Chương 15: Bàn Tay Giữ Lửa

Cụ Trực nhìn mâm tinh bột dong khô ráo, trắng tinh như mảng tuyết sớm trên tay Thảo, rồi đưa mắt nhìn niềm hân hoan rạng ngời trên từng gương mặt dân bản ngoài sân kho. Khẽ gật đầu, chòm râu bạc rung rinh theo nụ cười hiền hậu, cụ cất giọng trầm ấm “Được rồi con. Rừng đã yên, nắng hanh vừa độ, chiều nay ông cháu mình nhóm lửa tráng mẻ bánh đầu tiên.”

Lời cụ như giọt nước tưới vào chồi non. Thảo reo khẽ một tiếng trong veo, ôm chặt mâm bột vào lòng rồi thoăn thoắt rảo bước theo cụ về phía căn nhà sàn ba gian quen thuộc.

Gian bếp giữa nhà sàn cụ Trực rực sáng khi nắng chiều vừa ngả bóng về sườn tây vách Khau Vang. Ngọn lửa bập bùng l**m quanh kiềng ba chân, tỏa ra hơi ấm nồng đượm của củi nghiến khô nỏ. Mùi bồ hóng quyện với hương gỗ mộc xua tan cái se lạnh của cữ đầu đông. Tỏ đã lăng xăng xách về hai thùng nước khe trong vắt múc từ máng bương ngầm, cẩn thận đổ đầy chiếc chảo gang lớn đặt trên bếp lò đắp bằng đất thó.

Cụ Trực ngồi trên chiếc đòn gỗ nghiến thấp, đặt chiếc chậu thau đồng cũ kỹ trước mặt. Cụ khẽ vẫy tay gọi Tỏ lại gần “Thằng Tỏ, lại đây tao chỉ cho. Nghề tráng miến mộc này, cái gốc nằm ở chỗ khuấy hồ. Bột dong đỏ rừng hoang không giống thứ bột gạo ngoài chợ. Bột sống mà gặp nước sôi sùng sục ngay là vón cục như đá cuội; còn nước nguội quá thì trơ ra, bánh tráng lên bở nát không thành sợi.”

Tỏ chăm chú lắng nghe, hai mắt không rời từng ngón tay thô ráp của ông nội. Cụ Trực chỉ vào lưng chậu bột tinh chất đã nghiền mịn, phân giải rành rọt “Lấy ba phần bột khô hòa với một gáo nước lạnh cho tan đều, đấy là giữ lấy phần cốt sống. Rồi múc hai gáo nước sôi sùng sục trên chảo dội thẳng vào giữa lòng chậu, hai tay mày phải đảo thật nhanh, thật khỏe. Đôi cánh tay mày bấy lâu quen bửa củi bẩy đá, nay phải học cách ghì theo vòng tròn cho bột chín tới.”

Tỏ hít một hơi sâu, hai bàn tay gân guốc nắm chặt chiếc mái chèo nứa bản mỏng cụ Trực vừa trao. Khi dòng nước sôi đầu nguồn từ bàn tay Thảo dội xuống bốc hơi nghi ngút, Tỏ dồn lực vào hai bả vai, thoăn thoắt quấy tròn. Dưới sự thúc giục nhịp nhàng của cụ Trực, những thớ bột trắng ngần dần chuyển mình, quánh dẻo lại, sền sệt và bóng mượt như một khối ngọc thạch mềm mại. Từng giọt mồ hôi lấm tấm trên trán Tỏ rỏ xuống sàn nứa, nhưng chàng trai trẻ không hề lơi tay, chỉ thấy khối hồ quyện chặt, dẻo quẹo mà không vướng lấy một hạt ốc trâu nào.

“Tốt lắm con! Dẻo quánh thế này là bột chín tới rồi, giữ được cái dai tự nhiên của củ rừng,” cụ Trực mỉm cười gật đầu, mắt ánh lên vẻ hài lòng.

Cụ quay sang phía mé bếp lò, nơi chiếc nồi hơi tráng bánh bằng tôn dày đã được Tỏ kê vững chãi trên ba hòn đá tảng. Cụ vẫy Thảo lại gần, chỉ tay vào mảnh vải màn mộc dệt bằng sợi bông thô “Cháu Thảo, việc của cháu là phần khéo léo nhất. Căng mặt vải này phải phẳng như mặt trống, buộc lạt giang quanh miệng nồi thật chặt, không để phập phồng. Lửa dưới đáy nồi chỉ được để củi nghiến cháy liu riu, hơi nước bốc lên phải đều đặn như hơi thở thì lá bánh mới chín trong.”

