Chương 2: Chum Vại Giữ Lộc

Ngọn roi da bò trong tay Cửu Vằn vừa vung lên đã bị một bản chèo gỗ nghiến to bản chặn đứng giữa không trung.

Tiếng “chát” đanh gọn vang lên. Lão Ba Thao xộc tới, cán chèo vững chãi trên tay lão ghìm chặt lấy ngọn roi của tên cai bến hung hãn. Cùng lúc đó, năm sáu bạn chài lực lưỡng lập tức bước dồn lên, chèo gỗ và đòn gánh tre ken dày thành bức tường vững chắc che chắn cho Thế Đan.

— Cửu Vằn! — Lão Ba Thao gằn giọng, đôi mắt một mí quắc lên tia nhìn sắc lạnh — Bãi cát vạn chài Thạch Bàn này chưa tới lượt mày vung roi đánh người. Chú mày muốn đụng tới người làng tao thì phải bước qua đống mái chèo này đã!

Đám bạn chài bặm môi, ngực trần căng phồng vì uất ức. Mấy chục người đàn bà, con trẻ phía sau cũng xúm lại, tiếng chân giẫm trên cát rào rào như sóng dâng.

Cửu Vằn khựng lại, bàn tay nắm chuôi đoản đao bên hông run lên bần bật. Gã đảo mắt nhìn quanh hàng chục cặp mắt căm phẫn cùng những cánh tay lăm lăm chèo gỗ sẵn sàng liều mạng, đáy mắt không giấu nổi vẻ chột dạ. Dù có hai chiếc ghe buôn chở đầy tay sai ngoài vụng, gã cũng thừa hiểu đám dân chài cùng quẫn lúc này chẳng khác nào một tổ ong vò vẽ sẵn sàng bung vỡ.

Gã từ từ hạ ngọn roi da bò xuống, nhổ toẹt một bãi nước bọt xuống cát vàng, cười gằn từng tiếng cay độc: — Khá lắm! Lũ cá chết chúng mày thích nghe lời thằng què thì cứ việc! Cứ ôm lấy đống cá cơm này mà hít thở tà khí! Để xem trưa nay cá sình ruột thối um lên, có đứa nào bò sang đất liền xin mua muối của Tiền viên ngoại hay không. Lúc đó, một đồng mười giỏ cũng đừng hòng có người ngó tới! Rút!

Cửu Vằn vung tay ngoắt đám lâu la, hậm hực quay gót nhảy lên thuyền con chèo ra ghe buôn. Tiếng cười mỉa mai của gã chìm dần sau tiếng sóng gầm gào ngoài vụng biển.

Bọn tay sai rút đi, bãi cát lại trĩu nặng âu lo. Nắng gần trưa bắt đầu rọi gắt xuống hàng chục sọt cá cơm than vừa đưa lên bờ. Vài con cá nằm trên mặt sọt đã mềm nhũn, vảy chuyển sang màu xám đục.

Một người bạn chài trung niên buông thõng hai tay, thở dài đánh thượt: — Nó nói không sai đâu bác Ba ơi... Nắng trưa đứng bóng thế này, chỉ chừng nửa canh giờ nữa là ruột cá nát bấy, ruồi bọ bu đầy. Không có muối mặn ngập đầu thì làm sao giữ nổi đống cá này?

Đan chống gậy tre bước lên, giọng trầm ấm nhưng vang rõ giữa tiếng gió lộng: — Bà con đừng nản lòng! Cá cơm than mùa này béo mỡ, chất ngọt và cái nóng tự nhiên bên trong con cá lúc rời mặt nước sẽ tự làm rữa thớ thịt nếu ta để phơi trần dưới nắng. Nắng hun càng nỏ, ruột cá càng nhanh nứt toác, nước tanh tiết ra mới sinh độc hại. Nhưng nếu ta rửa sạch cát bẩn bằng nước biển trong vắt ngoài khơi xa, rồi phong kín trong đồ sành, hãm bớt hơi nóng bằng một lớp muối mỏng thì thịt cá sẽ săn lại, không lo ươn thối!

