Chương 10: Đối Diện Với Thời Gian

Cánh cửa gỗ rung lên bần bật, then cài bật mở với tiếng “cạch” khô khốc. Gió chiều từ ngoài sân ùa vào kho phụ, làm ngọn nến con trên bàn chao nghiêng, hắt bóng chập chờn lên bức tường vôi vàng loang lổ. Thầy Phó Hiệu trưởng Trần Trọng sải bước vào phòng, vạt áo sơ mi trắng phẳng phiu hơi bay trong gió. Đi sau thầy là hai cán bộ ban quản lý dự án huyện cùng bác bảo vệ đang cầm chùm chìa khóa sắt.

“Thầy xem, gian phòng này trước chỉ để bàn ghế gãy…” Tiếng bác bảo vệ chợt tắt lịm.

Cả đoàn dừng bước trước ngưỡng cửa gạch bông hoa cúc. Không gian kho phụ trái ngược hẳn với vẻ bừa bãi, ẩm thấp họ hình dung. Dưới ánh đèn bàn và ngọn nến nhỏ, căn phòng ngăn nắp lạ thường. Không hề có mùi ẩm mốc khó chịu, mà thoang thoảng khắp phòng là mùi thanh tao của hồ nếp quấy phèn chua, quyện lẫn hương khô ráo của giấy cũ và vị ngọt ấm của sáp ong.

Trên chiếc bàn gỗ dài, hai mươi lăm cuốn sách giáo khoa và bài tập đã phục chế xong được xếp ngay ngắn thành từng chồng vuông vức. Từng gáy sách bọc giấy kraft nâu sẫm, bồi lớp vải gạc trắng ngay ngắn phẳng phiu. Cạnh đó, chiếc bàn ép mini của Hoàng Lâm vẫn kẹp chặt một cuốn sách dưới cặp đai ốc cánh bướm kim loại sáng loáng, bên chiếc dùi sắt chuôi gỗ và cuộn chỉ dù màu ngà.

Ánh mắt sau cặp kính không gọng của thầy Trọng quét qua mặt bàn rồi dừng lại ở ba đứa trẻ đang đứng chết trân. Nét mặt thầy lộ rõ vẻ nghiêm khắc “Các em lớp 9A đúng không? Kim Yến Vy, Hoàng Lâm, Đỗ Ngân Hà. Tại sao giờ này các em không về nhà ôn bài mà lại tụ tập ở đây? Ai cho phép các em mở cửa vào kho phụ?”

Vị cán bộ huyện đi cùng nhìn đồng hồ, giục giã “Thầy Trọng này, xe chở vật tư sẽ tới vào sáng mai. Chúng ta phải lập biên bản mặt bằng trống và dọn sạch các kệ sách cũ này ngay chiều nay, chậm tiến độ là huyện cắt nguồn vốn hỗ trợ đấy.”

Thầy Trọng gật đầu dứt khoát, nhìn ba học sinh “Nhà trường đã thông báo giải tỏa khu vực này để làm phòng học số hóa đạt chuẩn quốc gia. Các em thu dọn đồ cá nhân rời khỏi đây ngay. Bác bảo vệ sẽ khóa niêm phong phòng kho để dọn toàn bộ sách cũ và bàn ghế hỏng ra bãi phế liệu trước khi trời tối.”

Lâm siết chặt nắm tay, vai khẽ run lên vì phẫn uất. Hà lúng túng đẩy gọng kính cận đồi mồi, lùi lại nửa bước, mặt tái nhợt vì sợ bị phạt.

Vy đứng chôn chân bên bàn ép gỗ. Tim cô bé đập thình thịch, hai bàn tay lạnh ngắt. Bình thường, chỉ cần đứng trước lớp trả lời bài cũ, Vy đã run rẩy không nói nên lời. Huống chi lúc này lại đối diện với thầy Phó Hiệu trưởng nghiêm khắc nhất trường.

Nhưng ánh mắt Vy chạm vào cuốn Toán 9 năm 1995 trên bàn ép. Bìa lót kẹp tờ phiếu mượn mang tên người học trò nghèo ba mươi năm trước, cùng mảnh giấy ghi ước mơ làm thầy giáo để thoát khỏi những chuyến thuyền cát nhọc nhằn bãi sông Đào. Nếu chiều nay cánh cửa này bị niêm phong, cuốn sách này và ký ức của thầy sẽ vĩnh viễn hóa thành tro bụi nơi bãi phế liệu.

Một luồng can đảm kỳ lạ trỗi dậy trong lòng cô bé mười bốn tuổi, át đi nỗi sợ hãi cố hữu.

Vy hít sâu một hơi. Ngón tay thon có vết chai mờ thoăn thoắt vặn lỏng hai đai ốc cánh bướm trên chiếc bàn ép. Cô bé nhẹ nhàng nhấc cuốn sách Toán 9 năm 1995 ra ngoài, vuốt phẳng sống sách vừa bồi lớp hồ nếp thơm dịu.

Trước ánh nhìn ngỡ ngàng của bạn bè và đoàn cán bộ, Vy bước lên hai bước. Đôi chân hơi run, nhưng ánh mắt nhìn thẳng không hề né tránh. Vy nâng cuốn sách bằng cả hai tay, trân trọng đưa về phía thầy Phó Hiệu trưởng “Thưa thầy… chúng em biết ở lại đây là vi phạm nội quy. Nhưng trước khi dọn kho và tiêu hủy số sách này, xin thầy xem qua cuốn này trước đã ạ.”

