Chương 8: Cam Kết Trước Sân đình

Chủ nhiệm Bùi Khắc Chẩm sải những bước gấp gáp qua bãi sỏi, dừng phắt lại ngay đầu bờ ranh hai sào dong non. Hai người dân quân khoác súng kíp chéo vai cũng dừng gót, mặt đăm đăm nhìn đám thanh niên đang lấm lem bùn đất. Bàn tay Chẩm lần vào túi áo đại cán, rút ra một tờ giấy gấp tư đã ố vàng mép rách cùng chiếc bút máy cài nắp sắt, giơ mạnh lên không trung.

“Tất cả dừng tay lại!” Giọng Chẩm đanh thép, vang rền át cả tiếng nước róc rách trong máng bương. “Hợp tác xã đã có lệnh triệu tập khẩn cấp. Ai cho phép các đồng chí tự tiện đục đá chân vách núi, nắn dòng mó ngầm rồi be bờ dẫn nước vào bãi bồi này? Đây là hành vi tùy tiện, phá vỡ quy hoạch thủy lợi chung của toàn xã!”

Bà con lối xóm vừa gánh xong thùng nước ăn liền dạt sang hai bên, nơm nớp ngó chừng. Chẩm đẩy gọng kính râm buộc dây thép lên sát sống mũi, ngón tay run run vì tức giận chỉ thẳng vào hệ thống máng bương “Kế hoạch của huyện giao rõ ràng: hạn hán thì toàn lực tập trung vét lòng suối Vó Boong để cứu nương ngô tập thể xóm trên! Tự ý đục mó Khau Vang, nước chảy tràn lan thế này lỡ tụt mạch ngầm thì nương ngô đội một lấy gì sống? Biên bản vi phạm kỷ luật lao động đây! Tôi yêu cầu dỡ bỏ ngay toàn bộ máng nứa, san lấp bờ be đá cuội, cuốc hết hai sào mầm dong rừng này đi để trả lại mặt bằng sỏi đá nguyên trạng!”

Lời vừa dứt, hai người dân quân liền dợm bước tiến lên, nòng súng kíp va vào khuy sắt kêu lách cách.

“Chú Chẩm! Chú đừng có ép người quá đáng!”

Thằng Tỏ gầm lên một tiếng, hai cánh tay gân guốc nổi phồng, bàn tay siết chặt cán cuốc đến trắng bệch đầu ngón. Nó bước xộc tới chắn trước vạt mầm xanh, mắt đỏ ngầu giận dữ “Bao nhiêu ngày nắng cháy, nương ngô trên đồi đã héo rũ đến tận gốc, chú bắt dân bản vét cát trơ đáy thì đào đâu ra nước? Nhờ ông nội tôi chỉ chỗ chẻ đá, mó nước mới đùn ra cứu khát cho xóm dưới. Công sức chúng tôi thức trắng cữ sớm dầm cữ trưa, nhặt từng hòn sỏi be bờ, chú bảo cuốc là cuốc thế nào?”

Mấy đứa trai bản như Thiết, Luân cũng nắm chặt xà beng, nêm gỗ, quây lại sau lưng Tỏ. Khí thế bừng bừng chực bùng nổ thành một trận ẩu đả ngay mép nước.

Thấy Chẩm biến sắc lùi lại nửa bước trong khi hai dân quân đưa tay toan kéo bao súng, cụ Mâu Thế Trực liền giậm mạnh đầu gậy trúc đực xuống nền đá cuội.

“Cạch!”

Một tiếng gõ khô khốc vang lên, dứt khoát và đanh gọn. Cụ Trực chậm rãi bước lên phía trước, thân hình gầy guộc quắt queo nhưng thẳng tắp như cây nghiến già, đứng chắn ngang giữa lưỡi cuốc của thằng cháu nội và họng súng kíp của dân quân. Đôi mắt tinh anh của cụ quét qua từng gương mặt đang hừng hực lửa giận, rồi dừng lại trên người Chẩm.

