vẫn lặng lẽ nhả nước ót đắng xuống cát sâu theo từng ngọn gió lùa qua kẽ sàn tre. Đan nhìn bà con quây quần bên kho muối, chia nhau từng gáo nước chè xanh ấm áp, trong lòng dâng lên niềm xúc động khôn tả. Tình làng nghĩa xóm gắn kết qua từng việc làm nhỏ bé, dẫu ai nấy đều biết rằng đòn thù hiểm độc từ phía họ Tiền chỉ vừa mới bắt đầu.

Đêm ấy, sương muối buông dày đặc. Vạn chài Thạch Bàn chìm vào giấc ngủ sau những ngày dài lao lực, chỉ còn tiếng gió bấc rít nhẹ qua kẽ liếp nứa và tiếng sóng biển ì ầm vỗ ghềnh đá.

Đan trằn trọc trong túp lều mép cồn, khớp gối phải vẫn còn nhức âm ỉ sau những canh giờ đi lại trên cát bỏng. Anh chống gậy bước ra bậu cửa, hướng mắt về phía bến thuyền Thạch Bàn, nơi những chiếc thuyền nan đang neo đậu bình yên dưới ánh trăng mờ.

Đang đêm thanh vắng, ngọn lửa đỏ rực bất ngờ bùng lên từ phía bờ tây kèm theo tiếng tri hô hoảng loạn của dân chài bến Thạch Bàn — Cháy! Cháy thuyền rồi bà con ơi! Cứu thuyền với!