Chương 19: Rỏ Giọt Hổ Phách

Tiếng nước chượp rỏ tách giòn giã chạm vào đáy ang sành khiến lồng ngực Giáp Thế Đan đập dồn dập. Anh áp chặt bàn tay lên thớ gỗ bời lời mát rượi, nín thở lắng nghe thêm một hồi lâu. Không gian sớm mai tĩnh mịch đến độ từng giọt rơi khe khẽ cũng đủ sức khuấy động cả cồn bãi Thạch Bàn sau những tháng ngày dài dằng dặc chìm trong đói lạnh.

Đan ngẩng đầu nhìn ra khơi xa. Biển sau hai tháng gầm thét dữ dội nay đã hoàn toàn ngưng bặt ngọn gió bấc, mặt nước trải dài biêng biếc phản chiếu vầng rạng đông ửng hồng nơi chân trời. Hôm nay là ngày lành, vừa vặn đánh dấu tròn trặn mười hai tháng kể từ con nước rong rộ vụ cá năm ngoái — ngày năm mươi tạ cá cơm than đầu tiên được đưa vào giàn thùng gỗ bời lời. Tròn một vòng bốn mùa xuân hạ thu đông nếm trải bao nhọc nhằn, mẻ chượp cái đã đi trọn hành trình ngậm muối phơi nắng, hấp thu hơi ấm trưa nồng và vượt qua cuồng phong bão biển dưới sức nén của then cài kiền kiền.

— Thằng Đan ơi! Có phải trong thùng có tiếng động không con?

Tiếng gọi khàn đặc của lão Ba Thao vang lên từ mép rào. Phía sau lưng lão, sáu mươi nóc nhà của vạn chài Thạch Bàn và xóm diêm dân Cát Trắng đã lục tục kéo đến tự lúc nào. Không ai bảo ai, mọi người bước đi thật khẽ, nét mặt ai nấy đều mang vẻ hồi hộp xen lẫn trang nghiêm. Lão Ba Thao vận bộ quần áo chàm tinh tươm nhất đời mình, tóc búi củ hành gọn gàng, tay bưng chiếc mâm gỗ nhỏ tiến thẳng tới trước hương án miếu tổ nghề vừa được dựng tạm bằng mấy tấm ván bời lời thơm hương gỗ mới.

Trên mâm tế lễ tạ ơn trời biển và tiền hiền chỉ có một đĩa muối hạt trắng tinh xả chát, vài con cá mòi khô nướng vàng và một chén nước giếng ngọt đầu cồn. Khói trầm hương bảng lảng quyện vào hơi gió sớm tạo nên một bầu không khí thiêng liêng lạ thường. Sáu mươi nóc nhà đồng loạt quỳ xuống triền cát mịn.

Lão Ba Thao sụp lạy ba lạy, cất giọng khấn trầm đục, run rẩy theo từng nhịp thở: — Đội ơn trời đất biển khơi bao dung, đội ơn tổ nghiệp chở che… Hôm nay tròn mười hai tháng vạn chài Thạch Bàn chung lưng đấu cật giữ giàn thùng bời lời. Cầu xin tổ tiên chứng giám cho lòng dạ ngay thẳng của cháu con, ban cho giọt tinh túy của biển cả đặng cứu lấy xóm chài qua cơn hoạn nạn…

Lời khấn vừa dứt, lão Ba Thao đứng dậy, quay lại nhìn Đan. Đôi mắt một mí tinh tường của người đi biển kỳ cựu long lanh ngấn lệ. Lão khẽ gật đầu, cánh tay gân guốc chỉ về phía cỗ thùng: — Thằng Đan, đến giờ lành rồi con. Khai lù đi!

