Chương 2: Cuốn Sách Của Người Đi Xa

Hai nam sinh lớp 8 vừa khom lưng định luồn tay vào quai sọt tre thì Lâm đã lao vụt tới.

“Khoan đã các em! Đợi anh một chút!”

Tiếng gọi thất thanh của Lâm làm hai bạn nhỏ giật mình buông tay. Chẳng kịp để ai hỏi han, Lâm quỳ một bên gối xuống nền xi măng bám bụi vôi, đôi bàn tay run rẩy bới qua mớ báo cũ và đề cương ngả màu xám xịt. Cậu cẩn thận nhấc cuốn sách bìa xanh lên khỏi đáy sọt như đang nâng niu một vật báu mong manh, chỉ sợ sơ sẩy một chút là vụn vỡ.

Lớp bụi tro bám trên bìa bay lơ lửng trong dải nắng chiều hanh hao. Vy bước vội đến bên bạn, ngực phập phồng theo từng nhịp thở dồn dập của Lâm. Đúng là nó rồi. Ở góc trên cùng của chiếc bìa sờn mép, nét chữ mực Cửu Long sắc sảo, dứt khoát hiện ra rõ mồn một: “Hoàng Tuấn – Lớp 9A (Khóa 2017) – Sách Hình học 9”.

“Đúng là sách của anh Tuấn rồi Vy ơi… Đúng nét chữ của anh ấy rồi…” Giọng Lâm nghẹn lại, khóe mắt đỏ hoe. Những ngón tay thô ráp của cậu con trai thợ mộc run run chạm lên từng con chữ đã phai màu. “Hồi nhận giấy gọi nhập ngũ lên biên cương, anh Tuấn dặn để lại sách cho thư viện trường Cây Sung để các em khóa sau mượn học. Cuốn này từng theo anh suốt những tháng ngày ôn thi học sinh giỏi Toán tỉnh. Vậy mà… người ta đem vứt vào sọt phế liệu thế này đây.”

“Này mấy anh chị lớp 9!” Bạn nam đeo băng đỏ trực nhật bước tới, cau mày nhắc nhở: “Sách trong sọt này cô phục vụ phân loại đem đi cân kế hoạch nhỏ đấy ạ. Sắp đến giờ xe gom phế liệu tới cổng phụ rồi, các anh chị đừng bới lung tung nữa.”

Cô phục vụ quét dọn gần đó cũng ngẩng lên ái ngại: “Thôi buông ra đi cháu, sách nát hết gáy giữ lại làm gì. Đợt này dọn kho làm phòng máy vi tính, Ban giám hiệu chỉ đạo cuốn nào hư hỏng là thanh lý hết.”

Lâm ôm ghì cuốn sách vào lòng, môi mím chặt lại, ánh mắt lộ rõ vẻ bất lực xen lẫn uất ức. Cậu không giỏi ăn nói, tính tình lại bộc trực, lúc này chỉ biết đứng trân trân nhìn cô phục vụ mà cổ họng nghẹn đắng.

Rất nhanh trí, Ngân Hà bước lên một bước, đẩy nhẹ gọng kính cận tròn rồi cất giọng dõng dạc, rành rọt “Cô ơi, tổ trực nhật 9A chúng cháu chưa đủ chỉ tiêu giấy vụn nên xin nộp bù tiền mặt theo quy định của Liên đội ạ. Cô cho chúng cháu gửi bù quỹ Đội, rồi xin lại cuốn sách này cùng mấy cuốn bài tập cũ kia được không ạ? Đây là kỷ vật của anh trai bạn Lâm từng đoạt giải Toán tỉnh, chúng cháu muốn giữ lại ôn thi vào cấp ba.”

Vừa dứt lời, Hà thoăn thoắt mở ngăn ngoài ba lô, rút ra tờ hai mươi nghìn đồng phẳng phiu đưa cho bạn cờ đỏ: “Đây, cậu ghi biên nhận cho tổ ba lớp 9A nhé.”

Thấy Ngân Hà ăn nói đâu ra đấy lại đưa tiền sòng phẳng, cô phục vụ thoáng ngập ngừng rồi thở dài xua tay “Thôi được, đằng nào cũng nộp tiền về quỹ Đội. Cầm lấy mang đi chỗ khác ngay đi, đừng để thầy Phó Hiệu trưởng kiểm tra bắt gặp lại quở cô làm việc tắc trách.”

“Chúng cháu cảm ơn cô ạ!” Hà thở phào nhẹ nhõm, vội kéo tay áo Vy và Lâm: “Nhanh lên hai cậu, ôm chồng sách bài tập kia theo tớ!”Vy nhanh tay nhặt thêm bốn cuốn sách bài tập Toán và Đại số cũ nát nằm vương vãi cạnh mép sọt, ôm chặt vào lồng ngực. Mùi giấy ố lâu năm quyện với mùi bụi ẩm ngai ngái xộc lên cay xè sống mũi. Ba đứa trẻ rảo bước nhanh qua dãy hành lang vắng ngắt phía sau gian thư viện chính, rẽ ngoặt vào khoảng sân sau rợp bóng bàng già.

