Chương 2: Vết Rạn Hổ Phách

Tiếng gà gáy le te phía xóm Ngoài vừa dứt thì tiếng xích xe đạp kẽo kẹt đã vọng vào từ con đường đất đỏ lầy lội.

Hưng choàng dậy sau một đêm trằn trọc. Màn sương tháng Ba giăng mắc trên rặng cọ, phả hơi buốt qua vách nứa. Cậu khoác vội chiếc áo bảo hộ sờn vai, bước nhanh ra cửa lán.

Dưới làn sương, chú Quản gò lưng dắt chiếc xe đạp Thống Nhất bám đầy bùn non. Chiếc cặp da bạc màu đeo trễ bên hông, đôi mắt chú đỏ hoe vì thức trắng đêm đạp hơn hai mươi cây số lên Ty Điện lực tỉnh. Trên giá đèo hàng phía sau xe chằng chiếc giỏ tre lót rơm cẩn thận.

“Chú Quản về rồi!” Cường từ sạp tre nhảy tót xuống đất reo lên.

Bác Thao buông ấm chè tươi ủ nóng trên bàn gỗ, bước vội ra sân đón: “Sao rồi chú Quản? Trên Ty có rót vật tư xuống không?”

Chú Quản dựng chân chống xe cái cạch, quệt mồ hôi nơi thái dương rồi thở dài khản đặc: “Tôi nài nỉ mãi mới xin được lệnh điều động khẩn cấp. Nhưng kho huyện cạn nhẵn rồi các bác ạ. Vét sạch mọi góc dự phòng, cũng chỉ còn vỏn vẹn hai mươi chiếc này thôi.”

Chú gạt lớp rơm khô sang hai bên. Hai mươi chiếc bát sứ cách điện trung thế phủ men nâu xám nằm im lìm trong giỏ. Dù là đồ cũ thu hồi từ các trạm dã chiến, nhưng giữa lúc thiếu thốn trăm bề, nhìn thấy chúng chẳng khác nào phao cứu sinh.

“Hai mươi chiếc... vừa khít cho các vị trí xung yếu!” Bác Thao thở phào, hai bàn tay thô ráp xoa vào nhau. “Thằng Cường, thằng Hưng, dỡ nhẹ tay ra chiếu! Lau sạch bụi rồi kiểm tra ren sắt, trưa nay ta kéo dây tiếp!”

Cường hớn hở bốc từng chiếc bát sứ đặt lên tấm chiếu cói. Nhưng khi Hưng cúi người đỡ lấy, đáy mắt cậu bỗng nhói buốt.

Tầm nhìn trực quan trong nhãn cầu lập tức bóc tách lớp bụi mờ.

Hưng nín thở, lùi lại nửa bước. Trước mắt cậu không phải màu nâu xám của men gốm. Bao phủ trọn vẹn cả hai mươi chiếc bát sứ là dải quang phổ màu vàng hổ phách nhấp nháy liên hồi, tỏa ra vầng sáng mờ đục rợn ngợp.

Dưới lăng kính quang học ấy, lớp men ngoài như hóa thành thủy tinh trong suốt, phơi bày toàn bộ phần xương gốm bên trong. Những đường rạn tóc ngầm chằng chịt len lỏi từ cổ ren sắt chạy dài xuống mép vành xòe. Cạnh mỗi vết nứt, chỉ số điện áp giới hạn hiển thị chập chờn, báo hiệu độ bền cách điện đã suy giảm nghiêm trọng.

Không có lấy một chiếc nào lành lặn. Cả lô sứ dự phòng này đều là hàng phế phẩm từng chịu chấn động nhiệt hoặc lực giật sét trong quá khứ.

Bàn tay Hưng siết chặt gấu áo. Nếu đưa số bát sứ rạn nứt này lên tuyến mười kilôvôn vượt sông Chanh, chỉ cần máy phát tăng tải hoặc sương ẩm tràn qua, hồ quang sẽ bùng lên đánh thủng tất cả. Người trèo cột hãm néo dây sẽ đối mặt với hiểm nguy khôn lường.

“Đứng ngây ra đấy làm gì thằng Hưng? Mau lau chùi đi chứ!” Bác Thao giục, tay thoăn thoắt cầm nùi giẻ miết quanh thân sứ.

Hưng trấn tĩnh lại. Cậu biết không thể tùy tiện nói về luồng sáng kỳ lạ trong mắt mình. Cậu bước tới hòm đồ nghề bằng tôn, lấy chiếc kính lúp kỹ thuật cán đồng của cha để lại cùng chiếc búa sắt nhỏ dùng gõ xỉ hàn.

Cậu ngồi xổm cạnh bác Thao, nhấc chiếc bát sứ đầu tiên lên: “Bác Cả, chờ cháu một lát. Đồ này nằm kho lâu ngày, để cháu kiểm tra độ ráo của xương gốm đã.”

Hưng áp sát kính lúp vào rãnh cách điện sát cổ ren. Đúng như dải vàng hổ phách định vị, dưới thấu kính phóng đại, một vệt rạn mờ như sợi tơ nhện ẩn hiện chìm sâu dưới lớp men nâu. Cậu nâng ngang thân sứ, dùng đuôi búa gõ khẽ vào mép vành ngoài:“Cộc... cộc...”

