Chương 8: Phong Tỏa Triền Sông Quao

Vầng đông vừa rạng trên những cồn cát Nam Cương, rọi ánh vàng hanh hao xuống gian nhà rường cổ, cụ Đàng Thị Mai Trâm đã chống gậy tre đứng giữa khoảng sân đất nện rộng hai nghìn năm trăm mét vuông. Gió bấc ràn rạt thổi qua rặng trúc, mang theo hơi nóng khô khốc của vùng đất Ninh Phước.

Từ bậc thềm, Đàng Thị Như Mây hớt hải chạy ra, hai tay siết chặt chiếc điện thoại “Cụ cố ơi! Hùng vừa gọi điện báo về... Mẫu bùn cống kho Hoàng Long quét ra vạch đỏ báo động, nồng độ chì độc hại vượt ngưỡng an toàn hàng chục lần! Con mương thoát nước chung ngoài rìa thị trấn đang bị ô nhiễm nghiêm trọng!”

Cụ Trâm khẽ siết thân gậy tre, lòng quặn thắt xót xa. Lục Văn Thắng không chỉ toan tính cướp mảnh đất tổ mà còn đang tâm gieo rắc độc chất vào quê hương.

“Đất mẹ sông Quao nuôi sống người Chăm ngàn đời bằng sự tinh khiết, không thể để thứ bột chì nhơ bẩn ấy làm hoen ố,” cụ Trâm cất giọng đanh thép. “Cháu Hùng đã làm tròn bổn phận. Dòng họ Đàng phải tự đứng vững bằng mẻ gốm tinh khiết nung từ củi me rơm rạ của chính làng mình. Con Cúc, mau dọn góc sân nam chuẩn bị đống nung lộ thiên.”

Bà Đàng Thị Thu Cúc vừa cầm chổi bước ra thì ngoài cổng vang lên tiếng phanh xe máy chát chúa. Chú Ba Nhàn, người chở củi ở xã Phước Hữu, mặt mày tái mét chạy xộc vào sân “Bà Cả ơi! Ba xe củi me già với hai chuyến rơm rạ khô tôi nhận giao sáng nay... bị hủy sạch rồi!”

Bà Thu Cúc bàng hoàng đánh rơi chổi “Sao lại hủy? Tiền cọc con đã gửi chú từ hôm kia mà!”

“Người của công ty Hoàng Long kéo đến bãi củi rơm!” Ba Nhàn vò đầu bứt tai. “Chúng nó vừa vung tiền mua gom giá cao gấp rưỡi, vừa đe dọa các chủ bãi rằng ai chở củi rơm cho họ Đàng thì đừng hòng yên ổn. Họ sợ sinh chuyện nên đồng loạt trả cọc, tôi không tài nào lấy được hàng!”

Bà Thu Cúc nhợt nhạt mặt mày. Không có củi me đượm than giữ nhiệt, không có rơm rạ phủ kín tạo ngọn lửa âm ỉ nung lộ thiên, việc chế tác mẻ gốm sạch coi như bế tắc.

Cụ Trâm vẫn đứng vững chãi như tảng đá hoa cương giữa đồi cát, ánh nhìn sâu thẳm không gợn tia hoảng loạn “Bình tĩnh lại, con Cúc. Củi me đất này đâu chỉ mọc ở một cánh đồng, lòng người làng gốm cũng chẳng dễ bị bẻ gãy bởi mấy đồng tiền bẩn.”

Lời cụ vừa dứt, từ đường liên thôn bỗng vọng vào tiếng xe đạp vội vã. Anh Đạo Thành, người thợ trẻ họ Đàng, mồ hôi nhễ nhại lao thốc vào cổng “Cụ cố ơi! Tay chân của Lục Văn Thắng đem cọc sắt với dây kẽm gai chốt chặn lối mòn xuống mỏ đất sét sông Quao rồi! Chúng nó cắm biển bảo Hoàng Long độc quyền bao tiêu mỏ đất, cấm tiệt người họ Đàng và dân làng mình xuống xúc đất!”

