Chương 22: Hương Giấm Đọng Phù Sa

Ngón tay đồi mồi của cụ Ý khẽ miết lên từng cánh hoa mai chạm trổ tỉ mỉ, cảm nhận cái lạnh buốt của kim loại chầm chậm tan ra trong lòng bàn tay ấm nóng. Bọc vải điều gói nửa lạng bạc vụn nằm im lìm bên cạnh, từng góc nếp gấp đã ngả màu thời gian. Cụ khẽ thở dài một tiếng thật nhẹ, cẩn thận gói ghém hai món đồ cũ vào mảnh lụa điều mới tinh, đặt lại vào chiếc tráp gỗ rồi gài then tre. Kiếp trước, chính chút phù hoa lạnh ngắt này đã dìm cả dòng họ xuống bùn đen; kiếp này, mọi đắng cay đã được lửa ấm nơi gian bếp bến sông gạn lọc thành vị ngọt thanh lành.

Thấm thoắt gió nam khô rát đã nhường chỗ cho ngọn heo may đầu mùa. Tiết Lập Thu năm ấy rải một làn sương mỏng manh như dải lụa mềm vắt ngang dòng Nhật Lệ, mang theo cái se lạnh dễ chịu vỗ về xóm Bến Vôi.

Từ tờ mờ sáng, chòi rạ họ Thẩm đã rộn rã tiếng cười nói át cả tiếng sóng vỗ mạn thuyền. Quán cơm đò hôm nay chẳng bán hàng mà giăng đầy cành song kết hoa đỏ, thơm ngát mùi lá nếp và xôi vò đậu xanh. Mấy dãy bàn tre mới cật nứa vàng óng được Thẩm Văn Hưng đóng thêm kê dài ra tận mép nước, vững chãi đón bà con chòm xóm và phường chài của Lão Thất sang chung vui chén rượu mừng ngày gả con bé Tú Anh.

Tú Anh ngồi trong gian buồng nứa, khoác trên mình chiếc áo cánh màu cánh sen đượm vẻ đoan trang, tóc búi đuôi phượng gọn gàng cài một nhành hoa cau ngan ngát. Đôi gò má ửng hồng màu nắng gió sông nước của nàng càng thêm rạng rỡ khi nhìn chú rể bước vào. Thanh mặc tấm áo chàm mới lành lặn, nụ cười hiền hậu làm sáng bừng gương mặt phong trần rám nắng, đôi mắt trước sau như một vẫn đong đầy vẻ chân thành, mực thước.

Cụ Ý chống chiếc gậy trúc quen thuộc, chậm rãi bước ra gian chính giữa hai hàng chiếu hoa trải cẩn thận. Bên cạnh cụ, Thẩm Văn Triệu trong bộ áo dài vải thô tề chỉnh đứng thẳng lưng, nét mặt trầm tĩnh đượm vẻ uy nghiêm của người chủ gia đình, chẳng còn vương chút rụt rè sợ sệt năm xưa.

Đợi đôi trẻ quỳ xuống trước bàn thờ tổ tiên và chiếc bàn gỗ mít bày trầu cau, cụ Ý mới mở chiếc tráp gỗ, lấy ra bọc lụa điều đặt vào lòng bàn tay đã quen lam lũ của cháu gái.

Tú Anh mở mảnh lụa ra, nhìn thấy chiếc trâm bạc hoa mai cùng nửa lạng bạc vụn thì ngẩn người, bờ mi chớp liên hồi rồi rưng rưng ngước nhìn bà nội.

“Con Anh, cầm lấy đi cháu,” giọng cụ Ý trầm đục mà sang sảng, ấm áp lan tỏa khắp gian chòi nứa. “Đây là nửa lạng bạc vụn với chiếc trâm bạc mà hơn một năm trước bà đã tịch thu của mày. Khi ấy mày còn non dại, nghĩ rằng bám vào chút của cải này thì đổi được giàu sang, trèo lên gác tía. Hôm nay mày xuất giá theo chồng, bà già này trao lại cho mày làm của hồi môn mộc mạc. Trao lại không phải để mày sắm thêm xiêm y lộng lẫy, mà để răn lòng: hạt cơm dẻo, giọt giấm thơm hay hạnh phúc trăm năm đều phải đổi bằng giọt mồ hôi chân chính. Giữ lấy nếp nhà thanh bạch, cùng chồng vun vén chén cơm đò, thì dẫu bến sông có nổi sóng ba đào cũng chẳng sợ gãy chèo chìm đắm.”

Nước mắt Tú Anh lã chã rơi xuống vạt áo cánh sen. Nàng ôm bọc kỷ vật áp vào ngực, cùng Thanh cúi rạp người dập đầu ba lạy trước mặt cụ Ý và người cha lam lũ “Cháu… cháu xin ghi lòng tạc dạ lời bà dạy! Ơn bà răn đe kéo cháu khỏi vũng lầy tăm tối, đời này cháu không dám quên một khắc. Cháu và anh Thanh nguyện cùng nhau chèo đò chở vôi, sớm tối vun vén quán cơm, giữ trọn hương vị chum giấm cổ mà bà đã tin tưởng trao cho.”