Đan hít một hơi thật sâu, nén lại sự xúc động đang dâng lên nghẹn ứ nơi cổ họng. Bước chân tập tễnh của anh tiến về phía cỗ thùng cái đầu tiên. Chân phải dẫu còn âm ỉ cảm giác mỏi nhức sau những ngày dầm nước buốt chống bão, nhưng mỗi bước giẫm lên nền cát sáng nay lại vững chãi lạ kỳ. Cô Lành bưng chiếc mâm đồng nhỏ phủ tấm vải điều, bên trên đặt một chiếc gáo dừa tiện nhẵn bóng và chiếc chén sứ trắng ngần đi sát cạnh anh. Đôi mắt trong veo của người con gái vạn chài lấp lánh niềm hy vọng khôn cùng, khóe môi khẽ nở nụ cười trấn an. Thằng Cò thì nín thở bám chặt vào cột lán, hai mắt mở to không dám chớp lấy một lần.

Dưới đáy cỗ thùng gỗ bời lời cao ngang ngực, chiếc nút lù bằng chùm rễ bổi đầm lợ bọc vải gai mịn vẫn được cắm chặt nơi đầu vòi tre luồn sâu qua thành ván. Phía trên mặt thùng, những thanh dằn gỗ kiền kiền nẹp chặt vỉ tre già vẫn nằm yên vị, ghì chặt khối chượp đã ngấu rục bên dưới.

Đan quỳ một bên gối xuống nền cát, cẩn thận tháo từng mối dây mây ngâm vôi buộc giữ chốt hãm. Từng tao mây dẻo quánh như gân hươu được nới lỏng nhẹ nhàng. Tiếp đó, anh rút thanh then cài kiền kiền ngắn chặn ngang vòi lù. Tay phải Đan cầm lấy cuống chùm rễ bổi, dùng lực ngón tay xoay nhẹ một vòng để khẽ nới chiếc nút bọc vải gai mịn ở cửa đáy thùng.

“Tách… tách… ro ro…”

Âm thanh rỏ giọt ban đầu bỗng chuyển thành dòng chảy nhỏ mượt mà.

Từ đầu vòi tre mộc mạc, một dòng chất lỏng từ từ rỏ xuống, rỉ qua lớp vải gai rồi rớt vào chiếc ang sành đặt sẵn bên dưới.

Đó không phải là thứ nước bổi nhạt màu hay thứ nước muối đục ngầu tanh nồng mà người ta vẫn thường thấy ở các vại cá muối xổi hỏng men. Dòng chất lỏng rỉ ra sánh đặc như mật ong rừng, mang màu cánh gián hổ phách trong vắt, rực rỡ dưới nắng mai mà tuyệt nhiên không hề có một gợn cặn. Dòng nước cốt lấp lánh như một dải lụa mỏng được chắt lọc từ nắng gió và lòng kiên định.Và rồi, một luồng hương nồng nàn bất thần bùng phát.

Mùi thơm không hề gắt, không nồng khét, mà đượm sâu, ngào ngạt hương cá chín ngấu hòa cùng vị mặn mòi tinh khiết của muối biển già. Luồng hương ấy men theo ngọn gió sớm, lách qua từng kẽ ván nứa, xộc thẳng vào khứu giác của sáu mươi nóc nhà đang nín thở dõi theo. Mùi thơm ấm áp lạ kỳ đến nỗi dường như xua tan đi toàn bộ cái rét mướt căm căm của mùa biển động, ngấm sâu vào từng thớ thịt, đánh thức mọi giác quan của những con người đã ròng rã hai tháng trời ăn đói mặc rách.

Thằng Cò đứng cạnh bỗng hít mạnh một hơi, nuốt nước bọt ừng ực: — Anh Đan ơi… thơm… thơm ngào ngạt cả bãi cát rồi anh ơi!

Đan mỉm cười, đôi bàn tay thô ráp sần sùi cẩn thận đưa chiếc chén sứ trắng hứng lấy dòng nước mắm nhĩ đầu tiên. Từng giọt hổ phách rỏ xuống đáy chén tạo nên âm vang lanh lảnh. Khi chén sứ đã đầy một nửa dòng chất lỏng sánh đặc, Đan hai tay nâng chén, trân trọng bước tới trước mặt Trùm vạn Ba Thao: — Bác Ba, xin bác nếm giọt mắm đầu tiên của giàn thùng Cồn Cát.

