Chương 10: Vượt Lũ Giữ Mầm Xanh

Hơi nước buốt lạnh tạt thẳng vào mặt cụ Trực khi mảng đất bờ suối sụt ụp xuống. Đuốc lửa rơi tõm vào dòng xoáy, xèo lên một tiếng ngắn ngủi rồi tắt ngấm, bỏ lại khoảng tối nhờ nhờ giữa cơn mưa như trút. Thân mình cụ già chín mươi tư tuổi trượt dốc theo khối bùn nhão, lồng ngực thót lại trong khoảnh khắc hụt chân.

“Ông nội!”

“Cụ Trực!”

Hai tiếng hô thất thanh xé toạc tiếng sấm rền. Từ mép mương xả lũ, bóng thằng Tỏ lao vụt tới như một con hoẵng rừng vượt thác, hai cánh tay cuồn cuộn vươn ra trong nước xiết. Cùng lúc ấy, một bàn tay thô ráp khác từ trên gờ đá chộp lấy mép áo chàm của cụ. Chủ nhiệm Bùi Khắc Chẩm, người vừa lội bì bõm chạy tới kiểm tra an toàn đê đập, đã quăng phắt chiếc xẻng sắt, nhoài hẳn nửa thân trên qua mép sạt lở.

Bàn tay Chẩm giật mạnh vai áo, còn Tỏ đã kịp luồn cả bắp tay rắn chắc qua nách ông nội, dùng cả tấm lưng vạm vỡ chặn đứng đà trôi. Hai luồng sức vóc ghì chặt lấy thân hình quắt queo, nhấc bổng cụ già ra khỏi mép nước gầm réo sủi bọt đục ngầu.

“Đỡ cụ lên gò đất mau!” Giọng Chẩm lạc đi trong tiếng gió rít, bàn tay kéo cụ Trực run lên bần bật vì dùng hết sức bình sinh.

Hai người vừa kéo vừa dìu cụ Trực bước lùi lên mô đất cao ráo, nơi rễ cây dại đan dày giữ cho đất không bị xói lở. Thảo hớt hải chạy tới, vội vã đưa vạt áo chàm khô ráo che chắn sau lưng cụ, giọng run rẩy “Cụ có đau ở đâu không cụ ơi?”

Cụ Trực ho sặc sụa vài tiếng vì ngụm nước mưa buốt lạnh tạt qua cổ họng, nhưng đôi mắt tinh anh lập tức hướng thẳng xuống mặt nước cuồn cuộn. Tay cụ vẫn siết chặt chiếc gậy trúc đực lấm lem bùn đỏ, hoàn toàn không màng đến ống quần ướt sũng dán chặt vào da thịt. Cụ gạt nhẹ bàn tay Thảo đang đỡ mình, giơ gậy chỉ thẳng về phía góc đập phụ kẹp giữa hai vỉa đá “Tao không sao! Đừng lo cho cái thân già này! Nhìn kìa, nước dồn về eo suối quá nhanh, bờ kè chính không chịu nổi ba đợt sóng nữa đâu! Chú Chẩm, thằng Tỏ, nghe tao dặn đây!”

Chẩm quệt dòng nước mưa cay xè trên trán, chiếc kính râm buộc dây thép thường ngày đã bị ông nhét vội vào túi ngực áo đại cán từ lúc nào, để lộ đôi mắt sâu hoắm căng thẳng tột độ “Cháu nghe đây cụ! Giờ tính sao hả cụ?”

“Đập chính phải giữ để lấy đất ẩm nuôi cây, không được để vỡ!” Cụ Trực nói rành rọt từng tiếng, hơi thở gấp gáp nhưng khẩu khí đanh thép. “Phải phá ngay góc đập đá phụ mé tay trái! Chỗ đó có lạch đất cát cũ chảy ngoằn ngoèo sang bãi sỏi cuội cạn. Hai người hợp sức bẩy hàng đá con ở chân góc đập ra, mở rộng họng xả cho dòng lũ bẻ hướng! Nước chia đôi luồng thì mương này mới thoát kịp, vạt nương mới không bị cuốn trôi!”

Chẩm không đắn đo lấy nửa chớp mắt. Vẻ trịch thượng, khuôn thước của người đứng đầu hợp tác xã hoàn toàn biến mất trong làn mưa xối xả. Ông quay ngoắt lại, hét lớn về phía mấy dân quân và trai bản đang cầm cuốc đứng ngơ ngác “Nghe cụ Trực chỉ huy! Thiết, Luân, cầm xà beng lại đây! Thằng Tỏ, vác búa tạ theo tôi!”

Chẩm lao phăng phăng xuống mép nước, đôi dép lốp tuột ra khỏi chân cũng chẳng thèm nhặt lại. Đôi chân trần của người đàn ông bốn mươi tám tuổi bập sâu vào sỏi nhọn, cùng Tỏ áp sát góc đập phụ. Dòng nước dữ dội quất từng đợt bọt trắng vào hông họ. Tỏ gầm lên, vung búa tạ nện chan chát vào chiếc nêm đá then chốt ở góc đập.

“Một, hai, ba… bẩy!”Tiếng Chẩm hô vang át cả tiếng gió gầm. Cán xà beng sắt uốn cong dưới sức tì của Chẩm và hai gã trai bản. Một tiếng “ục” trầm đục vang lên dưới đáy nước, khối đá chốt bật tung khỏi bờ đất sét.

