Chương 17: Sợi Miến Qua Làn Khói

Lời dặn dò thận trọng của Chủ nhiệm Chẩm bên hiên nhà sàn chiều qua vẫn còn đọng lại rõ mồn một trong tâm trí cụ Mâu Thế Trực. Đêm ấy, cụ già làng trở mình mấy bận trên sạp nứa, nghe tiếng gió đông bắc luồn qua khe liếp xào xạc mà lòng không nguôi nghĩ về cuộc thử thách sáng nay. Cụ hiểu tính nết cánh cựu binh và đám thợ cày xóm trên; họ thẳng như ruột nứa, ăn hạt ngô củ sắn quen miệng mấy mươi năm, muốn lay chuyển lòng dạ họ thì trăm lời phân bua chẳng bằng một miếng nếm thật bụng.

Gà rừng vừa gáy dồn cữ sáng tinh mơ, sương mù bảng lảng còn phủ kín thung lũng đá vôi Khau Vang thì sân kho hợp tác xã Nà Pùng đã bắt đầu rộn rã. Tiếng ủng cao su nện bồm bộp trên nền đất sỏi, tiếng cười nói oang oang và tiếng tháo dỡ đòn gánh va lách cách xua tan đi cái rét buốt căm căm đầu đông. Đại diện các xóm cùng các đội trưởng sản xuất lũ lượt kéo về dự cuộc họp bình xét cuối năm. Người ta quàng khăn dù, mặc áo trấn thủ bạc màu, hai tay xoa vào nhau hà hơi tìm hơi ấm.

Cụ Trực chống gậy trúc đực chầm chậm bước qua cổng kho, theo sau là Tỏ và Thảo. Thằng Tỏ vạm vỡ gánh đôi bồ tre lót lá chuối khô, bên trong xếp cẩn thận từng bó miến dong mộc khô giòn tan, màu vàng ngà hổ phách óng ánh dưới chút nắng sớm yếu ớt. Con bé Thảo tay xách chiếc giỏ nứa đựng con gà đồi thả rẫy béo núc ních, tay kia ôm chiếc nồi đồng năm quai sáng bóng mượn của gian bếp tập thể.

Thấy ba ông cháu bước vào, đám đông đang đứng tụm quanh bảng treo công điểm khẽ dạt sang hai bên. Đội trưởng Quách ở xóm trên — một người đàn ông trán dô, ria mép rậm rì khét tiếng bảo thủ — nheo đôi mắt kèm nhèm nhìn trân trân vào gánh miến của Tỏ. Bên cạnh ông ta, vài ba cựu binh sườn đồi Khau Cả chắp tay sau lưng, giọng nửa đùa nửa thật cất lên “Cụ Trực đấy à? Nghe chú Chẩm kháo nhau mấy ông cháu đào được củ gì lạ dưới suối cạn Vó Boong, lại còn mài bột kéo sợi như người dưới xuôi. Họp bình xét cả năm ăn đói mà cụ mang sợi cỏ sợi rơm ra đãi làng thế này, khéo lát nữa bụng dạ cánh cày bừa chúng tôi réo ran hơn cả tiếng kẻng!”

Tiếng cười rộ lên kèm theo những cái lắc đầu ái ngại. Cụ Trực dừng bước, chòm râu bạc dài khẽ rung rinh theo nụ cười hiền hậu. Đôi mắt tinh anh của cụ quét qua từng gương mặt dạn dày gió sương, giọng cụ cất lên trầm ấm, đĩnh đạc “Cái bụng đói thì thèm hạt cơm, hạt ngô, lão già này hiểu chứ. Nhưng đất trời cho người Nà Pùng con suối trong, vách đá chở che củ quý. Có phải cỏ rác hay không, chốc nữa xin các chú cứ nếm một đũa rồi hãy chê cũng chưa muộn.”

Bác Luận — người từng cùng cụ dẫn nước mó Khau Vang vụ trước — liền xăm xăm bước lại đỡ lấy đòn gánh trên vai Tỏ, đon đả nói đỡ “Bác Quách đừng vội nói cứng! Mầm cây cụ Trực ươm, nước khe cụ khơi, xưa nay có khi nào làm hại cái bụng dân bản đâu. Cứ để mấy cháu nó nhóm lửa xem sao đã!”

Không để mọi người phải đợi lâu, cụ Trực khẽ gật đầu ra hiệu. Thằng Tỏ nhanh nhẹn dọn khoảnh đất góc sân kho, kê ba hòn đá tảng vuông vức làm kiềng, rồi dùng búa bửa mấy thanh củi nghiến khô nỏ xếp vào lòng bếp. Bùi nhùi bốc lửa, ngọn lửa đỏ rực l**m láp quanh đáy nồi đồng, xua tan ngay tức khắc cái buốt lạnh đang bủa vây gian kho rộng thênh thang.

