Chương 7: Lần Theo Dấu Vết Độc Chất

Từ ô cửa sổ nhỏ của gian chái nhà rường, Đạo Văn Hùng lặng lẽ dõi theo bóng lưng cụ Đàng Thị Mai Trâm ngoài sân đất nện. Dưới vầng trăng bàng bạc chiếu qua rặng me già, dáng cụ đứng sừng sững bên đụn phù sa sông Quao, áp chặt nắm đất vào lồng ngực gầy guộc. Ý chí quật cường tỏa ra từ khí phách bách tuế khiến lòng người kỹ sư trẻ dâng lên niềm cảm phục sâu sắc. Hùng hiểu rõ, để bảo vệ hai ngàn năm trăm mét vuông đất tổ và che chở cho Như Mây trước cạm bẫy phạt vạ hai tỷ đồng của Lục Văn Thắng, dòng họ Đàng không thể chỉ dựa vào lòng can đảm. Cuộc đối đầu này cần những chứng cứ pháp lý và khoa học vững như bàn thạch.

Khẽ khép cánh cửa liếp để không làm xáo động đêm tĩnh mịch, Hùng quay lại bàn làm việc bằng gỗ me. Màn hình máy tính xách tay phát ra ánh sáng xanh dịu, soi rõ từng dòng văn bản trên cổng thông tin chính thức của Festival Gốm quốc tế Ninh Thuận. Hùng chăm chú rà soát từng điều khoản trong bộ tiêu chí kiểm định gốm sạch vừa được Giáo sư Trương Bá Khiêm – Chủ tịch Hội đồng giám định – ký ban hành.

Đôi mắt Hùng sáng lên khi đọc đến phần quy chế kỹ thuật. Giáo sư Khiêm đã thiết lập một hàng rào kỹ thuật vô cùng nghiêm ngặt: toàn bộ hiện vật đăng ký tham gia phân hạng hoặc đề nghị cấp chứng nhận xuất xứ thủ công truyền thống đều phải trải qua hai bước kiểm tra bắt buộc. Bước thứ nhất là quét quang phổ huỳnh quang tia X để định lượng thôi nhiễm kim loại nặng, đặc biệt là hàm lượng chì và cadimi trong xương gốm lẫn lớp tráng phủ. Bước thứ hai là phân tích thành phần khoáng vật nhằm đối chiếu chỉ dấu địa hóa của trầm tích sông Quao với đất sét công nghiệp.

“Thầy Khiêm đã chuẩn bị một tấm lưới thép,” Hùng lẩm nhẩm, ngón tay gõ nhẹ lên mặt bàn. “Thắng muốn biến năm trăm chiếc bình dập khuôn pha tạp chất thành di sản để vơ vét hợp đồng năm triệu đô la, nhưng hắn không ngờ quy chế này sẽ biến chiếc bình đoạt giải của hắn thành bản cáo trạng không thể chối cãi.”

Tuy nhiên, điều cốt lõi lúc này là phải thu thập được bằng chứng vật chất trước khi Thắng kịp tẩu tán hoặc tìm cách mua chuộc các khâu kiểm định. Hùng tự dặn mình phải tuyệt đối cẩn trọng. Pháp luật quy định ranh giới rất rõ ràng: bất kỳ hành vi đột nhập trái phép vào khuôn viên kho bãi của Công ty Mỹ nghệ Hoàng Long đều vi phạm quyền bất khả xâm phạm về chỗ ở và tài sản, khiến mọi vật chứng thu được trở nên vô giá trị trước tòa án. Con đường duy nhất danh chính ngôn thuận là tìm kiếm dấu vết phát tán ra môi trường công cộng.

Khi vầng đông vừa rạng trên những triền cát Nam Cương, Hùng khoác chiếc ba lô chuyên dụng lên vai. Bên trong đã sắp xếp ngăn nắp các lọ thủy tinh trung tính có nắp niêm phong, găng tay y tế vô trùng, thìa lấy mẫu bằng thép không gỉ, thiết bị định vị vệ tinh GPS và chiếc máy đo quang phổ huỳnh quang tia X xách tay.

Chiếc xe máy đưa Hùng rẽ qua những con đường làng rợp bóng tre, hướng về khu đất trũng ở rìa thị trấn Phước Dân giáp ranh làng Bàu Trúc. Từ xa, nhà kho của Công ty Hoàng Long hiện ra như một khối sắt hộp xám xịt, biệt lập giữa cánh đồng hoang. Bốn bề kho bãi được bao bọc bởi hàng rào tôn cao hơn hai mét, phía trên giăng dây thép gai sắc nhọn. Hai chiếc camera giám sát gắn trên cột sắt chĩa thẳng ra cổng chính đóng then cài chặt.

