Chương 22: Điều Tự Hào Nhất

Sáng Chủ nhật đến với hẻm 47 trong bầu không khí rộn rã khác hẳn vẻ trầm lắng sau buổi chiều tiễn gia đình chị Bông. Hạnh bước xuống gác lửng từ sớm, đẩy then cài cánh cửa nhà số 9 nhìn ra khoảng sân chung cuối ngõ. Dưới bóng râm xanh mát của cây trứng cá già, dãy bàn ghế phủ khăn tề chỉnh đã được kê ngay ngắn từ tinh mơ. Những dải cờ đuôi nheo nhiều màu giăng ngang hai bờ tường rêu, khẽ lay động trong ngọn gió sớm mang theo chút hanh hao quen thuộc của phố thị phương Nam.

Từ đầu ngõ, bác Lành sải bước tiến vào sân trong bộ bà ba gấm màu mỡ gà phẳng phiu, mái tóc hoa râm chải ngược gọn gàng. Miệng bác không còn ngậm cọng tăm như thường lệ, thay vào đó là nụ cười rạng rỡ làm hằn sâu những nếp nhăn nơi khóe mắt. Bác xoa đôi bàn tay thô ráp, hồ hởi vỗ vai mấy thanh niên phụ khiêng loa đài “Bữa nay ngày trọng đại của xóm mình, phải tươm tất chớ tụi bay!”

Hôm nay, bà Phụng diện bộ bà ba lụa màu lam gọn gàng — chiếc áo Hạnh mua tặng mẹ nhiều năm trước, bấy lâu vẫn nằm yên dưới đáy rương gỗ. Mái tóc bạc của bà được búi gọn sau gáy bằng chiếc kẹp nhựa đen cũ. Dù đôi tay sạm nắng vẫn hằn vệt ố vàng của muối và mắm, nét mặt bà lại phẳng lặng, điềm đạm lạ thường. Cùng bà Loan trong tà áo dài nhung sẫm màu, bà Phụng bước ra thềm, mỉm cười đón tiếp đoàn đại biểu Hội Di sản Ẩm thực TP. Hồ Chí Minh và đại diện Sở Văn hóa vừa đến đầu ngõ.

Bà con lối xóm kéo đến đứng chật kín khoảng sân gạch tàu dưới tàn cây trứng cá. Những gương mặt từng trĩu nặng âu lo suốt mấy tháng ròng đối mặt với nguy cơ giải tỏa giờ đây rạng rỡ niềm vui thuần phác. Dưới vòm lá mát rượi, chiếc micro nhỏ bật lên, âm thanh vang rõ khắp ngõ ngách thân quen.

Đại diện Sở Văn hóa cùng vị giáo sư thuộc Hội Di sản Ẩm thực trang trọng bước lên trước dãy bàn chủ tọa. Giọng đọc dõng dạc công bố quyết định đưa nghề làm mắm ruốc truyền thống của cộng đồng người Huế di cư vào danh mục kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể của thành phố, đồng thời trao tấm bằng vinh danh Nghệ nhân dân gian tiêu biểu cho bà Trương Thị Diễm Phụng.

Một tràng pháo tay giòn giã vang dội khắp khoảng sân nhỏ. Bác Lành vỗ tay đỏ ửng hai lòng bàn tay, miệng reo to trong phấn khích “Giỏi lắm bà Phụng ơi! Cả hẻm mình thơm lây nhờ bà đó!”

Mấy chị phụ nữ trong xóm đứng cạnh nhau, mắt lấp lánh niềm kiêu hãnh. Sau chuỗi ngày ròng rã cùng ký đơn khiếu nại bảo vệ từng tấc đất ngõ sâu, sự công nhận này không chỉ dành riêng cho người thợ già nhà số 9 mà trở thành chỗ dựa tinh thần cho cả một cộng đồng người lao động nghèo.

Khi tiếng vỗ tay dần lắng xuống, người dẫn chương trình trân trọng mời đại diện gia đình lên phát biểu.

Hạnh vuốt lại nếp áo sơ mi, chậm rãi bước lên phía trước. Cô đứng cạnh chiếc bàn gỗ mộc mạc nơi mẹ bao năm qua vẫn đặt những hũ mắm ruốc 200 gam và 500 gam mang sắc tím than óng ả. Cầm tập hồ sơ bìa cứng trên tay, Hạnh dõng dạc cất lời “Kính thưa quý vị đại biểu, thưa toàn thể bà con. Gia đình tôi xin trân trọng thông báo: Cục Sở hữu Trí tuệ đã chính thức thụ lý hồ sơ và cấp giấy chứng nhận nộp đơn hợp lệ đối với nhãn hiệu mắm ruốc truyền thống của gia đình. Kể từ nay, sản phẩm của mẹ tôi được pháp luật bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ, giữ trọn quy trình ủ chượp thủ công mà không bị bất kỳ dây chuyền công nghiệp nào làm mai một.”

Những tiếng trầm trồ vang lên khắp sân. Đúng lúc ấy, ở rìa đám đông, Trần Minh Khải chậm rãi bước vào trong bộ âu phục chỉn chu. Đại diện của Green Mekong Foods không còn mang theo chiếc cặp da đựng những bản hợp đồng tiền trăm triệu, mà ôm trên tay lẵng hoa tươi rực rỡ tiến đến trước mặt hai mẹ con.

Khải trao lẵng hoa chúc mừng bà Phụng rồi chủ động chìa tay về phía Hạnh, nụ cười thoáng chút bùi ngùi “Chúc mừng cô Phụng, chúc mừng Hạnh. Hôm nay tôi đến đây với tư cách một người trân quý ẩm thực truyền thống, không phải một đại diện đi tìm kiếm thương vụ.”

