Chương 12: Phương Án Than Muối

Gió khô từ đồi Mâm Xôi thốc qua ngã ba Cầu Đen táp rát cả da mặt, cuốn theo từng vệt bụi đỏ bay mù mịt quanh bệ máy biến áp. Trước tiếng sấm ục ục nặng nề dội lại từ phía chân trời, Hưng cùng bác Thao vội vã khóa chặt cánh cửa tủ hạ thế, che chắn chiếc máy đo M416 bằng bao tải gai rồi rút nhanh về lán khi ráng chiều đỏ quạch sụp xuống. Cơn giông nhiệt đầu mùa vẫn chực chờ bùng nổ, treo lơ lửng mối hiểm họa trên đầu toàn đội.

Đêm ấy, lán thi công chìm trong sự ngột ngạt đến nghẹt thở.

Dưới ánh đèn dầu hoa kỳ ám khói vàng vọt, Cường mệt lử sau ca trực trưa, nằm co quắp ngáy pho pho trên tấm phản gỗ tạp. Bác Cả Thao ngồi tựa lưng vào vách nứa, chiếc điếu bát để bên chân nguội ngắt từ lâu. Thỉnh thoảng, người thợ cả lại thở dài sườn sượt, ánh mắt đăm đăm nhìn ra khoảng tối đen kịt ngoài cửa lán, nơi tiếng côn trùng kêu rỉ rả lẫn trong hơi gió khô khốc của vùng bán sơn địa.

Hưng không ngủ. Cậu ngồi bên chiếc bàn ghép bằng gỗ cốppha, chăm chú lật giở từng trang sổ tay kỹ thuật đã ố vàng của cha để lại. Từng nét vẽ sơ đồ tiếp địa trạm biến áp hiện lên ngay ngắn, nhưng tất cả đều dựa trên tiêu chuẩn cọc đồng chuyên dụng đóng sâu hoặc lưới dây đồng đan chéo — những thứ vật tư kim loại màu mà lúc này, từ kho huyện Đoan Lập đến Ty Điện lực tỉnh Vĩnh Phú đều sạch bóng.

Hưng đặt bàn tay chai sần lên trán, lặng lẽ tập trung ánh nhìn. Trong tròng mắt cậu, luồng sáng quang phổ khẽ gợn sóng rồi mở rộng tầm quan sát ra các góc lán thi công.

Nơi góc vách đất ẩm, ba đoạn ống thép dẫn nước phi sáu mươi cũ kỹ chất đống từ đợt làm mương bơm nổi lên dải màu vàng đục. Thân kim loại sắt mạ kẽm đã rỗ hoa vì gỉ sét, khả năng dẫn dòng rò bề mặt bị cản trở nặng nề. Hưng đưa mắt nhìn sang chiếc hũ sành mẻ miệng đựng nhúm muối hạt thô ở góc bếp dã chiến và đống than củi gỗ nghiến còn sót lại sau nồi khoai luộc ban chiều.

Cậu đứng dậy, bước khẽ khàng để không làm kinh động giấc ngủ của đồng đội. Hưng nhặt một mẩu than củi gỗ nghiến chắc nịch, gõ nhẹ nghe tiếng đanh như đá, rồi thả vào chiếc bát sành đã hòa tan nhúm muối hạt mặn chát.

Khi cậu tập trung nhãn quang trực quan vào bát nước, một hiện tượng kỳ diệu hiển hiện trong đồng tử: mẩu than xốp hút đẫm dung dịch muối bão hòa lập tức phát xạ ra một quầng sáng màu lục ngọc lung linh, thuần khiết. Các mao quản li ti dày đặc trong thớ gỗ nghiến hóa than đã giam giữ trọn vẹn dung dịch điện giải, tạo nên một dải dẫn điện liên tục, bền bỉ và thông suốt, triệt tiêu gần như hoàn toàn điện trở tiếp xúc.

Ý tưởng táo bạo bừng lên như một tia chớp giữa màn đêm. Hưng vội vã cầm bút chì, cắm cúi vẽ phác thảo mô hình tiếp địa dã chiến lên trang giấy kẻ ô suốt canh ba.

Sáng sớm hôm sau, khi tiếng kẻng báo thức của hợp tác xã vừa vang lên giòn giã ngoài ngõ xóm, sương đồi còn chưa kịp tan biến dưới cái nắng gắt gỏng, Hưng đã trải rộng bản vẽ kỹ thuật lên mặt bàn gỗ.