Đan quay sang lão Ba Thao, ánh mắt tha thiết: — Bác Ba, vạn chài mình nhà nào cũng có chum, vại sành đựng nước mưa hay muối dưa. Hãy bảo bà con bưng hết ra đây! Lượng muối vét đáy bồ của cả làng tuy ít, không đủ làm mắm ngập mặt, nhưng chia đều rải từng lớp mỏng vào đồ sành thì đủ sức giữ lộc biển tươi nguyên thêm mười bữa nửa tháng!

Lão Ba Thao nhìn xoáy vào đôi mắt Đan. Trong đáy mắt sâu thẳm của chàng trai tật nguyền, lão thấy một sự điềm tĩnh lạ kỳ, tựa như Đan đã thấu suốt từng đường gân thớ thịt của con cá dưới đáy đại dương.

Lão đập mạnh tay vào đùi, dứt khoát: — Được! Đằng nào cũng không thể bán rẻ mồ hôi cho lũ hút máu. Nghe lời thằng Đan! Ai nấy chạy về nhà, còn bao nhiêu chum vại sành, hũ đất nung và muối hạt vét bồ, đem hết ra bãi cho tao!

Tiếng hô của lão Trùm vạn như xua tan màn sương u ám. Đám trai tráng khỏe mạnh vội vã chèo thuyền nan ra lộng sâu, dùng gàu sòng múc từng thùng nước biển trong xanh không gợn cát mang về.

Phía triền cồn, cô Lành và thằng Cò tất tả khiêng đôi vại sành da lươn màu nâu thẫm chạy xuống bãi. Gió thổi tung mái tóc dài cài trâm tre của người con gái, vài giọt mồ hôi lấm tấm trên vầng trán mịn màng. Lành đặt chiếc vại xuống cát, ngước đôi mắt trong veo nhìn Đan, giọng khẽ khàng: — Anh Đan, đôi vại này của mẹ em để lại từ vụ trước, em đã rửa phơi khô ráo cả rồi. Liệu có dùng được không anh?

Thế Đan cúi người, đưa bàn tay sần sùi gõ nhẹ vào thành vại. Tiếng gốm nung vang lên đanh gọn: — Vại sành dày dặn thế này giữ mát tốt lắm, cô Lành khéo giữ đồ thật đấy.Thằng Cò bên cạnh toe toét nụ cười sún răng, chìa ra một túi cói nhỏ: — Anh Đan ơi! Em vét sạch đáy bồ nhà em chỉ được chừng bốn bát muối hạt này thôi, hạt muối đục ngầu hà!

Đan xoa đầu thằng bé, mỉm cười: — Có muối là quý rồi em Cò. Bây giờ gom hết lại, anh chỉ cách làm.

Đan khập khiễng bước tới bên các chậu nước biển vừa gánh từ ngoài lộng về. Anh tự tay nhấc một rổ cá cơm than, thả chìm nhẹ nhàng vào làn nước mát lạnh rồi khẽ khua đều tay: — Bà con nhìn con làm nhé. Cá cơm thân mềm, tuyệt đối không bóp mạnh tay kẻo giập ruột. Chỉ cần đãi nhẹ qua nước biển trong để trôi hết cát bẩn và nhớt ngoài vảy. Đãi xong, nhấc rổ lên để ráo nước chừng nửa khắc cho se mình cá lại.

Dân làng chăm chú nhìn từng động tác thuần thục, cẩn trọng của Đan rồi đồng loạt bắt tay vào việc. Lành thoăn thoắt đôi bàn tay đưa từng rổ cá qua chậu nước biển, làn da trắng ngần của cô ướt đẫm bọt sóng.

Khi mớ cá đã ráo nước, Đan rải một lớp muối hạt mỏng dưới đáy chiếc vại sành của Lành, rồi bảo cô xếp cá vào: — Cứ một lớp cá dày chừng hai đốt ngón tay, cô Lành lại rắc một nắm muối hạt thật đều lên trên. Rắc vừa đủ phủ kín mặt cá, không để hở con nào nhưng cũng không dồn cục một chỗ. Hạt muối sẽ hút bớt nước thừa, giữ cho thớ thịt săn chắc và ngăn mùi ươn bốc lên.