Bà Thu Cúc rụng rời chân tay “Củi bị chặn, mỏ đất tổ cũng bị cướp... Thằng Thắng muốn dồn gia tộc mình vào đường cùng thật rồi!”

Từng thớ cơ trên khuôn mặt hằn sâu nếp nhăn của cụ Mai Trâm khẽ đanh lại vì phẫn nộ, nhưng sâu trong đáy mắt cụ, ngọn lửa của bậc tộc trưởng mẫu hệ bừng sáng dữ dội. Cụ gõ mạnh đầu gậy tre xuống nền sân nện, phát ra tiếng kêu “cắc” giòn tan “Mỏ đất Hamu Craok là bầu sữa ngàn đời của mẹ xứ sở ban cho con cháu Chăm! Bao đời nay phụ nữ Bàu Trúc cúi mình xin đất nuôi sống gia đình, chưa từng có kẻ nào dám nhận vơ làm của riêng! Mây, lấy cho Cố chiếc khăn rơmài. Con Cúc, sang gọi các mẹ, các chị trong làng mang đòn gánh với sọt tre theo Cố ra bờ sông!”Chỉ trong chốc lát, hơn hai mươi nghệ nhân cao niên và phụ nữ Bàu Trúc đã tề tựu đông đủ. Ai nấy vai quẩy sọt tre, tay cầm đòn gánh, nét mặt bừng bừng tinh thần tự tôn. Cụ Mai Trâm dẫn đầu đoàn người, gót chân nứt nẻ in đậm dấu tích phù sa bước đi khoan thai mà rắn rỏi trên lối mòn rực nắng, tiến thẳng về triền sông Quao.

Đến khúc sông quen thuộc, lối mòn xuống bãi phù sa đã bị chăng ngang bằng dây thép gai sắc nhọn. Cạnh tấm biển sắt ghi “Khu vực cấm – Đất độc quyền của Hoàng Long”, sáu gã thanh niên bặm trợn tay lăm lăm gậy sắt đứng nghênh ngang. Hàng chục thợ gốm địa phương tụ tập bên ngoài, bức xúc nhưng chưa ai dám vượt rào.

Thấy cụ Mai Trâm cùng đoàn phụ nữ tiến đến, đám đông tự khắc dạt sang hai bên, kính cẩn cất tiếng: “Bà Cả đã tới!” Đúng lúc đó, chiếc xe máy của anh Phú, cán bộ văn hóa kiêm đại diện tổ tự quản thị trấn Phước Dân, cũng vừa đỗ xịch dưới rặng keo lá tràm.

Tên cầm đầu nhóm bảo kê có vết sẹo dài trên trán, nhếch mép cười khẩy “Bà già trăm tuổi kia, khôn hồn thì dắt đám đàn bà này về! Hoàng Long đã ký thỏa thuận bao tiêu trọn gói mỏ đất này để phục vụ xuất khẩu. Kẻ nào dám vượt rào xúc trộm đất, đừng trách bọn tao không nể nang!”

Bà Thu Cúc sợ hãi nép lại phía sau, nhưng cụ Mai Trâm vẫn thản nhiên chống gậy bước lên sát hàng rào. Ánh mắt tinh anh của cụ xoáy thẳng vào mặt tên bảo kê, toát ra vẻ uy nghiêm khiến gã bất giác lùi lại nửa bước.

“Mở to mắt ra mà nhìn cho rõ!” Cụ Trâm cất giọng rành rọt, âm vang như nhịp trống Ghinăng dội giữa thung lũng sông Quao. “Mỏ đất sét Hamu Craok này là trầm tích phù sa ngàn đời của đất trời, là tài sản công cộng do chính quyền địa phương quản lý, dành riêng cho đồng bào Bàu Trúc gìn giữ di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại! Theo luật pháp Nhà nước, tài nguyên khoáng sản phục vụ làng nghề truyền thống tuyệt đối không thuộc quyền sở hữu riêng của bất kỳ doanh nghiệp nào!”