Chú Quản với đôi mắt đỏ hoe vì mất ngủ vừa bước vào lán, tay xách chiếc cặp da bạc màu. Bác Thao cũng vừa rửa mặt xong bằng gàu nước giếng khoan mát lạnh, chiếc khăn mặt vắt ngang vai còn rỏ từng giọt nước xuống vạt áo bạt.

“Bác Cả, chú Quản, mời hai người lại đây xem cái này,” Hưng lên tiếng, giọng trầm tĩnh nhưng dứt khoát.

Hai người thợ già bước tới mép bàn. Trên mặt giấy kẻ ô là một sơ đồ thi công hoàn toàn mới lạ: bốn hố cọc tiếp địa sâu hơn hai mét được nối với nhau bằng rãnh ngang bao quanh chân trạm biến áp một trăm kilôvônampe.

“Cháu tính kỹ suốt đêm qua rồi,” Hưng chỉ đầu bút chì vào từng vị trí. “Kho huyện cạn kiệt cọc đồng, nhưng chúng ta không thể bó tay ngồi chờ giông sét đánh sập trạm. Cháu đề xuất phương án tiếp địa dã chiến: đào rãnh sâu hơn hai mét men theo chân taluy sau bệ trạm. Ở độ sâu đó, chúng ta sẽ đào xuyên qua lớp sỏi son khô khốc trên mặt để chạm tới tầng đất sét ẩm bên dưới. Chúng ta sẽ tận dụng mấy đoạn ống thép phi sáu mươi cũ bỏ không ngoài góc lán, khoan nhiều lỗ thoát dung dịch dọc theo thân ống rồi đóng xuống làm cọc dẫn.”

Bác Thao nheo mắt nhìn bản vẽ, lông mày hoa râm nhíu chặt lại “Ống thép mạ kẽm gỉ sét thế này, diện tích tiếp xúc với đất đồi khô thì giải quyết được tích sự gì? Chưa kể vỉa sét ẩm sâu hai mét vẫn chưa đủ kéo tụt điện trở đất từ ba mươi hai Ôm xuống dưới bốn Ôm đâu thằng Hưng!”

“Chính vì thế chúng ta phải dùng lớp đệm,” Hưng tiếp lời, ánh mắt sáng rực. “Xung quanh mỗi cọc ống thép, chúng ta sẽ đổ đầy than củi gỗ nghiến đã đập vụn cỡ đầu ngón tay, ngâm đẫm nước muối hạt bão hòa. Ngoài cùng, chúng ta ủ một lớp rơm rạ mục trộn với bùn sét mịn xóm Lò để giữ ẩm dài ngày. Dung dịch muối hạt chính là chất điện phân cực mạnh, còn than củi đóng vai trò màng dẫn diện rộng!”

“Rầm!”Một tiếng đập bàn vang lên chát chúa làm ngọn đèn dầu lay giật, bụi bồ hóng rơi lả tả. Bác Thao trừng mắt, mặt đỏ gay vì giận dữ “Mày mất trí rồi hả Hưng? Tao làm thợ điện từ thời chiến tranh phá hoại đến giờ, hơn ba mươi năm trong nghề, chưa từng thấy thằng nào dám đem muối hạt chôn xuống chân cột điện bao giờ!”

Người thợ cả bậc sáu thở phì phò, ngón tay gồ ghề dí mạnh vào bản vẽ của Hưng “Muối là chất ăn mòn kim loại khủng khiếp nhất trần đời! Mày đem ống thép ngâm vào nước muối chôn dưới lòng đất, chỉ vài ba tháng là sắt thép mọt ruỗng, mục nát thành bùn gỉ! Lúc ấy cọc tiếp địa đứt gãy ngầm bên dưới, vỏ trạm biến áp mất chân tiếp xúc hoàn toàn. Đến mùa mưa bão lớn kéo dài, sét dội xuống không thoát được thì nổ tung cả bình dầu, chết người như chơi! Thợ điện làm ăn là phải chắc như đinh đóng cột, không được đem mạng sống của anh em ra giỡn mặt với trò liều mạng ấy!”

