Chương 13: Nắng Bãi Luyện Mật

Hơi nóng từ thớ gỗ bời lời truyền qua lòng bàn tay xua đi cái ẩm lạnh của trận mưa đêm. Thế Đan đứng tựa vào cọc lán, nhìn dải cát trắng bừng lên dưới ban mai rực rỡ. Tiết Đại thử đổ xuống đảo Cồn Cát những vạt nắng chang chang như rót mật, gió nam ràn rạt mang theo hơi muối mặn quét qua rặng dứa dại. Mặt cát bãi Thạch Bàn vừa ráo nước đã bốc hơi nghi ngút, báo hiệu một ngày nắng lửa thiêu đốt.

— Thằng Đan! Máng gỗ với vò sành lão đã cho tụi nó rửa sạch bằng nước biển, phơi khô cong ngoài kia rồi. Giờ tính sao đây chú mày? — Tiếng lão Ba Thao hào sảng cất lên từ phía bậu cửa lán. Lão vắt chiếc khăn rằn lên vai, tay cầm vồ mộc, bước thoăn thoắt lại gần.

Đan mỉm cười, chống gậy tre bước tới mép bệ gỗ kê năm cỗ thùng chượp. Khớp gối chân phải còn nhức buốt nên anh cẩn thận ngồi ghé lên chiếc đôn gỗ thấp, tránh gập gối sâu. Thằng Cò lanh chanh chạy tới, ôm chiếc máng đẽo từ thân dừa khô, mắt sáng rực: — Anh Đan, hôm nay mình mở miệng lù thật hả anh? Em nghe đồn cá ủ trong thùng mà mở sớm là hỏng hết đấy!

— Không hỏng đâu em. Hôm nay trời cho nắng nỏ nhất năm, chính là lúc đánh thức mẻ chượp trong thùng dậy. — Đan vỗ vai thằng Cò, chỉ tay xuống gầm bệ — Cò kê đầu máng dừa vào sát lỗ lù cỗ thùng cái, đầu dưới hứng thẳng vào chậu sành kia. Nhớ kê thật vững, chớ để nghiêng.

Lão Ba Thao ngồi ghé trên mép bệ đối diện, ngắm nghía chiếc nút lù bằng gỗ mít bọc vải gai sạch sẽ. Đan gật đầu ra hiệu: — Bác Ba, bác rút nhẹ nút lù ra chừng nửa ngón tay thôi. Để nước rỏ từ từ, chớ rút phắt kẻo lớp rễ bổi dưới đáy bị xô lệch.

Bàn tay gân guốc của lão Ba Thao lay nhẹ nút gỗ. Một tiếng “tách” rất khẽ vang lên. Qua khe vải gai, dòng nước màu đỏ sẫm sánh đặc bắt đầu rỉ ra, rỏ tong tỏng từng giọt xuống máng dừa rồi chảy vào chậu sành. Mùi cá ngấu muối phả ra nồng đượm phong vị biển cả nhưng tuyệt nhiên không vương gợn mùi khú ươn.

Mấy bạn chài và diêm dân nghe tin vội kéo đến quanh mép lán. Thấy dòng nước đỏ au như mắt cua biển, một bác phu muối luống tuổi ngập ngừng: — Thầy Đan ơi, nước này đỏ sẫm thế kia, mùi lại tanh nồng của cá, liệu có ăn thua không thầy? Sao không để im cá trong thùng cho đến ngày rỏ mắm?

Đan đỡ lấy chậu sành vừa đầy một nửa, ngước nhìn bà con điềm tĩnh: — Thưa bà con, đây là dòng nước bổi đầu tiên. Cá cơm than nằm dưới tầng vỉ tre, thịt cá bắt đầu tan rã dưới sức nén. Hạt muối sạch xả chát giữ cho cá không ươn thối, nhưng nếu để nước này ứ đọng dưới đáy thì mồi cá sẽ bị ngộp, không ngấu đều. Trời cho đợt nắng Đại thử bỏng rát, ta phải rút hết nước bổi ra phơi giữa bãi cát. Nắng lửa hun đúc chính là ngọn lửa vô hình nung nấu cho mồi cá mau chín rục mà không bốc mùi ôi chua. Đến lúc đứng bóng trưa, nước bổi hấp thụ nhiệt nóng bỏng giãy, ta múc tưới ngược lên mặt vỉ tre. Dòng nước nóng rẫy ngấm dần xuống đáy sẽ như luồng hơi sưởi ấm toàn bộ khối cá. Cứ kéo đảo liên tục như thế, mắm mới dậy hương, vị ngọt mới đượm.

Bà con nghe Đan giải thích liền vỡ lẽ. Thằng Cò nhanh nhảu bưng chậu nước bổi đầu tiên chạy ra bãi cát, reo vang: — Ra bãi phơi nắng thôi bà con ơi! Nắng này mà luyện mật thì mắm mình ngọt thấu xương cho coi!