Bàn tay quen cầm chèo lội sóng của lão ngư già khẽ run lên bần bật khi đón lấy chiếc chén nhỏ. Lão đưa chén lên ngang mũi, nhắm nghiền đôi mắt lại hít một hơi dài, lồng ngực gầy guộc phập phồng xúc động. Rồi lão khẽ nhấp một ngụm nhỏ nơi đầu lưỡi.

Cả bãi cát Thạch Bàn như ngưng đọng lại trong khoảnh khắc ấy.

Giọt mắm chạm vào đầu lưỡi thoạt đầu mang lại một cảm giác mặn mòi, đậm sâu của biển khơi nhưng không hề chát đắng. Rồi chỉ trong một cái chớp mắt, vị mặn êm dịu ấy nhanh chóng tan biến trên đầu lưỡi, nhường chỗ cho vị béo bùi đậm đà nơi cuống họng, đọng lại một hậu vị ngọt ngào sâu lắng như mật ngấu ngấm dần vào từng chân răng kẽ tóc. Đó là vị ngọt thuần khiết của luồng cá cơm than béo ngậy năm ngoái tự chuyển hóa sau mười hai tháng chịu nén, là vị ngon lành mà cả đời lênh đênh sông nước của lão già chưa từng một lần được nếm trải.

Khóe mắt hằn sâu vết chân chim của lão Ba Thao bỗng đỏ hoe. Hai giọt nước mắt già nua lăn dài trên đôi gò má sạm đen màu nắng gió, rớt xuống vạt áo chàm bạc phếch. Lão nghẹn ngào, bàn tay siết chặt lấy bả vai Đan: — Ngọt… ngọt hậu sâu lắng lắm thằng Đan ơi! Biển thương vạn chài mình rồi… Tổ nghiệp phù hộ cho dân mình rồi con ơi!

Lời thốt lên của lão Ba Thao như mồi lửa châm vào đống bổi khô.

— Mắm chín rồi! Nước mắm nhĩ thơm quá bà con ơi! — Sống rồi! Làng mình sống rồi!

Tiếng reo hò vang dậy cả một góc trời Cồn Cát. Hàng trăm con người ùa tới quanh giàn thùng bời lời, kẻ cười người khóc ôm chầm lấy nhau trong niềm sung sướng tột cùng. Lành khẽ lau giọt nước mắt lăn trên má, nhìn Đan với ánh mắt chan chứa yêu thương và khâm phục. Thằng Cò thoăn thoắt mang những chiếc gáo dừa tiện nhẵn tới phụ Đan san mắm sang các vò sành da lươn. Từng vò, từng vò mắm nhĩ hổ phách sánh óng ánh được chắt đầy trong tiếng cười rộn rã xua tan đi bóng ma đói rét u ám suốt bao tháng ngày.

Thế nhưng, giữa lúc niềm hân hoan đang dâng trào tột bậc, lão Ba Thao bỗng kéo nhẹ vạt áo Đan, ra hiệu cho anh bước lùi lại phía sau chái lán, nơi bóng râm che khuất ánh nhìn của dân làng. Nét mặt lão ngư già chùng xuống, đôi mày rậm nhíu chặt đầy lo âu.

Lão ghé sát tai Đan, giọng thì thào run rẩy nhưng nặng trĩu: — Thằng Đan… mắm ngon thấu trời xanh thế này, dân mình có cái ăn rồi. Nhưng tao phải nói cho chú mày hay… kho muối cũ của vạn chài sáng nay vét đến thúng cuối cùng rồi, không còn lấy một vốc để chượp mẻ mới. Đã vậy, sáng sớm nay khi biển vừa lặng, thằng Cò phát hiện ngoài lộng bờ tây đã có bóng ghe bầu của họ Tiền nhấp nhô rẽ sóng tiến vào. Hạn nợ ba trăm quan tiền kẽm… hôm nay là ngày phán quyết rồi chú mày ơi!