Chương 11: Cốt Cật Đầm Lầy

Lò Văn Khảm đứng chết trân giữa sân kho, chiếc giỏ nan tre kẹp bên hông rung lên nhè nhẹ khiến nước chè trong ấm tích sóng sánh ra ngoài. Đôi mắt một mí ti hí của gã dại đi, ria mép giật giật như muốn phân trần, nhưng cổ họng chỉ phát ra vài tiếng ú ớ nghẹn ứ.

Cụ Triệu Vĩnh Nghiệp thu ánh nhìn lạnh buốt về, khẽ nhếch khóe môi nứt nẻ. Cụ cố ý đưa tay đấm đấm vào ngang thắt lưng, buông một tiếng thở dài thườn thượt — Thôi, nắng xế rát gáy rồi, cái lưng còng của lão già bảy mươi bảy tuổi này lại nhức buốt lên tận óc. Chú Bằng đỡ lão một đoạn về sàn nứa, kẻo lát nữa sương xuống lại trẹo chân thì khổ con cháu.

Nói đoạn, cụ chẳng buồn đợi Khảm kịp hoàn hồn, xoay người kéo nhẹ khuỷu tay Bằng. Bằng hiểu ý, vội nuốt cơn giận xuống đáy dạ, đưa tay đỡ lấy cánh tay gầy guộc của cụ rồi cùng rảo bước qua cổng kho. Đi được một quãng xa, khi bóng cây bồ đề cổ thụ khuất dần sau khúc ngoặt rào dâm bụt, cụ mới nghiêng đầu, hạ giọng trầm đục — Giữ kín miệng, chú Bằng. Vệt nhựa quế với mảng đất sét đỏ dưới gót giày lão Khảm coi như mắt tôi chưa thấy. Lòng gã đang chột dạ như chuột cùng đường, chú chỉ cần để lộ một tiếng bóng gió là gã sẵn sàng đốt rụi vạt nứa, phi tang sạch chứng cứ rồi quẫy đuôi cắn càn.

Bằng siết chặt quai túi bạt, gật đầu dứt khoát — Cháu hiểu rồi, cụ Nghiệp. Ta sẽ tóm gã ngay khi gã trèo lên bẫy đá.

Xưởng nứa của cụ Triệu nép mình dưới bóng cây vối cổ thụ phía sau nhà sàn. Gian lán lợp gianh cỏ tranh đã ngả màu xám xịt, bốn bề chất đầy những lóng tre, thanh bương cùng những bó lạt giang treo lủng lẳng trên xà ngang. Cụ Triệu lúi húi nhấc chiếc ấm tích sứt vòi, rót hai bát nước chè vằng vàng sánh, đượm vị đắng đót nơi đầu lưỡi nhưng ngọt hậu nơi cuống họng.

Đặt bát nước xuống mặt phản gỗ nghiến nhẵn bóng, cụ Triệu dùng ngón trỏ chai sần nhúng vào nước chè rồi vẽ một vệt ngoằn ngoèo lên mặt gỗ — Chú Bằng nhìn này. Khí trời luồn qua hẻm núi cũng như dòng nước lũ đổ về suối cạn. Khi dòng nước chảy vào chỗ thắt hẹp, sức nước cuộn xiết xé toạc bờ đất. Hốc đá Thau Chua rỗng ruột tựa cái cổ chai, gió chướng chui vào đó bị bóp nghẹt lại, ép lực nén căng như da trống rồi thốc ngược vào hai phiến đá vôi chêm nêm gỗ dẻ. Đá lắc rung bần bật, va đập liên hồi mới gõ ra tiếng oan hồn dọa người.

Cụ nhấp ngụm nước chè vằng, ánh mắt thâm trầm rực sáng — Muốn dập tiếng gõ ma quái, không cần phải bẩy tung vách núi. Chỉ cần ta dựng được một dàn đón gió ở ngay cửa phễu hút khí. Gió chướng tràn tới gặp miệng ống vát sẽ bị chẻ nhỏ ra, tản đều sang hai bên vách đá. Lực nén mất đi, hai phiến đá kia sẽ tự câm như hến. Mà muốn tán được lọn gió hung hãn ấy, nứa non hay tre rừng mới đẵn đều gãy vụn. Phải dùng đến cốt tre ngâm bùn.

Hai người buông bát nước, rảo bước về phía góc ao tù cuối bản. Đầm nước này của hợp tác xã vốn là vũng trũng lắng bùn rêu qua bao mùa mưa lũ, mặt nước phủ kín bèo hoa dâu xanh ngắt và sủi bọt tăm hăng hắc.

Cụ Triệu vén cao ống quần chàm, c** tr*n để lộ bộ khung xương sườn gầy guộc nhưng thớ thịt dẻo dai như dây rừng. Cụ lội bì bõm xuống làn nước lạnh ngắt, bùn non ngập quá bắp chân. Đôi bàn tay gân guốc thọc sâu xuống đáy đầm, lần tìm từng cọc cắm cố định dưới lớp bùn nhão nhoét.— Chú Bằng, giữ chặt đầu sào này! — Cụ Triệu gọi với lên bờ.