Lành khéo léo làm theo từng lời chỉ dẫn, từng lớp cá cơm tươi xanh ánh bạc nằm xếp đều tăm tắp, phủ lên mình lớp muối mặn trắng đục. Đan tìm vài tàu lá chuối khô sạch sẽ và vỉ tre đan mắt cáo chèn ngang miệng vại, nén vừa tầm tay rồi đậy nắp sành kín mít: — Đậy kín nắp thế này để ruồi nhặng không bén mảng, lại ngăn khí nóng bên ngoài lùa vào làm nhạt muối. Đặt vại vào chỗ râm mát dưới bóng phi lao, cá sẽ nằm êm như ngủ dưới đáy biển sâu.

Mặt trời đứng bóng, nắng hè như đổ lửa xuống bãi cát vạn chài Thạch Bàn. Toàn bộ mấy chục sọt cá cơm than trúng đậm buổi sáng đã được chia đều vào hơn hai mươi chiếc chum, vại sành của bà con, xếp thành hàng dài dưới bóng phi lao mát rượi mép cồn.

Không hề có mùi ươn thối hay tà khí bốc lên như lời gã Cửu Vằn đe dọa. Gió biển thổi qua chỉ mang theo mùi cá tươi mằn mặn hòa cùng hương nồng dịu của muối hạt và bóng râm mát rượi của hàng cây.

Những người đàn bà thở phào nhẹ nhõm, nụ cười rạng rỡ trở lại trên những khuôn mặt sạm đen vì nắng gió. Đám bạn chài lau mồ hôi trán, nhìn nhau râm ran trò chuyện trong niềm vui giữ được mồ hôi nước mắt của mình.

Lão Ba Thao chậm rãi đi dọc hàng chum vại. Lão dừng lại trước chiếc vại sành của nhà Lành, khẽ nhấc nắp hé nhìn vào bên trong. Lớp cá cơm than nằm im lìm, mắt vẫn trong vắt như hạt cườm, da bóng mịn không hề nứt toác hay sủi bọt nhớt.

Lão Trùm vạn thở hắt một hơi dài đầy nhẹ nhõm. Lão quay lại, thấy Đan đang ngồi tựa lưng vào một gốc phi lao già, bàn chân phải sưng đỏ vì phải chống gậy đi lại suốt mấy canh giờ.

Lão Ba Thao bước tới, đưa bầu nước chè vằng còn ấm cho Đan: — Uống ngụm nước cho nhuận giọng đi chú mày. Lão già này đi biển ngót bốn mươi năm, chưa từng thấy ai biết cách trị con cá cơm tài tình và tỉ mỉ như mày.

Đan đón lấy bầu nước, khẽ cúi đầu: — Con cảm ơn bác Ba. May mà bà con đồng lòng, cá mới giữ được độ tươi nguyên thế này.

Lão Ba Thao ngồi xổm xuống bên cạnh, châm đóm rơm rít một hơi thuốc sâu, ánh mắt đầy suy tư nhìn những chiếc vại sành: — Nhìn mớ cá nằm êm tao mừng lắm. Nhưng thằng Đan này, chum vại sành dù tốt đến đâu cũng chỉ giữ tạm được mươi bữa nửa tháng là cùng. Hết hạn muối tạm, cá ngấu ra mà không có cách giữ thì cũng úng nước rồi hỏng cả. Mày có hiểu biết lạ lùng như thế, trong bụng đã tính kế lâu dài thế nào cho vạn chài rồi?

Đan uống một ngụm nước chè vằng ấm áp, vị chát ngọt lan dần nơi cuống họng. Anh ngước mắt nhìn vượt qua những rặng phi lao, hướng thẳng tầm mắt về phía gò cao Đá Đỏ rợp bóng rừng nguyên sinh sừng sững giữa đảo.

Gió biển thổi phần phật manh áo vá vai, Thế Đan chống gậy tre đứng dậy, giọng nói trầm ấm nhưng chắc nịch như đóng đinh vào đá: — Bác Ba nói chí phải. Chum vại chỉ là kế giữ lộc qua ngày đoạn tháng. Muốn cả vạn chài mình ngẩng cao đầu sống ấm no, không phải luồn cúi van xin muối của lũ gian thương, chúng ta phải làm ra thứ nước cốt mắm thơm ngon nhất trần đời. Và để làm được điều đó, chỉ có đốn gỗ bời lời trên rừng Đá Đỏ, đóng nên những cỗ thùng chượp khổng lồ nẹp mây gài vỉ, mới đủ sức giữ trọn vẹn tinh túy của biển khơi qua mùa giông bão!