Thầy Trọng thoáng khựng lại. Nét mặt đanh thép chùng xuống trước vẻ thành khẩn, kiên định của cô nữ sinh nhút nhát. Thầy nhìn đôi mắt sáng của Vy, rồi nhìn cuốn sách bọc bìa kraft vuông vức, với dải vải mộc gia cố sống sách khâu chỉ xương cá tinh xảo.

Thầy Trọng chầm chậm giơ tay đỡ lấy cuốn sách.Bàn tay thô ráp của thầy chạm vào sống sách được ép phẳng phiu, rồi chầm chậm lật nhẹ lớp bìa ngoài. Dưới tờ giấy can trong suốt bảo vệ trang bìa lót ố vàng, dòng chữ viết tay trên tấm phiếu mượn thư viện đập ngay vào mắt “Người mượn: Trần Trọng – Lớp 9A – Ngày mượn: 15/9/1995.”

Thầy Trọng sững sờ. Toàn thân người thầy giáo bốn mươi lăm tuổi như hóa đá. Bàn tay thô ráp khẽ run rẩy lật tiếp mảnh giấy nháp gập tư màu ố vàng kẹp bên cạnh.

Nét mực tím học trò thuở nào vụng về nhưng nắn nót hiện lên: ước mơ đỗ cấp ba công lập, khát khao thi vào Đại học Sư phạm để trở về trường Cây Sung dạy học, để mẹ không còn phải còng lưng kéo xe cát ngược dốc đê sông Đào.

Từng câu chữ như ngọn đèn kéo ngược thời gian, đưa người thầy Phó Hiệu trưởng bận rộn với các chỉ số báo cáo trở về với cậu thiếu niên mười bốn tuổi năm xưa. Cậu bé nghèo mặc áo vá vai, ôm khư khư cuốn sách giáo khoa rách mép ngồi học dưới ánh đèn dầu leo lét, coi từng trang sách cũ là chiếc phao cứu sinh của cuộc đời.

Sự nghiêm nghị trên gương mặt thầy Trọng hoàn toàn biến mất. Đôi mắt thầy ngân ngấn nước sau làn kính, khóe môi khẽ run.

“Cuốn sách này…” Giọng thầy Trọng nghẹn lại, trầm hẳn xuống. “Các em… tìm thấy nó ở đâu?”

Vy đáp, giọng nhỏ nhẹ nhưng rành rọt “Thưa thầy, chúng em tìm thấy sách dưới đáy tủ kính cũ trong kho. Sách bị rách nát hết gáy, ruột rã thành từng tép giấy. Chúng em đã dùng chỉ dù vuốt sáp ong đan lại đường khâu xương cá, dùng vải mộc của mẹ em bồi sống sách, và dùng hồ nếp pha phèn chua của thầy Đức chỉ dạy để ép lại thành cuốn sách này. Trong kho còn rất nhiều cuốn sách ghi lại kỷ niệm và bài học quý giá của các thế hệ học sinh trường Cây Sung như thế này nữa ạ.”

Thầy Trọng đưa ngón tay miết nhẹ lên từng mắt xích chỉ dù màu ngà đan đều tăm tắp trên sống sách. Thầy ngẩng đầu, lặng lẽ nhìn hai mươi lăm cuốn sách phục chế vuông vức trên bàn, rồi nhìn bàn tay lấm lem bụi giấy và vết chai mờ trên đầu ngón trỏ của Vy.

Hai cán bộ huyện đứng bên cạnh nhìn nhau, dường như cũng cảm nhận được sự xúc động toát ra từ kỷ vật, không ai cất lời giục giã nữa.

Một khoảng lặng êm đềm bao trùm gian kho phụ, chỉ còn tiếng lá bàng xào xạc ngoài khung cửa sổ lá sách.

Thầy Trọng chậm rãi gấp cuốn sách Toán 9 lại, hai tay ôm chặt cuốn sách trước ngực như đang ôm lấy chính những năm tháng niên thiếu của mình. Thầy hít sâu một hơi, quay sang hai cán bộ dự án của huyện, cất giọng điềm tĩnh nhưng dứt khoát “Các anh cho tôi xin phép điều chỉnh phương án thi công. Chiều nay đội thợ chỉ dọn dẹp phần bàn ghế hỏng ở sảnh ngoài, tạm thời giữ nguyên hiện trạng khu vực kho sách này.”

Vị cán bộ huyện ngạc nhiên “Thầy Trọng, nếu hoãn dọn kho thì tiến độ bàn giao mặt bằng số hóa…”

“Tôi sẽ chịu hoàn toàn trách nhiệm trước Ban giám hiệu và Ủy ban nhân dân huyện,” Thầy Trọng ngắt lời một cách kiên quyết, rồi quay lại nhìn thẳng vào mắt Vy, Lâm và Hà. Ánh mắt người thầy rực lên vẻ ấm áp, bao dung mà bấy lâu nay lũ học trò chưa từng thấy “Thầy cho các em đúng một tuần. Trong một tuần này, các em phải chứng minh cho Ban giám hiệu thấy phương án bảo tồn cụ thể cho toàn bộ số sách di sản này. Nếu làm được, chính thầy sẽ đề xuất giữ lại kho sách để tích hợp cùng phòng học số mới.”