Anh khẽ nhìn qua khung cửa khép hờ nhà số 9, nơi chiếc chum sành đen bóng nép mình góc bếp suốt hơn ba thập kỷ, rồi hạ giọng chân thành:“Những người làm kinh doanh như chúng tôi từng nghĩ công nghệ và đồng vốn có thể mua được mọi thứ. Nhưng chứng kiến sự kiên định của cô Phụng và tinh thần con hẻm này, tôi hiểu mình đã lầm. Giá trị văn hóa đích thực có linh hồn riêng, không thể đong đếm bằng máy móc công nghiệp. Tôi thực tâm chúc mừng gia đình.”

Cái bắt tay giữa Hạnh và Khải diễn ra nhẹ nhõm, khép lại hoàn toàn những toan tính thương mại từng đè nặng lên căn bếp nhỏ. Không còn sự đối đầu, chỉ còn lại sự thừa nhận sòng phẳng trước sức sống bền bỉ của một nét văn hóa ẩm thực cổ truyền.

Khải lùi lại hòa vào dòng người dự hội. Hạnh đứng một mình trước chiếc micro, ánh đèn flash từ máy ảnh của các phóng viên bắt đầu chớp sáng liên hồi. Hàng chục ánh mắt thân thương của xóm giềng đều hướng về cô chờ đợi.

Hạnh nhìn sang mẹ. Bà Phụng vẫn đứng bên chiếc bàn gỗ, hai bàn tay đan vào nhau trước bụng, ánh nhìn trầm tĩnh dõi theo từng cử chỉ của con gái.

Ký ức hai mươi năm cuộn về trong lòng Hạnh. Cô nhớ những ngày cấp hai từng xấu hổ né tránh bạn bè vì tà áo vương mùi mắm nồng đượm. Cô nhớ câu nói dối bồng bột năm nào khi bảo mẹ làm “kinh doanh thực phẩm”, nhớ cả nỗi mặc cảm thôi thúc cô rời Sài Gòn ra tận Hà Nội tìm kiếm những hào nhoáng bên ngoài. Suốt ngần ấy năm, cô ngỡ mình đúng khi muốn mẹ buông bỏ chiếc chum sành để đổi lấy cuộc sống an nhàn trong những khối nhà bê tông.

Nhưng giờ đây, nhìn dáng mẹ nhỏ bé mà vững chãi trong bộ bà ba màu lam, nhìn vết chai sần trên đôi tay chắt chiu từng đồng nuôi mình ăn học, lớp vỏ bọc kiêu kỳ thuở thiếu thời trong Hạnh hoàn toàn sụp đổ.

Hít một hơi sâu để nén lại xao động, Hạnh cất giọng đĩnh đạc qua chiếc loa nhỏ “Kính thưa quý vị đại biểu, thưa toàn thể bà con hẻm 47... Suốt hai mươi năm qua, tôi đã sống trong sự trốn tránh và mặc cảm của chính mình. Tôi từng sợ hãi thứ mùi nồng đậm này, từng xấu hổ trước đôi bàn tay chai sần vương đầy mùi mắm muối của mẹ. Tôi nghĩ mình thành đạt khi bước ra thế giới ngoài kia với những con số kế toán, mà không nhận ra rằng chính từng giọt mắm ruốc chắt chiu từ gian bếp này đã nâng bước tôi vào giảng đường đại học.”

Cả con hẻm lặng phắc. Tiếng xào xạc trên vòm lá trứng cá dường như cũng ngừng lại. Hạnh quay thẳng về phía mẹ, khóe mắt cay xè nhưng ánh nhìn ngập tràn sự kiên định. Cô dõng dạc nói từng tiếng giữa muôn người “Hôm nay, đứng trước tất cả mọi người, tôi chỉ muốn nói một điều mà suốt cuộc đời mình tôi nợ mẹ: Mẹ tôi làm mắm ruốc Huế gia truyền — đây là điều tôi tự hào nhất suốt cuộc đời mình.”

Lời giãi bày từ tận đáy lòng vừa dứt, một khoảng lặng xúc động bao trùm khắp khoảng sân rồi vỡ òa thành tràng pháo tay rộn rã kéo dài. Bác Lành đưa vạt áo bà ba quệt vội khóe mắt, bà Loan sụt sịt quay mặt sang một bên.

Bà Phụng không khóc thành tiếng, cũng không nói một lời. Người mẹ xứ Huế ấy chậm rãi bước qua khoảng sân gạch, tiến lại gần con gái. Đôi bàn tay to bản, thô ráp với những vết ố vàng quen thuộc của bà vươn ra, nắm lấy bàn tay thon thả của Hạnh.

Bà siết chặt tay con.

Cái siết tay ấm nóng truyền thẳng qua da thịt, mang trọn vẹn sự chở che, thứ tha và niềm tin yêu vô bờ bến mà suốt hai mươi năm qua người mẹ chỉ chôn chặt trong lòng. Không cần một lời thanh minh hay dặn dò, sự thấu hiểu đã chảy tràn giữa hai mẹ con trong khoảnh khắc thiêng liêng ấy. Mọi khoảng cách, mọi rạn nứt thế hệ đã hoàn toàn tan biến.

Nắm chặt bàn tay dính mùi mắm ruốc quen thuộc của mẹ giữa muôn ánh đèn máy ảnh chớp sáng, Hạnh thấu hiểu rằng danh hiệu hay tấm bằng chứng nhận chỉ là khởi đầu cho chặng đường tiếp nối, khi cô chính thức bước vào hành trình gìn giữ di sản gia đình.