Cụ quay sang anh cán bộ thị trấn “Chú Phú, chú hãy nói cho bà con nghe: Chính quyền địa phương đã từng ký văn bản nào giao mỏ đất sông Quao cho Công ty Hoàng Long độc quyền hay chưa?”

Anh Phú lập tức bước lên, nghiêm nét mặt chỉ tay vào nhóm bảo kê “Hoàn toàn không có! Chính quyền địa phương chưa từng cấp phép độc quyền mỏ đất sông Quao cho Công ty Hoàng Long. Đây là khu vực khai thác đất sét truyền thống của cộng đồng nghệ nhân Bàu Trúc đã được Nhà nước khoanh vùng bảo vệ. Việc các anh tự ý chăng dây thép gai, cắm biển cấm và dùng hung khí đe dọa người dân là hành vi lấn chiếm đất đai công cộng, gây rối trật tự an ninh! Lực lượng công an thị trấn đang trên đường xuống lập biên bản xử lý!”

Dân làng đồng thanh reo hò ủng hộ. Bị vạch trần thóp hiểm, tên mặt sẹo cuống cuồng rút từ túi áo ra một tờ giấy photo “Nhưng... chúng tôi có thỏa thuận dân sự...”

“Cất ngay cái trò giả dối ấy đi!” Cụ Trâm ngắt lời, gậy tre chỉ thẳng vào tờ giấy. “Tập quán ngàn đời của người Chăm và luật pháp đất nước đều không cho phép bất kỳ ai đem tài nguyên chung của làng nghề đi bán chui cho kẻ bất lương! Các anh mang danh nghĩa Hoàng Long đến đây dùng bột chì đầu độc đất đai, giờ lại muốn bóp nghẹt nguồn sống của dòng họ Đàng và bà con Bàu Trúc sao? Dỡ ngay hàng rào sắt xuống, trước khi pháp luật xử lý nghiêm minh!”

Khí thế đanh thép của cụ bà bách tuế cùng sự phẫn nộ của dân làng khiến nhóm bảo kê chột dạ. Thấy hai chiếc xe máy của công an thị trấn đang tiến vào đê cát, tên mặt sẹo biến sắc, vội vã hạ gậy sắt, hô hào đồng bọn nhổ cọc rồi lủi thủi tháo chạy.

Tiếng reo mừng vang dội khắp triền sông Quao. Cụ Mai Trâm bước xuống mép nước, gót chân in dấu nứt nẻ lún sâu vào thớ bùn mát rượi thân thương. Cụ cúi người, đôi bàn tay gầy guộc run run vốc lên một vốc đất sét sông Quao dẻo quánh, mịn màng không chút tì vết, trân trọng đặt vào chiếc sọt tre đầu tiên của dòng họ.

Bà Thu Cúc cùng các nghệ nhân lập tức xắn tay áo, nhịp nhàng dùng xẻng xắn từng tảng phù sa mịn bóng chất đầy đôi sọt tre. Từng đoàn phụ nữ Chăm quẩy gánh đất mẹ rộn ràng trở về làng dưới ánh nắng rực rỡ.

Trở về gian nhà rường cổ kính, đứng giữa khoảng sân đất nện thân thuộc nhìn những sọt đất phù sa sông Quao tinh khiết được xếp ngay ngắn bên bệ gỗ me già, cụ Trâm khẽ nheo mắt nhìn về phía chân trời xa xăm. Cụ hiểu rất rõ, sau thất bại nhục nhã này, một kẻ nham hiểm như Lục Văn Thắng nhất định sẽ không dừng lại mà chuẩn bị tung ra đòn hiểm độc tiếp theo nhắm vào giấy tờ pháp lý của gia tộc.