Chương 16: Lời Hứa Trên Sào Nứa

Chủ nhiệm Bùi Khắc Chẩm cẩn trọng bước qua bậu cửa, đôi dép lốp nện khẽ khàng trên mặt sàn nứa mát rượi. Ông tiến thẳng đến bên bàn trà mộc kê sát ô cửa sổ gian giữa, nơi cụ Mâu Thế Trực đang thong thả ngồi tựa lưng vào cột quân. Hai bàn tay gân guốc vốn quen cầm bút máy và cặp tài liệu nay khẽ run lên khi đặt bọc vải đỏ thắm xuống mặt gỗ.

Cụ Trực nheo mắt nhìn Chẩm, khẽ đưa tay vuốt chòm râu bạc dài đến ngực, giọng trầm ấm “Chú Chẩm đấy à? Vừa thu dọn xong việc ba tên lâm tặc dưới sân kho, sao không về nhà nghỉ ngơi một lát?”

Chẩm không vội đáp lời. Người cán bộ bốn mươi tám tuổi kính cẩn gập nhẹ hai gối, ngồi xuống chiếc đôn tre đối diện cụ già làng. Ông nhẹ nhàng lật từng mép vải điều đỏ chót. Bên trong tấm vải nhung đã bạc màu sợi là cuốn sổ ghi công tích kháng chiến bọc vải dù đã ngả màu vàng ố và chiếc Huân chương Kháng chiến hạng Nhì, dải cuống đỏ tươi viền vàng lấp lánh dưới ráng chiều muộn.

Đó chính là những kỷ vật thiêng liêng mà cụ Trực đã mang ra làm vật bảo lãnh trước toàn bản ở bờ mương Vó Boong trong buổi trưa giông bão tháng Sáu.

“Thưa cụ Trực... thưa ông chú,” giọng Chẩm nghẹn lại, đôi mắt sau cặp kính râm buộc dây thép ánh lên vẻ xúc động chân thành. “Hôm nay bắt trọn toán thợ xẻ lậu, giữ yên rừng nghiến và mó nước Khau Vang, lại nhìn thấy tảng bột dong trắng ngần phơi ngoài sân kho, cháu mới thấm thía hết tấm lòng của ông. Hôm nay cháu đem trả lại cuốn sổ công tích và tấm huân chương này về đúng chỗ của nó. Cháu thật có lỗi với ông chú, ngày trước cháu quá cứng nhắc, chỉ chăm chăm nhìn vào mấy con số ngày công trên giấy mà suýt nữa dập tắt lối thoát của bản làng.”

Chẩm hít một hơi sâu, giọng đanh lại nhưng đầy vẻ phấn khởi “Ban quản trị hợp tác xã đã họp nhanh ngay tại sân kho lúc trưa. Hai sào dong riềng đỏ của ông cháu mình không những trừ đủ chỉ tiêu sản lượng giao nộp cứu đói của cả bản Nà Pùng vụ này, mà còn dư ra cả tạ bột tinh khiết. Mấy chục nóc nhà không còn sợ đứt bữa mùa giáp hạt nữa rồi!”

Cụ Trực lặng nhìn dải huân chương nằm ngay ngắn trên mặt bàn. Đôi bàn tay thô ráp đầy vết đồi mồi của cụ khẽ chạm vào mặt đồng đã nhuốm màu thời gian. Một cảm giác ấm áp, thanh thản lan tỏa khắp lồng ngực già nua. Cụ ngẩng đầu, khẽ mỉm cười độ lượng “Người làm cán bộ lo cho cái chung, giữ nghiêm kỷ luật của hợp tác xã thì đâu có sai, chú Chẩm. Quan trọng là cái đầu mình biết mở ra khi nhìn thấy củ dong biết cứu đói, thấy dòng nước khe trong biết nuôi sống con người. Chú hiểu được điều đó cho dân bản là ông mừng rồi.”

Cụ Trực với tay nhấc chiếc ấm tích ủ trong giành mây, rót một bát nước chè tươi sóng sánh màu vàng mật, khói bốc nghi ngút mời người chủ nhiệm “Uống bát nước chè rừng cho ấm ruột đã, chú Chẩm. Uống xong, theo ông già này ra hiên xem bọn trẻ con làm nốt công đoạn cuối. Bánh phơi nãy giờ ngoài gió hanh chắc đã se mặt rồi đấy.”

Chẩm hai tay đỡ lấy bát nước chè nóng, uống một ngụm đậm đà rồi bước theo cụ già làng ra phía sàn ngoài.

Dưới khoảng hiên rộng đón gió từ thung lũng thổi về, không khí lao động đang rộn rã lạ thường. Từng tấm bánh miến sau khi phơi héo trên phên nứa, bề mặt đã ráo kiệt sương nước, dẻo quánh và hơi dai lại như da trâu non. Đinh Thị Thảo thoăn thoắt gỡ từng tấm bánh, xếp chồng lên nhau thành từng thếp ngay ngắn trên mặt phản gỗ nghiến.

Bên cạnh, Mâu Văn Tỏ cùng Thiết và Luân đang ngồi chực sẵn, mỗi người cầm một con dao tre cật vót mỏng dẹt, lưỡi dao được chuốt sắc ngọt bằng đá mài bùn.