Con bé Thảo thoăn thoắt làm việc trong sự chú ý của hàng chục ánh mắt tò mò. Đôi bàn tay khéo léo của nó pha con gà đồi thả rẫy vàng ươm, l*t s*ch lớp mỡ ngậy rồi chặt thành từng miếng vuông vức, đều chằn chặn. Thảo đặt chảo gang lên góc kiềng, cho chút mỡ gà rán xèo xèo rồi trút nắm hành tăm đập dập vào phi thơm nức. Mùi hành phi ngọt lịm bốc lên ngào ngạt khiến mấy người đứng xa tít mép cổng cũng phải ngoái cổ nhìn lại.Thảo trút thịt gà vào chảo đảo đều tay cho săn miếng thịt, rắc chút muối hạt rồi trút sang nồi đồng lớn, đổ ngập nước khe trong đã gạn sạch vào ninh kỹ. Nước dùng sôi sùng sục, bọt trắng trào lên được Thảo dùng muôi gỗ vớt sạch bong, để lộ ra làn nước canh trong veo nhưng óng ánh váng mỡ vàng suộm.

Cụ Trực đứng bên cạnh, chăm chú dõi theo từng cử chỉ của đứa cháu gái. Cụ cúi xuống, tự tay bốc một nắm miến mộc giòn rụm từ trong bồ tre đưa lên mũi ngửi rồi chuyền cho Tỏ nhúng nhanh vào chậu nước khe mát lạnh. Sợi miến khô ngậm nước lập tức mềm mại, mướt mát như dải lụa non.

“Nước sôi già rồi, cho miến vào đi cháu,” cụ Trực nhắc khẽ. “Đun thêm tàn tuần trà cho sợi miến nở hết cỡ, ngậm trọn vị ngọt của xương gà.”

Thảo trút những búi miến mộc vào nồi đồng đang sôi ùng ục. Tỏ ghé vai chụm thêm hai thanh củi nghiến gộc, giữ cho ngọn lửa cháy đều, đượm than.

Kỳ diệu thay, khi sợi miến dong đỏ chìm trong làn nước sôi sùng sục, một luồng khói trắng nghi ngút bắt đầu bốc lên cuồn cuộn. Khói bếp quyện chặt lấy hương thơm ngai ngái, thanh tao của củ dong rừng dốc Khau Vang, hòa cùng vị béo ngậy, đậm đà của gà đồi và nồng ấm của hành tăm. Mùi thơm mộc mạc, ngọt lịm lan tỏa khắp khoảng sân kho, tràn vào tận các góc bàn kê dãy ghế mộc. Những tiếng bàn tán rì rầm ban nãy bỗng im bặt. Mấy bác xã viên ngồi hàng ghế sau vô thức nuốt nước bọt ừng ực; ai nấy đều thấy bụng dạ mình cồn cào, cơn thèm sau bao ngày đói cơm rách áo như bỗng chốc được đánh thức bởi thứ mùi vị vừa lạ lẫm vừa đỗi thân quen.

Chủ nhiệm Bùi Khắc Chẩm từ trong phòng văn thư bước ra, chiếc áo đại cán cài kín cổ. Nhìn thấy nồi canh nghi ngút khói và thái độ chăm chú của mọi người, khóe miệng Chẩm khẽ nhếch lên một tia hy vọng. Chẩm bước đến cạnh cụ Trực, hai bàn tay đan vào nhau khẽ siết chặt, ánh mắt nhìn cụ già làng như muốn thầm hỏi: “Liệu có thành công không cụ?”. Cụ Trực chỉ khẽ mỉm cười, ánh mắt bình thản như mặt nước giếng khơi không gợn sóng.

“Chín rồi đấy cháu Thảo!” cụ Trực lên tiếng.

Thảo nhanh nhẹn mở nắp vung. Một làn hơi nóng bốc lên ngùn ngụt làm mờ đi khuôn mặt ửng hồng vì lửa của cô gái trẻ. Dưới đáy nồi, từng sợi miến không hề bị nát vụn hay trương phềnh như thứ miến bột sắn pha tạp ngoài chợ huyện; chúng nở đều, trong suốt như ngọc thạch, sợi nào sợi nấy tách rời mượt mà, lấp lánh sắc vàng ngà hổ phách giữa những miếng thịt gà đồi béo ngậy.

Thảo thoăn thoắt dùng muôi múc từng bát canh đầy đặn, rắc lên chút lá mùi tàu thái nhỏ xanh mướt rồi lần lượt bưng đặt lên chiếc bàn gỗ dài giữa sân kho, nơi Ban quản trị và các đội trưởng sản xuất đang ngồi đợi.

Hơi nóng từ những bát canh miến bốc lên nghi ngút, phả vào từng gương mặt khắc khổ, dạn dày sương gió. Đội trưởng Quách nhìn bát canh đặt trước mặt mình, chiếc cằm vuông bạnh ra vẻ đăm chiêu. Mấy ngón tay thô ráp vốn quen cầm cán cày của ông ta khẽ gõ lách cách xuống mặt bàn gỗ xù xì, ánh mắt vẫn còn vương chút ngờ vực trước bát canh lạ lẫm. Cụ Trực đứng tựa gậy trúc nơi đầu bàn, im lặng dõi theo từng cử chỉ nhỏ nhất của những người cầm cân nảy mực xóm trên.

Không khí cả gian nhà kho bỗng chốc chùng xuống, tĩnh lặng đến mức nghe rõ cả tiếng củi nghiến nổ tí tách trong bếp lò và tiếng suối Vó Boong xa xa vọng lại. Bác Luận cùng Đội trưởng Quách và mấy ông cựu binh đồng loạt vươn tay cầm lấy đôi đũa tre, gắp những sợi miến mộc trong veo đưa lên miệng nếm thử, cả gian nhà kho bỗng chốc im phăng phắc chờ đợi lời nhận xét.