“Tỏ! Buông cán cuốc xuống!” Cụ Trực quát khẽ, giọng trầm ấm mà chứa đựng uy lực khiến thằng Tỏ dù đang nghẹn ứ uất ức cũng phải nghiến răng hạ lưỡi cuốc chạm đất.

Quay sang Chủ nhiệm Chẩm, cụ Trực khẽ vuốt chòm râu bạc dài đến ngực, cất giọng rành rọt “Chú Chẩm này. Tôi với chú đứng đây nói chuyện trước mặt dân bản, trước vong linh tổ tiên che chở trên vách Khau Vang. Năm xưa, thời kháng chiến chống Pháp, bố chú là ông Bùi Khắc Vạn cùng tôi chung một khẩu súng kíp, chung một nắm cơm sắn độn muối hột luồn rừng giữ đất làng này. Ngày ấy giặc càn qua, đốt sạch nương ngô bãi lúa, chính bố chú cùng tôi đã bới từng gốc củ mài, từng khóm dong riềng đỏ trên thung lũng đá vôi về giã bột chia cho từng nóc nhà sàn Nà Pùng cầm cự qua mùa giáp hạt. Chú lớn lên nhờ củ rừng ngậm nước sương núi, lẽ nào bây giờ làm cán bộ rồi lại quên sạch nguồn cội?”

Khuôn mặt chữ điền của Chẩm giật giật. Đôi môi thâm sạm của người chủ nhiệm mím chặt lại, ánh mắt sau tròng kính râm gãy gọng thoáng lay động khi nghe nhắc đến người cha quá cố.

Cụ Trực lại chỉ đầu gậy trúc về phía dòng nước đang lách qua máng bương róc rách “Chú bảo phá vỡ quy hoạch thủy lợi? Mạch nước mó Khau Vang nằm sâu trong ruột đá hoa cương, trước nay bị đá sụt bít lối nên nước ngầm chỉ rỉ ra rồi tự ngấm mất tăm dưới lòng cát ngầm, suối dưới vẫn trơ đáy. Đám trẻ khơi thông miệng mó, vừa chia nước mát cho bà con xóm dưới gánh về ăn, vừa mượn dòng nước thừa chảy tràn tưới tắm cho bãi dong. Nước ăn không thiếu một gáo, công điểm buổi chiều của hợp tác xã không thiếu một buổi, sao lại vội vàng quy kết là tự phát, phá hoại?”

Chẩm hắng giọng một tiếng khô khốc, giơ tờ biên bản lên cố giữ vẻ cứng rắn:“Cụ Trực à, cháu hiểu lòng cụ thương bản thương cháu. Nhưng nguyên tắc là nguyên tắc! Hai sào đất bãi này tuy sỏi đá nhưng vẫn là đất dự phòng của tập thể. Lỡ như cụ ươm giống cây rừng hoang dại này không thành củ, ngô sắn trên đồi thì mất trắng, đến cuối năm thiếu hụt chỉ tiêu lương thực giao nộp cho huyện, ai sẽ đứng ra gánh trách nhiệm trước ban quản trị và cấp trên?”

“Tôi gánh!”

Lời nói vang lên sang sảng, dứt khoát không chút ngập ngừng. Cụ Trực thò bàn tay gân guốc thô ráp vào túi áo chàm phai màu, rút ra một cuốn sổ nhỏ bọc bằng vải dù bộ đội đã sờn rách bốn góc. Cụ mở hé cuốn sổ, bên trong là những trang giấy dó ngả vàng ghi kín những dòng chữ mực cửu long tím thẫm cùng con dấu đỏ đã mờ nhạt theo năm tháng — cuốn sổ ghi công tích kháng chiến và Huân chương Kháng chiến hạng Nhì của gia đình cụ.