“Các cháu chú ý đường dao,” cụ Trực chống gậy trúc bước đến mé phản, cất tiếng chỉ dẫn. “Đặt mép dao nghiêng nhẹ, đưa một đường dứt khoát từ đầu đến cuối thếp bánh. Không được cứa đi cứa lại làm dập mép sợi. Sợi miến mộc muốn dai giòn thì bản thái phải đều như sợi cước, không dày không mỏng.”Tỏ ngẩng lên nhìn ông nội cười tươi rói, để lộ hàm răng trắng bóng trên gương mặt rám nắng “Ông yên tâm, cái tay cháu vung rìu đẵn gỗ quen lực rồi, nay cầm dao tre thấy nhẹ tênh!”

Dứt lời, bàn tay vạm vỡ của Tỏ ấn lưỡi dao tre xuống. Một tiếng roẹt êm ru vang lên. Thếp bánh dẻo mịn đứt ngọt xớt, mở ra những sợi miến mộc mảnh dẻo, đều tăm tắp như tơ trời. Tỏ khẽ luồn hai ngón tay nâng búi miến vừa thái lên, rũ nhẹ trong không trung. Từng sợi miến tơi xốp, trong veo ánh lên sắc vàng ngà hổ phách, không hề bết dính hay đứt gãy.

Thảo đón lấy từng ôm miến từ tay Tỏ, nhẹ nhàng vắt qua những cây sào nứa thẳng tắp dựng dọc triền nắng hanh trước sân nhà sàn.

Gió thung lũng cuối chiều nhè nhẹ thổi qua rặng tre ngà. Những dải miến mộc buông dài thướt tha từ trên sào nứa rủ xuống, óng ả và mềm mại như những dải lụa tiên giăng giữa đất trời Tây Bắc. Mùi thơm ngai ngái, thanh tao của củ dong riềng đỏ quyện với hương nắng hanh ngào ngạt khắp không gian, khiến ai hít vào cũng thấy dạ dày ấm áp lạ kỳ.

Chủ nhiệm Bùi Khắc Chẩm đứng tựa vào lan can gỗ, ngẩn ngơ ngắm nhìn từng hàng sào miến rung rinh trước gió. Cụ Trực quan sát thấy khóe mắt người cán bộ khẽ nheo lại, đôi mày chữ điền giãn ra, những nếp nhăn khắc khổ dường như tan biến. Trong ánh mắt chăm chú ấy ánh lên ngọn lửa tính toan đầy nhiệt huyết, không còn là sự tính toan vụn vặt của mấy con số công điểm khô khan, mà là tầm nhìn rộng mở của người đứng đầu một vùng đất.

Chẩm bước lại gần một sào nứa, đưa những ngón tay thô ráp khẽ nâng dải miến mềm mát rượi, trầm trồ “Đẹp quá cụ Trực ạ... Khắp cái huyện Đà Bắc này, cháu chưa từng thấy sợi miến nào trong và dẻo quánh như thế này. Miến đồng bằng đục ngầu lại hay bở nát, làm sao bì được với thứ chắt lọc từ nước khe đá vôi Khau Vang!”

Chẩm quay phắt lại phía cụ Trực, hai mắt sáng rực, giọng nói dồn dập đầy quyết đoán “Cụ Trực này, cháu đang nghĩ... mình không thể chỉ dừng lại ở hai sào đất ven suối cạn cứu đói cho mấy hộ được. Vụ tới, hợp tác xã phải đưa nghề làm miến dong mộc này vào quy mô sản xuất tập thể của toàn bản Nà Pùng! Ta sẽ tận dụng hết các triền đất mùn dưới tán rừng phòng hộ, be thêm mương dẫn nước mó Khau Vang. Hợp tác xã sẽ cấp thêm cối đá, phên nứa, ghi công điểm A cho những người tráng bánh giỏi như cháu Thảo, thái sợi khéo như thằng Tỏ!”

Cụ Trực khẽ mỉm cười, gật đầu đón nhận ý định táo bạo mà đúng đắn ấy của người cán bộ. Đưa nghề bách nghệ của tổ tiên vào tổ chức tập thể, để cả bản cùng no ấm mà không tấc rừng nào bị chặt phá, đó chính là tâm nguyện lớn nhất của đời cụ.

Thế nhưng, nét mặt Chẩm bỗng chốc chùng xuống đôi phần, vẻ đăm chiêu quen thuộc lại hiện về trên vầng trán rộng. Ông bước lại gần cụ Trực, hạ thấp giọng nhưng vẫn giữ vẻ quả quyết “Nhưng muốn Ban quản trị xã thông qua chỉ tiêu chính thức cho vụ sau, ta phải thuyết phục được lòng người. Ngày mai có cuộc họp bình xét cuối năm của liên xóm dưới sân kho, cháu tính tổ chức ngay một bữa cơm nếm thử canh miến mộc này cho tất cả các đội trưởng sản xuất cùng ăn.”

Chẩm nhìn thẳng vào cụ già làng, ghé tai dặn nhỏ với ánh mắt đầy vẻ thận trọng “Có điều... cụ Trực cũng biết tính mấy ông đội trưởng xóm trên rồi đấy. Đội trưởng Quách với mấy ông cựu binh trên sườn Khau Cả vốn bảo thủ khét tiếng, xưa nay chỉ tin vào bắp ngô củ sắn truyền thống, cực kỳ khắt khe với bất cứ loại cây trồng nào nằm ngoài quy hoạch chỉ tiêu của huyện. Nếu ngày mai sợi miến mộc suối Vó Boong này không thực sự khiến họ gật đầu tâm phục khẩu phục, e rằng chuyện đưa miến vào kế hoạch tập thể sẽ gặp muôn vàn trắc trở.”