Chương 8: Ánh Sáng Từ Những Trang Giấy Ố Vàng

Ngọn nến con trên bàn gỗ chao nghiêng theo làn gió heo may se lạnh luồn qua khe cửa lá sách. Hoàng Lâm cẩn thận gấp lại tờ giấy pơlua kẹp vào giữa tép sách thứ tư của cuốn tuyển tập đề thi Ngữ văn năm 2005. Đôi bàn tay thoăn thoắt của Vy luồn sợi chỉ dù qua từng lỗ dùi đã định vị sẵn hai phân rưỡi, khép lại đường khâu xương cá cuối cùng thật êm ái. Chiều muộn hôm ấy, ba đứa trẻ dọn dẹp đồ nghề rồi rời kho phụ khi tiếng kẻng báo hết giờ tự quản của bác bảo vệ giòn giã vang lên ngoài cổng trường.

Những trang giấy cũ nằm im lìm suốt hai mươi năm qua đã thực sự tạo nên một bước ngoặt kỳ diệu giữa lớp 9A.

Tiết Ngữ văn sáng thứ Ba, cô giáo chủ nhiệm bước vào lớp với xấp bài kiểm tra trên tay. Cả lớp im phăng phắc, nín thở chờ đợi. Khi cô xướng tên Hoàng Lâm kèm con điểm 8 đỏ chót, cả phòng học bỗng ồ lên kinh ngạc. Lâm trợn tròn mắt, hai vành tai đỏ ửng vì sung sướng. Cậu bạn vốn sợ môn Văn đến mức cắn nát đuôi bút bi, thế mà nay bài văn phân tích truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa” lại được cô giáo đọc mẫu một đoạn trước lớp, khen ngợi vì “có chiều sâu suy ngẫm và phát hiện độc đáo về đức hy sinh thầm lặng của những con người cống hiến vô danh”. Dưới gầm bàn, Lâm lén nắm chặt tay áo Vy lắc mạnh, nụ cười rạng rỡ để lộ chiếc răng khểnh lém lỉnh.

Niềm vui tiếp tục lan tỏa trong giờ Tiếng Anh buổi chiều. Đỗ Ngân Hà cũng thở phào nhẹ nhõm khi đón nhận bài kiểm tra mười lăm phút đạt chín phẩy năm điểm. Những ghi chú tỉ mỉ về mẹo phân biệt mệnh đề quan hệ và các cấu trúc đảo ngữ phức tạp kẹp trong cuốn sách bài tập cũ của chị Mai Hương đã giúp cô bạn tổ trưởng tổ trực nhật vượt qua trọn vẹn những cái bẫy ngữ pháp hóc búa nhất. Cầm xấp bài làm trên tay, Hà khẽ đẩy gọng kính tròn, mỉm cười đầy đắc ý nhìn hai người bạn cùng bàn.

Thế nhưng, thử thách căng thẳng nhất vẫn là bài kiểm tra một tiết môn Toán đại số và hình học vào sáng thứ Sáu của Vy. Đề thi lần này dài và đầy tính phân loại, đặc biệt là câu hình học phụ cuối bài yêu cầu chứng minh ba điểm thẳng hàng trong một đường tròn nội tiếp tam giác. Tiếng thở dài thảng thốt bắt đầu râm ran khắp phòng học. Vy nắm chặt cây bút bi, ngực thắt lại trong nỗi hoang mang; vết mực đỏ con điểm 5 khảo sát tháng trước từng làm cô bé mất ngủ lại chực trào dâng trong tâm trí.

Nhưng rồi, ánh mắt Vy dừng lại nơi đầu ngón tay trỏ có vết chai mờ của mình. Hình ảnh cuốn sách Hình học 9 bìa xanh của anh Hoàng Tuấn với những nét vẽ chì mực Cửu Long sắc nét bỗng hiện về rõ rệt. Từng đường dựng hình phụ trợ, từng sơ đồ tư duy liên kết góc và cung tròn mà anh Tuấn nắn nót ghi chú trong mẩu giấy ố vàng như đang hiển hiện trước mắt. Vy hít một hơi thật sâu, nén chặt nỗi âu lo, đặt chiếc thước gỗ dứt khoát kẻ thêm một đường phụ vuông góc. Những giả thiết rắc rối bỗng chốc được tháo gỡ từng nút một, mượt mà như đường chỉ dù lướt qua thớ giấy bồi. Tiết học kết thúc, Vy nộp bài với một nụ cười nhẹ nhõm. Điểm 9 tròn trĩnh thầy giáo bộ môn ghi vào sổ điểm đầu tuần sau không chỉ xóa tan nỗi mặc cảm đè nặng bấy lâu, mà còn là minh chứng đanh thép: những cuốn sách cũ không hề là mớ phế liệu bỏ đi, mà chính là kho tàng tri thức quý báu không một cuốn sách mới tinh nào có thể thay thế được.

Niềm tin ấy đã thổi bùng ngọn lửa nhiệt huyết cho xưởng đóng sách nhỏ trong kho phụ. Cứ sau mỗi buổi tan học, ba đứa trẻ lại quây quần bên chiếc bàn gỗ dài, rộn ràng tiếng thước gỗ miết nếp gấp, tiếng dao rọc lia ngọt sớt và tiếng cười khúc khích xua tan cái lạnh cuối đông.