Âm thanh phát ra trầm đục, nghẹn lại như tiếng gõ vào gạch non, hoàn toàn không có tiếng ngân đanh gọn của gốm chịu áp.

Mày bác Thao nhíu chặt lại. Là thợ cả bậc sáu từng lăn lộn mấy chục năm trong nghề, bác hiểu tiếng gõ ấy mang ý nghĩa gì.

Hưng tiếp tục gõ sang chiếc thứ hai, thứ ba, rồi lần lượt soi kính lúp qua vài chiếc khác. Tất cả đều chung một tiếng đục và những vệt rạn ngầm ẩn hiện.

“Bác Cả, chú Quản...” Hưng ngẩng đầu lên, giọng điềm tĩnh nhưng kiên quyết. “Toàn bộ số sứ này đều đã bị rạn tóc vi mô bên trong xương đất. Nhìn bên ngoài men vẫn liền, nhưng nếu đưa lên tuyến trung thế mười kilôvôn, dòng điện rò rỉ sẽ sinh nhiệt làm nổ tung thân sứ ngay lập tức.”

Cường buông phịch chiếc giẻ lau xuống chiếu, há hốc mồm: “Anh Hưng... anh nói thật đấy à? Trông nó vẫn bóng lộn thế kia cơ mà!”

“Bóng là nhờ men tráng ngoài thôi,” bác Thao trầm giọng, giật lấy chiếc búa con từ tay Hưng gõ thử vào ba chiếc còn lại trong giỏ. Mỗi tiếng “cộc” khô khốc vang lên là một lần gương mặt người thợ già đanh lại. Bác buông chiếc búa xuống sàn đất, thở dài não ruột: “Thằng Hưng nói đúng đấy. Cốt sứ bên trong nứt nẻ hết rồi. Treo thứ này lên đầu bãi Soi vượt sông thì chẳng khác nào đánh đu với mạng sống.”

Lời khẳng định của bác Thao như nhát búa giáng thẳng vào niềm hy vọng vừa nhen nhóm.

Chú Quản sững sờ, chiếc cặp da trên tay tuột rơi xuống đất. Chú ngồi thụp xuống bậc cửa lán tre, hai bàn tay thô ráp ôm chặt lấy đầu, đôi vai sụp xuống trong nỗi bế tắc nặng nề.

“Hết thật rồi...” Chú Quản lẩm bẩm cay đắng. “Huyện ủy giao chỉ tiêu tuần sau phải đóng điện thông tuyến để trạm bơm Cầu Đen bơm nước chống hạn cho lúa chiêm toàn xã. Mùa màng vụ này trông cả vào nước sông Chanh. Lấy đâu ra bát sứ ngoại nhập thay thế bây giờ? Chẳng lẽ đội ta đành khoanh tay chịu phạt trước Ty?”

Không khí trong căn lán nhỏ chùng xuống nghẹt thở. Tiếng củi mục lép bép ngoài hiên càng làm tăng vẻ hiu hắt.

“Bác Cả ơi! Chú Quản có trong lán không ạ?”

Một giọng nói trong trẻo vang lên từ phía ngõ vào cắt ngang bầu không khí trĩu nặng.

Hưng ngẩng lên. Mai Oanh đang thoăn thoắt bước vào sân lán. Cô mặc chiếc áo sơ mi cánh sen bạc màu có miếng vá khéo léo nơi khuỷu tay, mái tóc tết đuôi sam đung đưa theo nhịp bước. Dưới nách cô kẹp cuốn sổ tay bọc bìa cứng ghi chép tiếp tế của Hợp tác xã Đồng Lau.

Thấy cả đội thợ ngồi lặng quanh đống bát sứ bọc rơm, nụ cười trên môi Oanh chợt tắt. Cô bước chậm lại, đôi mắt đen láy thoáng nét âu lo: “Có chuyện gì thế các bác, các anh? Chú Quản lên huyện xin vật tư không được ạ?”

Chú Quản ngước lên, buồn bã chỉ tay vào góc chiếu: “Xin được mà như không, cô Oanh ạ. Hai mươi chiếc đều hỏng ngầm. Tuyến mười kilôvôn cần sứ cách điện chịu tải cao, giờ không có lấy một chiếc lành lặn để kéo dây qua bãi sông.”

Oanh nhìn Hưng dò hỏi. Thấy Hưng khẽ gật đầu xác nhận, cô cắn nhẹ làn môi dưới rồi buột miệng: “Sứ cách điện đòi hỏi khắt khe thế cơ ạ? Cháu cứ tưởng nó cũng làm từ đất sét nung như đồ gốm. Sáng nay bên xóm Lò, bố cháu cùng các thợ già đang chuẩn bị củi bửa để nổi lửa mẻ gốm thử nghiệm mới trên sườn đồi kia kìa. Bố cháu bảo mẻ này nung loại xương đất dẻo quánh, đốt lửa lò bầu ba ngày ba đêm...”

Nhìn ánh mắt rạng rỡ của Oanh khi nhắc đến lò nung quê nhà, một tia hy vọng táo bạo bất chợt lóe lên trong đầu Hưng, nhưng liệu thứ đất sét mộc mạc của làng nghề có gánh nổi dòng điện mười kilôvôn hung dữ?