Chương 20: Giọt Mắm Hồi Sinh

Đan nheo mắt nhìn qua kẽ vách nứa về phía bờ tây. Ngoài lộng, bóng chiếc ghe bầu hai buồm của họ Tiền chỉ là một vệt sẫm nhấp nhô giữa làn sương bạc sau bão. Ngọn gió chướng cùng bãi cát bồi lở sau trận cuồng phong khiến lòng lạch cạn trơ sỏi đá; mớn nước sâu của chiếc thuyền buôn lớn kia chưa thể liều lĩnh vượt qua doi cát ngầm để áp sát mép vạn Thạch Bàn.

Bàn tay thô ráp của Đan vỗ nhẹ lên bả vai gầy guộc của lão Ba Thao, giọng anh trầm tĩnh: — Bác Ba chớ lo. Biển vừa ngơi bão, bến tây cát lấp đá trồi, ghe bầu muốn vào bãi phải đợi con nước rong lớn dâng ngập hoặc mất đôi ngày dò đường. Muối mới trên ruộng Cát Trắng vẫn đang xả chát trên sàn tre, mười lăm thùng chượp của ta đã no cá, chưa cần muối hạt mới ngay. Việc sống còn lúc này là cứu sáu mươi nóc nhà đang đói lả, người già phù thũng, trẻ nhỏ kiệt sức. Không có sức người thì lấy gì giữ giàn chượp trước mặt lão Tiền?

Lão Ba Thao nhìn vào đôi mắt sâu lắng của Đan, nỗi lo âu thắt nghẹn nơi lồng ngực dần chùng xuống. Lão thở hắt ra một hơi dài, gật mạnh đầu: — Chú mày nói phải. Có người thì mới giữ được nghiệp!

Không chậm trễ một khắc, Đan bước ra sân lán, chỉ vào mười chiếc vò sành da lươn vừa chắt đầy những giọt nước mắm nhĩ màu cánh gián hổ phách sánh óng ả. Anh cùng lão Ba Thao chia đều số mắm quý này cho khắp các gia đình trong vạn chài và xóm diêm dân Cát Trắng. Đan gọi từng trưởng nóc nhà lại, ân cần dặn dò: — Bà con nhịn đói lâu ngày, ruột gan cồn cào, chớ dại dột húp mắm sống mà xót bụng. Hãy lấy củ chuối rừng, ngọn rau bổi trên gò cùng ít cá khô gom góp được, đem kho thật kỹ với nước mắm nhĩ. Mắm này ngậm đủ nắng nỏ mười hai tháng, chất béo ngọt của cá cơm than đã tan trọn vào nước cốt, ăn vào ấm bụng, xua tan hàn khí.

Lời dặn của Đan như ngọn lửa ấm nhen lên giữa cảnh hoang tàn sau hai tháng biển động.

Chỉ lát sau, khắp triền cát Thạch Bàn, những làn khói lam bắt đầu quấn quýt bốc lên từ sáu mươi chái bếp xơ xác. Mùi cá khô kho củ chuối quyện giọt mắm nhĩ bốc lên ngào ngạt, đậm đà, thơm lừng khắp từng ngõ cát, xua tan cái ẩm mốc u uất của xác rong rêu và bùn lầy sau bão.

Tại gian nhà rách mép cồn, cụ Bốn đã liệt giường nhiều ngày vì đôi chân sưng phù do thiếu ăn thiếu muối. Khi đứa con dâu bón từng thìa cháo củ mài chan nước mắm kho sánh ngậy vào miệng, đôi mắt đục mờ của cụ bỗng rạng rỡ hẳn lên. Nhìn sắc mặt cụ già tươi tỉnh hẳn lên sau ngụm cháo nóng đậm đà béo ngậy, Đan biết giọt mắm cốt đã thực sự xua tan hàn khí trong người cụ. Cụ húp cạn bát cháo nóng, trán rịn mồ hôi, sắc mặt từ xanh xao chuyển dần sang hồng hào. Chỉ qua một đêm, vết phù thũng trên chân cụ cùng các bô lão trong xóm xẹp hẳn, gân cốt ấm ran, có thể chống gậy bước ra hiên đón nắng sớm. Lũ trẻ con đen nhẻm háo hức vét từng hạt cơm nguội ngấm giọt mắm vàng óng, mặt mày tươi tỉnh, lại ríu rít rượt còng gió trên bãi cát.

Kỳ diệu thay, nhờ những giọt mắm cốt giàu chất nuôi dưỡng, toàn bộ dân làng Cồn Cát đã vững vàng vượt qua nạn đói giáp hạt khốc liệt mà không một ai ngã gục.

Khi sức lực hồi phục, vạn chài Thạch Bàn lập tức bắt tay vào việc. Lão Ba Thao cùng cánh đàn ông mang rìu mộc, dăm bào và dầu chai ra bãi nẹp lại ba chiếc thuyền nan rách vỏ sau bão. Nhìn bóng ghe họ Tiền vẫn lởn vởn ngoài khơi bờ tây nhằm giăng lưới cô lập đảo, Đan bàn với lão Ba Thao kế sách bẻ gãy thế phong tỏa: — Lão Tiền đinh ninh vạn chài chỉ có lối độc đạo bờ tây. Lão không ngờ tới luồng lạch bí mật xuyên qua bãi rạn đá ngầm phía đông. Ta sẽ dùng thuyền nan chở mắm sang các làng chài lân cận đổi lương thực.

Lão Ba Thao vỗ đùi đánh đét, mắt sáng rực: — Kế này hay lắm! Để lão già này đích thân cầm lái!