Đến chiều thứ Tư, trên chiếc giá gỗ bạch đàn mộc mạc cuối phòng, số lượng sách phục chế trong tủ sách hạt nhân đã chính thức chạm mốc 25 cuốn. Vy đứng lùi lại nửa bước, ánh mắt lấp lánh ngắm nhìn thành quả chung. Hai mươi lăm cuốn sách giáo khoa và sách bài tập trọng tâm lớp 9 của ba môn Toán, Ngữ văn và Tiếng Anh đứng ngay ngắn thành một hàng dài tăm tắp. Mỗi cuốn đều được khoác lên mình lớp bìa bằng giấy kraft xi măng màu nâu mộc mạc, phẳng phiu và dẻo dai. Sống gáy sách được bồi lớp vải gạc mùng trắng mịn gia cố lực kéo, nâng đỡ những đường khâu mắt xích xương cá đều tăm tắp, mở phẳng trọn vẹn 180 độ mà không hề rạn nứt. Ở mặt trước bìa, Ngân Hà nắn nót dán những chiếc nhãn vở kẻ hoa văn cổ điển bằng mực tím học trò, ghi rõ tên sách, khối lớp và dòng chữ nhỏ trang trọng: “Tủ sách hạt nhân – Khóa 9A”.

Cánh cửa kho phụ bỗng khẽ kẹt mở. Thầy Đào Đức bước vào, trên tay bưng một chiếc hũ sành nhỏ miệng rộng bốc hơi nghi ngút. Mùi thơm thanh tao, ấm áp của bột nếp mới quấy chín quyện cùng hương phèn chua dịu nhẹ lập tức lan tỏa khắp gian phòng, xua tan mùi ngai ngái ẩm mốc tích tụ qua nhiều năm tháng.“Thầy mới quấy xong mẻ hồ nếp pha phèn chua mới, mang sang cho các em kịp làm mẻ sách chiều,” thầy Đức mỉm cười hiền hậu, đặt chiếc hũ sành cẩn thận lên góc bàn gỗ.

Đôi mắt sau cặp kính lão của người thầy quản thư dừng lại nơi kệ sách. Thầy chậm rãi bước tới, những ngón tay gầy guộc vương vệt mực cũ run run lần theo từng sống gáy sách ngay ngắn. Thầy rút nhẹ một cuốn Đại số 9, lật giở từng trang giữa bàn. Từng tép sách mở bung êm ru, phẳng lì, mép gáy dán vải gạc mùng bám chặt vào thớ giấy, không hề có một bọt khí hay gợn sóng nào.

“Khéo lắm… Các em tiến bộ vượt bậc rồi,” giọng thầy Đức trầm ấm, ánh lên niềm xúc động sâu xa. “Đường chỉ khâu đằm tay, nếp gấp bén ngót, mép hồ miết phẳng phiu và dẻo dai vô cùng. Ngày xưa thầy phải mày mò mất cả năm trời mới đạt được độ vuông vức thế này. Giữ được sự nhẫn nại và tỉ mỉ này thì bất cứ bài thi hay thử thách nào phía trước, các em cũng đều vượt qua được.”

Lời ngợi khen mộc mạc của người thầy gắn bó hơn ba mươi năm với từng trang sách trường Cây Sung khiến lòng Vy rộn lên niềm tự hào ấm áp.

Sau khi thầy Đức dặn dò thêm về cách canh nhiệt độ hơ hồ rồi trở về phòng đọc, Lâm và Hà rủ nhau xách xô chạy ra sân nhặt thêm ít lá bàng khô và gom thêm giấy kraft từ bác bảo vệ.

Trong gian kho vắng lặng lúc chiều tà, chỉ còn tiếng gió chiều thổi xào xạc qua tán sung cổ thụ ngoài song sắt, Vy một mình đứng lại trước chiếc tủ kính cũ mờ bụi ở góc sâu nhất. Đó là nơi lưu cất những tài liệu lâu đời nhất từ những năm trường mới dựng.

Cúi người xuống sát đáy tủ, qua lớp mạng nhện giăng mắc, Vy nhìn thấy một cuốn sách nằm kẹt dưới chồng báo cũ đã mục nát. Đó là một cuốn sách giáo khoa Toán 9 xuất bản năm 1995, bìa sách màu vàng đất bám một lớp bụi xám dày cộp, mép gáy đã rách tươm để lộ những đường chỉ mục đứt đoạn.

Vy cẩn thận nhấc cuốn sách lên, đặt lên tấm vải sạch trên bàn học. Cô bé dùng chổi lông mềm quét từng lớp bụi xám, rồi dùng đầu dao rọc giấy khẽ lách vào phần gáy rách nát để bóc tách từng tép ruột còn dính bết.

Vừa cẩn thận gỡ nhẹ mép trang bìa lót màu vàng ố đã giòn rụm theo năm tháng, một mảnh giấy nhỏ gập làm tư kẹp sâu bên trong bất ngờ trượt ra ngoài, rơi khẽ xuống mặt bàn gỗ trước ánh mắt ngỡ ngàng của Vy.