Từng chậu nước bổi đỏ sẫm lần lượt được rút từ đáy năm cỗ thùng bời lời, chuyển ra các ang sành trên triền cát. Dưới cái nắng gắt gao, mặt cát nóng ran như chảo rang, hơi nước bổi bốc lên ngùn ngụt, phả ra mùi mặn nồng đặc trưng.

Thế Đan chống gậy đi dọc các dãy ang sành, dùng que tre khuấy nhẹ để nước bổi phơi đều nắng. Đến giờ chính ngọ, bóng nắng tròn xoe dưới chân, Đan chạm tay vào mép ang thấy nước bên trong đã nóng rẫy: — Nước ngậm đủ nhiệt rồi, kéo đảo thôi anh em!Thằng Cò và trai tráng trong phường chượp lập tức nhúng những chiếc gáo dừa khô cán tre vào ang sành, múc từng gáo nước bổi đem về lán. Cò đứng trên bục gỗ cao, cẩn thận rưới đều luồng nước nóng bỏng lên mặt lớp vỉ tre gài nén trên cỗ thùng cái.

Xèo… xèo…

Dòng nước nóng tiếp xúc với lớp muối mặt và vỉ tre già phát ra tiếng reo lách tách êm tai, bốc hơi mặn ấm sực quyện mùi gỗ bời lời. Nước thẩm thấu qua các tầng nén, mang theo sức nóng của trời trưa dồn sâu xuống tận đáy thùng rồi lại rỉ ra lòng máng dừa, sánh đặc hơn, sắc đỏ sẫm ban đầu dần chuyển sang màu hổ phách nhạt.

Thằng Cò và trai tráng trong phường chượp miệt mài gánh từng thùng nước bổi đảo qua phơi lại suốt từ lúc đứng bóng trưa sang đến nửa buổi chiều. Mồ hôi ướt đẫm những tấm lưng trần cuồn cuộn nhưng ai nấy đều phấn khởi khi thấy dòng nước bổi dần sánh lại. Cò quệt mồ hôi trên cằm, cười tươi rói: — Anh Đan ơi, nước bổi rỏ lại lần này trong hơn hẳn, sánh như mật mía ấy anh nhỉ!

— Đúng đấy em. Kéo đảo thế này vừa giúp cá ngấu nhanh, vừa để đáy thùng lọc sạch cặn bã. — Đan đưa vạt áo lau mồ hôi cho thằng Cò, lòng dâng lên niềm ấm áp.

Tận dụng thời gian nắng ráo của tiết Đại thử, lão Ba Thao cùng nhóm thợ mộc vác cưa rìu lên rừng Đá Đỏ xẻ thêm gỗ bời lời. Trên sườn gò cao, tiếng rìu bửa gỗ bời lời chan chát vang động triền rừng. Những thân cây bời lời cổ thụ thớ đỏ au, dẻo dai được hạ xuống, xẻ thành từng phách ván dày dặn rồi chuyển xuống bãi cát.

Dưới bến nước, Lành cùng các chị em phụ nữ vớt những bó mây rừng đã ngâm ngấu nước vôi hàu, thoăn thoắt chẻ từng nan mây đều tăm tắp để chuẩn bị đan những vòng đai nẹp mới. Thấy Đan đứng tựa cột lán dõi theo, Lành khẽ mỉm cười, ánh mắt trong veo lấp lánh niềm tin cậy.

Dưới bàn tay cần cù của bà con, nhóm thợ mộc miệt mài ghép mộng, nêm chêm, bện đai mây. Mười cỗ thùng chượp mới tinh, mỗi cỗ cao ngang ngực người lớn, qua những ngày dồn sức của phường chượp đã dần thành hình và xếp thành hàng dài kiên cố dọc triền cồn cát kề bên năm cỗ thùng cũ, sẵn sàng cho những vụ cá tiếp theo. Mười lăm cỗ thùng sừng sững như bức tường thành vững chãi trước ngọn gió biển mặn mòi.

Chiều tà buông xuống trên bãi cát Cồn Cát. Ánh nắng rực lửa dịu dần về phía chân trời xa thẳm, nhường chỗ cho những vạt ráng đỏ nhuộm thắm mặt nước mênh mông. Gió nam lồng lộng xua bớt hơi nóng nực sau một ngày cả vạn chài lao động cật lực.

Đan chống gậy tre bước lại gần cỗ thùng cái, đưa tay vịn vào thành ván gỗ ấm ran. Khớp gối phải khẽ nhức mỏi sau một ngày đi lại điều phối, anh cúi người, ghé mũi sát kẽ vỉ tre ngửi thử dòng nước bổi vừa tưới xong đợt cuối cùng trước khi hoàng hôn tắt hẳn.

Đan bất chợt nhận thấy mùi khét của nắng cháy trên lớp mặt ván đã dịu hẳn. Thay vào đó, từ sâu thẳm kẽ vỉ tre gài nén, một luồng hương nồng đượm quen thuộc, ngầy ngậy và ngọt sâu bắt đầu len lỏi phả vào cánh mũi, báo hiệu mẻ chượp đã thực sự chuyển mình dưới bàn tay con người và nắng gió trùng khơi.