Thảo cẩn thận vuốt phẳng mép vải, đôi bàn tay thoăn thoắt luồn sợi lạt dẻo siết chặt quanh vành nồi, kiểm tra độ căng bằng cách vỗ nhẹ đầu ngón tay. Mặt vải phát ra tiếng bồm bộp giòn giã.Hơi nước sôi ùng ục bắt đầu bốc lên qua thớ vải màn trắng. Cụ Trực trao cho Thảo chiếc muôi múc bột đẽo bằng gáo dừa có cán tre dài “Múc một muôi vừa lưng, đổ vào giữa tâm mặt vải rồi dùng đáy gáo láng thật tròn, thật êm tay từ trong ra ngoài. Đậy vung lại, đếm thong thả từ một đến mười, thấy nắp vung nảy nhẹ là bánh vừa chín tới.”

Thảo hít một hơi nhẹ, gương mặt ửng hồng vì hơi nóng than củi. Nàng múc một muôi hồ dẻo quánh, nghiêng tay đổ xuống. Bằng đôi bàn tay khéo léo nhạy cảm với từng luồng nhiệt, Thảo xoay tròn đáy gáo dừa. Khối bột láng mỏng tang, trải đều tăm tắp trên mặt vải đang bốc khói nghi ngút. Đậy chiếc vung nón bằng lá cọ lại, gian bếp bỗng chốc lắng xuống trong tiếng thở phập phồng hồi hộp của đôi trẻ.

Cụ Trực lặng lẽ quan sát từng làn khói trắng luồn qua khe vung. Già làng 94 tuổi dường như thấy lại bóng dáng người cha năm xưa nơi lán kháng chiến, cũng đôi bàn tay gầy gò chỉ từng nếp bột cứu đói cho bộ đội. Thời gian như dòng suối Vó Boong, cuộn chảy qua bao ghềnh thác rồi lại tìm về mạch nguồn thanh khiết.

“Được rồi đấy cháu, mở vung ra!” Cụ Trực nhắc khẽ.

Chiếc vung vừa nhấc lên, làn khói thơm dịu ngọt của bột dong chín quyện mùi thảo mộc rừng hoang tỏa ra ngào ngạt khắp gian nhà sàn. Trên mặt vải căng, một lá bánh miến mỏng dính, trong veo như làn sương sớm hiện ra, không hề rách mép hay rỗ mặt.

“Anh Tỏ, que nứa!” Thảo reo khẽ, mắt lấp lánh niềm vui.

Tỏ đã đứng chực sẵn bên cạnh, tay cầm chiếc que nứa cật vót mỏng dẹt, thoa một lớp nước lạnh mỏng. Chàng trai nhẹ nhàng lách đầu que dưới mép lá bánh, khéo léo nhấc bổng tấm bánh dẻo quẹo lên không trung. Tấm bánh dong trong suốt, mềm mại rủ xuống như dải lụa mỏng manh nhưng dẻo dai lạ kỳ. Tỏ cẩn thận trải từng tấm bánh lên chiếc phên nứa đan mắt cáo sạch sẽ, dàn phẳng phiu từng nếp gấp.

Mẻ này tiếp nối mẻ khác. Tiếng muôi gáo dừa quẹt nhẹ trên mặt vải, tiếng than nghiến nổ lách tách, tiếng que nứa lách lách nhịp nhàng hòa vào nhau thành một khúc ca lao động êm đềm. Thảo tráng bột thoăn thoắt, mồ hôi ướt đẫm hai bên tóc mai nhưng nụ cười không hề tắt; Tỏ bền bỉ nhấc bánh, mỗi động tác đều nâng niu như sợ làm tổn thương món quà quý giá mà núi rừng vừa ban tặng.

Cụ Trực dựa lưng vào cột quân nhà sàn, đôi bàn tay già nua xoa nhẹ lên chiếc gậy trúc đực đặt bên gối. Lòng cụ dâng lên một niềm xúc động khó tả, ấm áp và bình yên như đống tro ủ than hồng. Tuổi 94 của cụ như bóng chiều bảng lảng nơi rặng nghiến, nhưng cụ biết mình không còn phải âu lo nữa. Ngọn lửa bách nghệ cha ông truyền lại qua bao đời không hề lụi tàn; nó đã được đôi bàn tay trẻ trung, cần lao và đầy ắp tình yêu thương này đón lấy, giữ gìn trọn vẹn. Bản Nà Pùng sẽ không tan tác, rễ dong đã bám đất thì người rồi sẽ no ấm bên bờ suối trong.

Khi những chiếc phên nứa đầy ắp bánh miến được Tỏ khiêng ra đặt vững chãi trên hàng sào ngoài hiên đón cữ gió hanh se mặt, bóng hoàng hôn đỏ ối đã buông trùm lên thung lũng.

Bỗng nhiên, tiếng bước chân nện vững chãi trên từng bậc cầu thang gỗ dội lên. Cụ Trực ngước mắt nhìn ra cửa. Chủ nhiệm Bùi Khắc Chẩm xuất hiện ở đầu cầu thang, chiếc áo đại cán đã được giũ sạch bụi đất, gương mặt chữ điền mang vẻ trang nghiêm lạ thường. Hai bàn tay ông cẩn trọng nâng niu một bọc vải đỏ thắm, ánh mắt hướng thẳng về phía cụ già làng.