Không khí trong lán lập tức đông cứng lại. Chú Quản đứng bên cạnh cũng toát mồ hôi hột, bối rối nhìn Hưng rồi lại nhìn vẻ mặt hầm hầm của bác Thao.

Hưng không hề luống cuống. Cậu bước tới, rót một bát nước chè tươi ấm nóng hai tay đưa cho bác Cả Thao, rồi nhẹ nhàng kéo mẫu than củi ngâm muối trong bát sành đặt ra giữa bàn “Bác Cả bớt giận, nghe cháu phân tích ngọn ngành đã. Bác dạy cháu làm thợ điện phải quý tính mạng con người hơn vàng ngọc, điều đó cháu khắc sâu trong lòng. Muối hạt ăn mòn kim loại là khi có oxy tự do và nước chảy ráo trôi qua. Nhưng than củi gỗ nghiến thì khác. Đây là loại than đốt từ gỗ già, xương than đanh chắc, kết cấu xốp mịn với hàng triệu mao quản rỗng.”

Hưng cầm mẩu than lên, bóp mạnh để chứng minh độ rắn “Khi than ngậm no dung dịch muối bão hòa, các ion natri và clorua sẽ bị khóa chặt bên trong các mao quản của hạt than. Than củi bản thân nó là carbon nguyên chất dẫn điện cực tốt, đóng vai trò như một lớp áo giáp màng đệm bao bọc lấy thân ống thép, ngăn cản nước ngầm và không khí tấn công trực diện vào kim loại. Hơn nữa, nếu chúng ta phối trộn thêm tro trấu và bùn mịn giàu kiềm của xóm Lò bên ngoài, môi trường kiềm sẽ trung hòa bớt tính axit, hạn chế tối đa sự gỉ sét của lõi thép.”

Hưng nhìn thẳng vào mắt người thợ cả, giọng nói đanh thép đầy thuyết phục “Cháu đã tính toán cẩn thận. Bằng màng đệm than muối này, bán kính dẫn điện hiệu dụng của mỗi cọc thép sẽ mở rộng gấp mười lần. Qua tính toán dòng rò, điện trở tiếp địa không những hạ qua ngưỡng an toàn bốn Ôm, mà hoàn toàn có thể ép xuống tận ba phẩy hai Ôm!”

Trong tầm mắt Hưng, mô phỏng quang học từ nhãn quan trực quan lại ánh lên: vầng sáng đỏ cam nghẽn ứ ba mươi hai Ôm hoàn toàn có thể bị bẻ gãy, chuyển dịch thành dòng chảy màu lục biếc êm dịu dẫn thẳng vào lòng đất mẹ.

Bác Thao cầm lấy mẩu than củi ngậm muối sành trên tay Hưng, săm soi hồi lâu. Bác miết ngón tay chai sạn lên lớp muội than đen nhánh, rồi nhìn sâu vào từng con số tính toán khúc chiết, mạch lạc trên trang giấy kẻ ô. Nét giận dữ trên gương mặt người thợ cả già nua dần giãn ra, thay vào đó là sự trầm ngâm thán phục trước tư duy sắc bén của người học trò.

“Thằng này... tính toán đâu ra đấy thật,” bác Thao khẽ tặc lưỡi, ngẩng đầu nhìn chú Quản.

Chú Quản mừng rỡ reo lên: “Vậy là trạm bơm Cầu Đen có lối thoát rồi! Hơn ba trăm mẫu lúa chiêm ngậm sữa uốn câu của bà con sẽ được cứu!”

Thế nhưng, nụ cười của vị đội trưởng vừa hé mở thì bác Thao đã thở dài một tiếng thật dài. Bác buông mẩu than xuống bàn, ánh mắt nặng trĩu nhìn thẳng vào hai người “Nghe mày giảng giải thì sáng nước lắm, thằng Hưng ạ. Nhưng muốn đào rãnh sâu hai mét, đóng bốn cọc tiếp địa bọc quanh chân trạm thì phải cần ít nhất ba tạ muối hạt với mấy chục gùi than gỗ nghiến. Giữa thời buổi bao cấp thắt lưng buộc bụng này, từng hạt muối là hàng phân phối theo định lượng nuôi sống bà con cả xã, than đốt lò chia nhau từng cân... Lấy đâu ra tem phiếu mà xuất một lúc hàng tạ muối hạt đem chôn xuống lòng đất hả cháu?”