Hùng dừng xe dưới bóng râm của rặng keo lá tràm ven đường liên thôn, cách cổng kho chừng trăm mét. Đi bộ dọc theo hành lang an toàn của con mương thủy lợi công cộng men theo bờ rào phía sau nhà kho, anh đưa mắt quan sát từng góc chân tường tôn.

Gió khô rát thổi tạt qua mang theo một mùi hăng nồng nặc, gai gắt xộc thẳng vào sống mũi. Mùi hóa chất này hoàn toàn xa lạ với hương đất bùn ngai ngái quen thuộc của sông Quao. Hùng bước chậm lại, mắt chăm chú dò theo vệt nước rỉ dưới rãnh cỏ.Cách góc tường phía tây khoảng vài bước chân, một miệng cống ngầm bằng ống nhựa đường kính hai mươi centimét nhô ra từ chân móng bê tông của kho hàng, xả thẳng xuống mương thoát nước chung của khu vực. Từ miệng ống, một dòng nước rỉ đùng đục chảy róc rách, bề mặt loang loáng những váng dầu màu xám ánh kim kỳ dị. Dưới đáy rãnh nước công cộng, lớp cặn lắng dày đặc quánh lại thành một dải bùn xám đen nhờ nhờ, bốc làn hơi mỏng và tỏa ra mùi chua chát nồng nặc của phụ gia trợ dung.

Trái tim Hùng đập mạnh. Đây chính là dấu vết thải bỏ từ công đoạn nghiền trộn và rửa khuôn công nghiệp. Khu vực này nằm hoàn toàn trên đất công cộng do địa phương quản lý, bất kỳ ai cũng có quyền tiếp cận.

Hùng lập tức hành động theo quy chuẩn khoa học nghiêm ngặt. Anh đeo găng tay vô trùng, rút cuốn sổ nhật ký lấy mẫu hiện trường. Trước tiên, anh kích hoạt máy định vị GPS, ghi chép chính xác tọa độ vị trí cống xả cùng thời gian thu thập mẫu. Chiếc điện thoại thông minh chụp liên tiếp các góc ảnh toàn cảnh và cận cảnh, ghi lại rõ nét dòng chất thải từ chân tường kho Hoàng Long tuôn ra mương nước.

Hùng mở ba lọ chứa mẫu tiêu chuẩn bằng thủy tinh borosilicate đã tiệt trùng, cẩn thận hứng lấy dòng nước rỉ trực tiếp từ miệng cống. Tiếp đó, anh dùng chiếc thìa thép gạt lớp rác mặt, cạo sâu xuống lớp bùn cặn xám tro dưới lòng mương, trút đầy vào hai hộp nhựa PTFE chuyên dụng. Mỗi mẫu phẩm đều được niêm phong bằng dải băng dính mã vạch, ghi chú đầy đủ ký hiệu và chữ ký xác nhận của người lấy mẫu. Mọi thao tác diễn ra chuẩn xác, chặt chẽ, bảo đảm giá trị pháp lý không thể lay chuyển của chuỗi bảo quản chứng cứ.

Để có nhận định sơ bộ ngay tại thực địa, Hùng lấy một phần nhỏ mẫu bùn quánh đặt lên màng phim chuyên dụng, đưa vào buồng đo của chiếc máy quang phổ huỳnh quang tia X xách tay đặt trên yên xe.

Tiếng quạt tản nhiệt của máy phát ra âm thanh rì rầm khe khẽ. Hùng nín thở theo dõi dải đồ thị năng lượng đang dần hiện lên trên màn hình tinh thể lỏng. Chùm tia X bắt đầu k*ch th*ch các nguyên tố trong mẫu thử, làm bật ra các photon huỳnh quang đặc trưng.

Chỉ sau ba mươi giây quét tích lũy, các đỉnh phổ huỳnh quang tương ứng với nguyên tố chì ở mức năng lượng Lalpha và Lbeta bất ngờ dựng đứng vút lên, vượt xa khỏi đường nền chuẩn. Con số định lượng hiển thị trên góc màn hình nhảy múa rồi dừng lại ở mức đỏ chót.

Màn hình máy quang phổ huỳnh quang tia X nhấp nháy báo động đỏ rực khi kết quả đo nhanh mẫu bùn cống hiển thị nồng độ chì công nghiệp cao gấp hàng chục lần ngưỡng cho phép, phơi bày một nguy cơ ô nhiễm nghiêm trọng.