Kho phụ là gian nhà cấp bốn bỏ hoang, then cài rỉ sét chỉ khép hờ. Bên trong, ánh sáng le lói rọi qua ô ngói vảy cá bị vỡ, rải lên những chồng bàn ghế gãy chân và bảng đen tróc sơn xếp sát vách tường mốc thếch. Đây là góc khuất tĩnh mịch nhất trường Cây Sung, hầu như chẳng bao giờ có ai đặt chân tới.

Lâm đặt cuốn Hình học 9 lên chiếc bàn gỗ dài còn lành lặn ở giữa phòng, sau đó kéo vạt áo đồng phục lau sạch lớp bụi dày trên mặt bìa. Nhưng khi cậu vừa nhẹ nhàng lật thử trang đầu tiên, một tiếng “xoẹt” nhỏ vang lên khô khốc.

Đường chỉ khâu lưng sách từ nhiều năm trước đã mục nát hoàn toàn. Lớp keo bồi mặt gáy giòn rụm vỡ vụn thành những hạt bụi nâu sẫm rơi lả tả xuống mặt bàn. Toàn bộ ruột sách rã ra thành từng tép giấy rời rạc. Vài trang ruột quăn mép, xơ xác như chỉ cần một làn gió nhẹ thổi qua là sẽ tan biến.

“Gáy đứt sạch chỉ rồi…” Đôi vai Lâm chùng xuống, giọng cậu buồn bã khôn tả: “Từng tép bung bét thế này, lật nhẹ một cái là rơi rụng hết. Tớ cứ tưởng giữ lại được thì anh Tuấn về sẽ vui, ai ngờ sách lại nát đến mức này.”

Vy bước lại gần, khẽ chạm tay vào tập giấy rời rạc trên bàn rồi cúi xuống nhìn kỹ từng trang sách vàng ố.

Xen giữa các hình vẽ tam giác, đường tròn in mờ là dày đặc những dòng ghi chú viết tay tỉ mỉ của anh Tuấn. Bằng hai màu mực tím và đỏ, người anh khóa trước cẩn thận ghi lại mẹo kẻ đường phụ, cách nhận diện tam giác đồng dạng cùng công thức giải nhanh trực quan: “Nhớ kỹ định lý góc tạo bởi tia tiếp tuyến và dây cung”, “Không vội tính toán khi chưa chứng minh tứ giác nội tiếp”. Đó không đơn thuần là cuốn sách cũ, mà là cả kho tàng tri thức được chắt chiu từ bao đêm miệt mài bên ngọn đèn của một thủ khoa trường làng.

Đầu ngón tay trỏ của Vy khẽ mân mê dọc theo phần gáy sách rách tươm. Vết chai mờ ở đầu ngón tay cô bé – dấu vết của những buổi chiều ngồi bên bàn máy phụ mẹ se chỉ, mạng vải – bỗng râm ran một cảm giác thân thuộc.

Trong tâm trí Vy hiện lên gian nhà ngói ba gian ở làng dệt ven sông Đào. Dưới ánh đèn vàng ấm áp, mẹ cô bé – cô thợ may Mai Thu – vẫn miệt mài bên chiếc máy may con bướm cổ điển. Mỗi khi gặp mảnh vải sờn rách hay tập sổ dày người ta nhờ đóng lại, mẹ luôn vuốt sợi chỉ dù vào bánh sáp ong thơm nồng, rồi kiên nhẫn đan từng đường kim giấu mối dẻo dai. Mẹ từng bảo: “Cái gì đứt thì nối lại, rách thì vá lại. Bền hay không là ở đường kim con luồn và tấm lòng con nắn nót.”

Sách nát gáy thì sao chứ? Chẳng phải từng tép giấy này cũng hệt như từng nếp vải dày hay sao? Nếu có một sợi chỉ bền chắc được chuốt sáp cẩn thận đan cài từng mắt xích qua sống lưng, cuốn sách này hoàn toàn có thể mở phẳng một trăm tám mươi độ mà không hề bung rách.

Nỗi tự ti, rụt rè thường ngày dường như tan biến trước ánh mắt thẫn thờ của Lâm và nét mặt tiếc nuối của Ngân Hà. Vy nắm chặt những tép giấy trong tay, cảm nhận được hơi ấm của tri thức cũ đang run rẩy dưới những đầu ngón tay mình.

Vy hít một hơi thật sâu, ngẩng đầu lên nhìn thẳng vào hai người bạn. Lần đầu tiên trong suốt những năm tháng học cùng nhau, cô bé nhút nhát ấy chủ động cất lời đề nghị “Tớ có thể khâu lại cuốn sách này, chỉ cần các cậu giúp tớ một tay.”