Lập tức, dòng lũ đục ngầu như tìm được lối thoát mới, rùng rùng chuyển hướng, đổ ầm ầm qua họng đập phụ rồi tràn sang bãi đá cuội cạn phía hạ lưu. Áp lực đè nặng lên bờ be chính giảm đi trông thấy, mực nước dâng trên mặt luống dong từ từ hạ xuống, chỉ còn ngập xâm xấp quanh những lớp lá chuối khô đã được chèn chặt.

Cụ Trực đứng trên gò đất cao, hai bàn tay gân guốc tựa trên đầu gậy trúc đực, lặng lẽ quan sát từng nhát cuốc, nhát xẻng của đám con cháu. Thảo cùng phụ nữ trong xóm liên tục cào sạch rác mục vướng ở mép đăng tre, để dòng nước thoát đi êm ả mà không làm gãy gập một nhánh mầm non nào.

Mưa giông bắt đầu thưa hạt khi trời chuyển về khuya. Những lằn chớp nhạt dần phía sau rặng núi Khau Vang cao ngất, trả lại cho thung lũng Nà Pùng tiếng rì rào của nước suối êm đềm chảy qua lòng khe đá.

Rạng sáng, màn sương mỏng manh giăng nhẹ trên các sườn đồi. Nước lũ đã rút cạn về lòng mương thoát, chỉ còn để lại một lớp phù sa màu mỡ láng mịn trên mặt đất. Con đập đá cuội be bờ vẫn sừng sững đứng vững, những cọc tre vạt nhọn cắm sâu xuống lòng sỏi khóa chặt chân kè kiên cố.

Sau trận mưa rào tắm mát rượi xua đi cái nóng hầm hập của những ngày hạn hán tháng Sáu, hai sào dong riềng đỏ như bừng tỉnh giấc. Những đọt mầm tía thon dài kiêu hãnh vươn thẳng lên nền trời rạng đông, lá non xanh mướt mượt mà đọng những giọt sương mai trong vắt. Rễ cây bám chặt vào tầng đất mùn ẩm ướt, hút lấy dưỡng chất ngọt lành từ ruột núi đá vôi.

Bùi Khắc Chẩm ngồi bệt trên một tảng đá cuội bên bờ mương, chiếc áo đại cán bạc màu ướt sũng dính chặt vào người, bắp chân xây xát mấy vệt rớm máu vì va vào đá ngầm. Ông cúi đầu thở từng hơi dài mệt nhọc, rồi ngẩng lên, chăm chú nhìn vạt dong trải dài xanh ngắt ven suối Vó Boong.

Không một gốc nào bị cuốn trôi. Đất mùn được giữ trọn vẹn, không hề trơ sỏi đá như những nương ngô tập thể trên sườn đồi trọc sau cơn lũ quét.

Chẩm đưa mắt nhìn sang cụ Trực đang đứng lặng lẽ bên luống dong đầu hàng. Chòm râu bạc của cụ già chín mươi tư tuổi lấm tấm vài giọt nước mưa còn sót lại, nhưng gương mặt toát lên vẻ an nhiên, vững chãi như một gốc nghiến ngàn năm. Đôi bàn tay gân guốc thô ráp in hằn dấu sương gió khẽ v**t v* một búp lá non vừa bung nở.

Nuốt khan một ngụm nước bọt, Chẩm chống tay đứng dậy, bước từng bước nặng nề lại gần già làng, giọng trầm xuống đầy kính cẩn “Cụ Trực… đêm qua nếu không có cụ tinh tường thế nước chỉ đường thoát lũ, thì chẳng những hai sào dong này tan tành, mà con đập giữ ẩm của xóm dưới cũng trôi sạch theo dòng nước xiết.”

Cụ Trực quay lại, nheo mắt nhìn người cháu họ ngoại đang lấm lem bùn đất từ đầu đến chân. Một nụ cười hiền hậu, bao dung thoáng hiện trên khóe môi nhăn nheo của cụ “Chú thấy chưa? Đất với nước nó có cái lý của nó. Rừng đầu nguồn còn giữ được thì mó nước mới đùn ra mạch trong, cây dong rừng này mới có chỗ nương náu. Nó chịu hạn giỏi, mà gặp nước lũ thì biết ghìm đất giữ bờ. Con người muốn sống được ở cái thung lũng này, cũng phải biết nương vào cây rừng như thế đấy, chú Chẩm à.”

Chẩm lặng thinh, đưa mắt nhìn những búp mầm non đang rung rinh đón gió sớm. Nhìn vẻ mặt lặng đi của người chủ nhiệm hợp tác xã vốn quen nhìn mọi việc qua con số công điểm và sổ sách chỉ tiêu, cụ Trực biết một sự nể phục sâu xa đang âm thầm bén rễ trong lòng Chẩm, nhận ra kinh nghiệm cả đời của bậc già làng cùng sức sống của giống dong hoang dã này cất giấu sức mạnh mà giấy mực hành chính chưa từng chạm tới.

Bên cạnh họ, Tỏ và Thảo đang cẩn thận vun lại từng nắm đất mùn quanh gốc cây. Tiếng cười nói giòn giã của đám trai bản vang lên xua tan đi sự mỏi mệt của một đêm vật lộn cùng lũ dữ.

Bầu trời thung lũng Nà Pùng quang đãng trở lại sau cơn giông bão, nắng sớm vàng như mật rót xuống bờ suối trong veo. Dưới tầng đất ẩm màu mỡ, những khóm dong riềng đỏ bắt đầu đâm nhánh tua tủa báo hiệu một mùa tích bột ngọt lành, trong khi nơi đại ngàn xa xôi, cữ heo may đầu mùa rục rịch chuyển mình trên những ngọn cây rừng.