Cụ Trực đặt cuốn sổ lên mặt phiến đá cuội phẳng phiu bên bờ mương, nhìn thẳng vào mắt Chẩm “Chín mươi tư năm cuộc đời tôi ở cái đất Nà Pùng này, chưa từng ăn quỵt của ai một hạt bắp, chưa từng nói dối dân bản một lời. Cuốn sổ công tích này là danh dự của cả đời tôi. Hôm nay, tôi đặt nó ở đây cam kết với chú và ban quản trị hợp tác xã: Hai sào dong riềng đỏ này không tốn một hạt phân đạm của nhà nước, chỉ mượn nước khe trong và sức lao động ngoài giờ của con cháu. Nếu đến cữ heo may cuối thu, bãi dong này không cho củ, không cứu đói được bản làng qua mùa giáp hạt, gia đình tôi xin đem toàn bộ hai bồ thóc giống dưỡng già dành dụm dưới gầm sàn ra đền bù sòng phẳng số ngô hụt thu cho hợp tác xã!”

Không gian quanh bờ mương bỗng chốc im phăng phắc. Chỉ còn tiếng gió thung lũng thổi qua rặng nứa xào xạc và tiếng nước ngầm róc rách đổ vào luống đất mùn.

Bác Luận đứng cạnh đó không kìm được liền bước tới, cất tiếng khẩn khoản “Đồng chí Chủ nhiệm xem đấy, cụ Trực đã nói đến nước ấy thì bụng dạ sắt đá đến đâu cũng phải mềm lòng. Cụ già ngần ấy tuổi đầu còn đem cả thóc dưỡng già ra bảo đảm cho bản làng, chúng tôi xin đem ngày công ra bảo lãnh cùng cụ!”

Thảo cũng bước lên, hai bàn tay còn dính đất mùn ẩm run run “Chú Chẩm ơi, chúng cháu đi làm việc tập thể về mới ra đây làm cỏ, không dám lơ là giờ kẻng đâu ạ. Chú cho cây dong một cơ hội đi chú!”

Chủ nhiệm Chẩm đứng lặng ngắm nhìn cuốn sổ dù bạc màu trên phiến đá, rồi nhìn sang ánh mắt trầm tĩnh mà kiên định lạ thường của bậc trưởng lão bản Mường. Bàn tay ông Chẩm buông thõng xuống, tờ biên bản từ từ hạ thấp. Khối căng thẳng trong lồng ngực người cán bộ dường như vỡ vụn trước tấm lòng bao dung và sự khẳng khái của người ông họ ngoại.

Chẩm thở dài một hơi sườn sượt, cất tờ giấy vào túi áo đại cán rồi quay sang hai người dân quân, xua tay “Hai đồng chí cất súng đi.”

Đoạn, Chẩm nhìn cụ Trực, giọng chùng hẳn xuống, trở về cách xưng hô thân tộc thường ngày “Cụ đã đem cả danh dự và thóc dưỡng già ra nói thì cháu đâu dám cạn tình. Cháu nể mặt cụ Trực, tạm thời để yên hai sào dong này cho gia đình chăm sóc và theo dõi đến kỳ thu hoạch. Nhưng cháu nói trước với thằng Tỏ và đám thanh niên: Hễ đội sản xuất gõ kẻng đi làm mà vắng mặt một buổi, hoặc để thất thoát nước của nương ngô tập thể xóm trên, cháu sẽ chiếu theo nội quy mà kỷ luật thẳng tay, lúc ấy đừng trách cháu cạn lý!”

“Được! Chú cứ yên tâm, người Nà Pùng nói một là một!” Tỏ lớn tiếng đáp, ánh mắt sáng ngời vẻ nhẹ nhõm.

Cụ Trực khẽ mỉm cười, gật đầu đón nhận thỏa hiệp. Cụ cúi xuống toan nhặt lại cuốn sổ công tích thì một luồng gió lạnh buốt bất thần từ đâu thốc mạnh qua bãi bồi, cuốn tung những chiếc lá chuối khô vừa phủ trên luống đất.

Cụ Trực ngẩng đầu nhìn về phía tây. Nắng trưa gay gắt thoắt cái đã biến mất tăm. Cuối chân trời rặng Khau Vang, từng mảng mây đen kịt như mực tàu đang cuồn cuộn dâng lên che kín đỉnh núi đá, kèm theo những tiếng sấm ì ầm từ xa dội lại và cơn gió lốc gầm rú dữ dội báo hiệu một trận cuồng phong trái mùa sắp ập xuống thung lũng.