Bằng lập tức xắn quần lội xuống trợ sức. Hai người gồng mình kéo mạnh. Một tiếng “sụt” lớn vang lên từ đáy bùn sâu, kéo theo một thân tre gai khổng lồ trồi lên khỏi mặt nước. Lớp bùn đen kịt quánh đặc tuôn xối xả, để lộ ra thân tre già thâm sì, nhẵn bóng không một vết xước.

Cụ Triệu dùng mảnh xơ mướp kỳ cọ lớp bùn bám quanh thân tre. Dưới làn nước trong, thớ cật tre lộ ra ánh màu nâu sẫm, đanh quánh lại tựa như sừng tê giác.

— Tre gai này lão hạ từ đỉnh dốc Bồ Đề, dầm dưới đáy bùn ao hợp tác xã tròn ba mùa rét rồi, — Cụ Triệu đưa bàn tay vuốt dọc thân gióng, giọng tự hào pha lẫn nỗi niềm hoài cổ. — Nước ao ngâm cho hết chất đường, thớ thịt săn sít lại thành một khối đặc quánh. Mọt rừng có nghiến gãy răng cũng chẳng đục nổi một lỗ kim, mà nắng hanh hay sương muối cũng đừng hòng làm nứt toác. Chỉ có thứ cốt cật đầm lầy này mới chịu nổi sự gầm rú của gió chướng Thau Chua.

Hai người bì bõm khiêng từng cây tre gai nặng trĩu lên bờ cỏ, rửa sạch bùn đất rồi vác về xưởng nứa sau nhà sàn. Trời đã ngả về chiều muộn, gió núi bắt đầu thổi từng luồng se lạnh mang theo mùi ngô non từ triền nương xa dội lại.

Cụ Triệu trải tấm cót rách ra giữa sàn, lấy chiếc cưa tay cùng con dao quắm đã mài sắc lẹm. Cụ không dùng thước gỗ mộc hay dây đo của thợ ngoã, mà đưa bàn tay gầy gân guốc áp sát từng lóng tre, dùng gang tay và đốt ngón tay để tính toán. Bằng đôi tai phải cực kỳ thính nhạy, cụ cúi sát đầu xuống từng khúc thân tre, ngón tay gõ nhẹ “cốc… cốc…” vào lớp cật tre đanh chắc.

— Chú nghe thấy không? — Cụ Triệu ngước mắt nhìn Bằng, chỉ vào khúc tre vừa gõ. — Đốt này thành dày, tiếng trầm đục như tiếng sấm xa. Còn đốt phía ngọn này mỏng hơn một phân, tiếng lại lanh lảnh tựa tiếng khánh đồng. Dàn phong linh phải có đủ bảy gióng tre gai, dài ngắn khác nhau, vát miệng theo bảy góc đón gió. Gió thổi mạnh thì gióng lớn cản lực, gió nhẹ thì gióng nhỏ ngân vang. Bảy gióng kết lại thành thế trận tán khí, bẻ gãy từng cơn gió nén chui vào hốc đá.

Cụ Triệu ngồi xổm trên phản, kẹp chặt thân tre vào giữa hai bàn chân chai sần. Lưỡi cưa tay rít lên từng hồi “xoẹt… xoẹt…” nhịp nhàng, mạt cưa nâu mịn rơi lả tả xuống mặt cót. Từng gióng tre gai già lần lượt rời ra dưới bàn tay khéo léo của người nghệ nhân già: gióng thứ nhất dài ba gang tay, gióng thứ hai ngắn hơn hai đốt ngón tay, gióng thứ ba thon gọn dần…

Bằng chăm chú ngồi bên cạnh gom từng mẩu tre vụn, ánh mắt ánh lên vẻ thán phục sự từng trải và khối óc tinh tế của bậc cao niên vùng cao. Tiếng cưa sắt lách cách hòa cùng tiếng lá vối xào xạc trong chiều tà tạo nên nhịp điệu bình yên đến lạ lùng.

Lưỡi cưa vừa ăn ngọt qua lớp cật dày của đốt tre già thứ ba, chuẩn bị đứt rời thì bàn tay cụ Triệu đột ngột khựng lại.

Lưỡi thép dừng khựng giữa kẽ nứt. Đôi mắt thâm sâu của cụ nheo lại, tai phải khẽ giật giật hướng về phía bờ rào dâm bụt ngăn cách vườn nhà với lối mòn sau bản.

“Rắc!”

Một tiếng cành dâm bụt khô gãy giòn tan vang lên rất khẽ giữa sự tĩnh lặng của hoàng hôn. Qua kẽ lá rậm rạp giăng đầy mạng nhện và làn sương chạng vạng đang buông màn mờ mịt, cụ Triệu bắt gặp một bóng đen gầy guộc đang nép mình sau thân cây mận, cùng một ánh mắt lén lút, lạnh lẽo đang găm thẳng vào từng gióng tre gai trên mặt phản.