Mười ghè mắm nhĩ hảo hạng được bọc rơm cẩn thận, xếp gọn dưới khoang hai chiếc thuyền nan lườn kiền kiền. Nương con nước ròng chiều muộn, Đan cùng lão Ba Thao và thằng Cò chèo thuyền lướt qua lạch ngầm rạn đông. Đáy thuyền nan nhẹ lướt êm ru trên làn nước sâu giữa những mỏm đá lởm chởm, thoát ra vùng biển mở mà đám tay sai Tiền Bá Đạt hoàn toàn không hay biết.

Thuyền cập vào các vạn chài trù phú bên kia vịnh Hải Xương. Vừa mở nút lá chuối khô bịt miệng ghè sành, luồng hương thơm nồng đượm, sánh ngậy như mật ngấu của mắm Cồn Cát lập tức lan tỏa, khiến bạn chài và thương lái quanh bến xúm lại trầm trồ. Lão Ba Thao rót từng giọt mắm màu cánh gián trong vắt ra đĩa sành mời nếm thử. Vị mặn dịu đầu lưỡi tan biến nhanh chóng, nhường chỗ cho vị ngọt hậu sâu lắng, béo bùi lan khắp vòm họng.Chưa đầy nửa canh giờ, tiếng lành đồn xa, người ta xúm nhau mang từng thúng thóc mẩy, gạo mộc, ngô hạt và các bọc hạt giống rau củ tới đổi lấy từng gáo mắm quý. Chuyến thuyền nan trở về đảo Cồn Cát chở đầy ắp lương thực, bồ thóc của sáu mươi nóc nhà lại đầy hạt vàng. Thế bao vây, bỏ đói hiểm độc của họ Tiền chính thức bị bẻ gãy hoàn toàn trong êm thấm.

Cái đói bị đẩy lùi, nhưng món nợ ba trăm quan tiền kẽm vẫn là tảng đá ngàn cân đè nặng lên vạn chài. Đan hiểu rõ, nếu chỉ đổi mắm quanh quẩn trong các xóm nghèo sẽ không đủ tiền chuộc tự do và mua muối hạt cho mùa cá mới. Con đường duy nhất là mang thứ sản vật tinh hoa này sang thẳng hội chợ duyên hải trấn Hải Xương — nơi tụ hội thương gia sầm uất và quan lại kinh lý — để mở ra sinh kế muôn đời.

Suốt hai ngày sau đó, dưới mái lán chượp nồng nàn hương cá chín, Đan cùng Lành và thằng Cò miệt mài làm việc. Từng dòng mắm nhĩ trong suốt như hổ phách được lọc qua lớp vải màn dày, rót đầy vào từng chiếc ghè sành da lươn nhỏ.

Lành ngồi bên hiên, thoăn thoắt đưa những sợi mây dẻo dai bện thành quai xách đôi ôm chặt thân ghè, rồi khéo léo dùng sáp ong rừng miết phẳng quanh miệng hũ để giữ trọn vẹn hương mắm. Thấy giọt mồ hôi rịn trên trán cô gái nết na, Đan đưa tay đỡ miệng vò giúp nàng, khẽ nói: — Em Lành nghỉ tay uống ngụm nước đã. Mấy chục ghè mắm này là mồ hôi nước mắt của cả vạn chài, chuyến đi hội chợ trấn Hải Xương nhất định sẽ mở ra đường sống cho làng ta.

Lành ngước nhìn Đan, đôi mắt trong veo lấp lánh niềm tin cậy tuyệt đối: — Có anh Đan dẫn lối, em và bà con chẳng quản ngại nhọc nhằn. Em chỉ mong trả dứt món nợ ba trăm quan, để từ nay dân Cồn Cát mình được ngẩng cao đầu làm ăn, không ai phải chịu cảnh đợ con gán thuyền nữa.

Đan mỉm cười, lòng tràn ngập cảm giác bình yên và quyết tâm sắt đá.

Hoàng hôn buông đỏ rực mặt biển. Ba mươi ghè mắm nhĩ quý giá đã được giằng néo kiên cố dưới khoang chiếc thuyền nan lớn nhất đậu sát mép lạch rạn đông. Đan chống chiếc gậy tre, bước tập tễnh kiểm tra từng vòng đai mây chằng ghè mắm lần cuối cùng, chuẩn bị đợi lúc trăng lên để xuất bến.

Đúng lúc ấy, từ phía gò cát cao bờ tây bỗng vang lên tiếng bước chân huỳnh huỵch chạy thốc tới.

Thằng Cò mặt cắt không còn hạt máu, áo quần ướt sũng cát biển, vấp ngã dúi dụi trước mũi thuyền rồi lồm cồm bò dậy, hai tay bám chặt lấy vạt áo Đan, thở không ra hơi: — Anh Đan ơi… ông bác Ba ơi… nguy to rồi!

Đan vội đỡ thằng bé dậy, nhíu mày: — Cò, bình tĩnh lại, có việc gì ngoài bãi tây?

Thằng Cò run rẩy chỉ tay về phía bến Thạch Bàn, giọng vỡ ra vì kinh hãi: — Ghe bầu lớn của Tiền Bá Đạt… nương con nước rong vừa ủi thẳng mũi vào bến bờ tây rồi! Lần này không chỉ có đám gia nhân tay sai họ Tiền, mà đích thân Tiền viên ngoại dẫn theo hơn chục tên nha dịch huyện đường đao trượng lăm lăm sang đảo siết nợ… Lão đang gầm thét, đòi tịch thu toàn bộ mười lăm thùng chượp của mình anh ơi!