Thanh cũng xúc động nghẹn lời, hai tay nắm chặt bàn tay Tú Anh, quay sang thưa với người lớn bằng tất cả sự cung kính mộc mạc của người lao động bến sông. Tiếng vỗ tay, lời chúc tụng của Lão Thất cùng bà con chài lưới rộ lên giòn giã. Rượu nếp hòa cùng tiếng cười sưởi ấm cả khúc sông Nhật Lệ trong nắng sớm ban mai.

Buổi trưa, tiệc rượu tàn dần, khách khứa lục tục xuống thuyền xuôi ngược. Tiếng nói cười xa dần nhường lại khoảng lặng thanh bình cho gian chòi rạ.Cụ Ý chống gậy bước vào gian bếp nhỏ. Chiếc bếp lò trấu đượm than hồng vẫn còn liu riu tỏa hơi ấm. Cụ lần trong dải yếm áo, rút ra cuốn sổ tay cũ kỹ bằng giấy bản ố vàng – cuốn sổ ghi nợ ân nghĩa ba mươi năm trước từng cùng cụ bước lên huyện đường vạch mặt Mã Bá Hộ. Cụ ngắm nhìn từng dòng chữ mực nho đã phai màu theo năm tháng, khóe mắt già nua cong lên một nụ cười an định.

Mã Hùng nay đã chịu án lưu đày biệt xứ, kho tàng bất chính bị thu hồi trả lại cho dân, bến sông đã sạch bóng lũ cường hào nhũng nhiễu. Mối nợ năm xưa đã hoàn thành trọn vẹn sứ mệnh che chở dân lành, đến lúc phải trả về với cát bụi.

Cụ Ý vươn bàn tay gầy gò, nhẹ nhàng thả cuốn sổ giấy bản vào miệng lò trấu. Lửa than bốc lên tí tách, bén vào mép giấy ố vàng rồi bùng cháy thành một ngọn lửa nhỏ ấm áp. Tàn tro bay nhè nhẹ quyện vào lớp tro trấu mịn màng, rũ bỏ hết thảy mọi ân oán, nợ nần và nỗi sợ hãi ràng buộc của quá khứ xa xăm.

Bước ra ngoài chòi, cụ Ý dừng lại bên chiếc cột nứa nhẵn bóng, đưa mắt ngắm nhìn nếp nhà đang vận hành êm ả như một dòng nước mát.

Bên bàn tre lớn, Thẩm Văn Triệu cặm cụi mài mực, cẩn thận ghi chép từng con số giao nhận giấm cho chuyến thuyền buôn tháng tới của bác Đoàn. Nét mặt ông điềm đạm, đĩnh đạc lạ thường. Ngoài mép nước, Thẩm Văn Hưng cùng Lão Thất vừa dỡ mớ cá tươi vừa cười nói rổn rảng, tiếng cọc chèo lách cách gõ nhịp hòa cùng tiếng sóng vỗ ì oạp vào mạn thuyền. Chiếc thuyền nan chở vôi của Thanh cắm sào ngay cạnh đó, cột chung một sợi thừng chão với thuyền đánh cá nhà họ Thẩm, khắng khít keo sơn.

Nơi đầu cầu đò rợp bóng mát, thằng Khôi đầu đinh ngồi vắt vẻo trên tảng đá phẳng, một tay cầm mảnh than vẽ chữ lên tấm ván gỗ mít theo lời bác Đoàn dặn dò, tay kia thoăn thoắt rót bát nước giấm gừng thơm nồng sủi tăm, nhanh nhảu mời người khách buôn vừa bước lên từ chuyến đò dọc “Bác đi đò say sóng mời vào uống bát nước giấm gừng ấm bụng, ăn niêu cơm cá bống kho cật nứa của chị cháu nhé!”

Trong bếp, bóng áo nâu của Tú Anh thoăn thoắt bên chiếc chum sành da lươn ba mươi năm tuổi. Chiếc gáo dừa mòn nhẵn múc lên dòng giấm thảo mộc trong vắt như hổ phách, mùi thơm chua thanh quyện vị ngọt của chuối ngự và nếp cái bốc lên ngào ngạt, thấm đẫm từng góc mái rạ xóm Vôi.

Ánh hoàng hôn buông xuống, nhuộm đỏ rực cả khúc sông Nhật Lệ. Nắng quái rải vàng mặt nước lăn tăn gợn sóng, dát một lớp phù sa lấp lánh lên bãi bồi ven đê. Khói lam chiều từ gian bếp cơm đò bảng lảng bay lên, hòa cùng gió sông tạo thành một mùi hương ấm áp, chở che và bình dị đến nghẹn lòng.

Cụ Thẩm Gia Ý khẽ tựa lưng vào chiếc ghế gỗ mít kê bên hiên chòi, hai bàn tay đan nhẹ đặt lên đầu gậy trúc. Bóng ma diệt môn, nỗi kinh hoàng nơi đầu đường xó chợ của cuốn thoại bản kiếp trước nay đã hoàn toàn tan biến, chẳng còn để lại chút gợn nào trong tâm trí minh mẫn của bà lão tám mươi hai tuổi. Giờ đây, chỉ còn lại những đứa con đứa cháu biết yêu thương, biết sẻ chia từng giọt mồ hôi mặn mòi nơi bến nước.

Dòng sông Nhật Lệ muôn đời vẫn êm đềm chảy xuôi, mang theo vị giấm thanh ngọt của nếp nhà họ Thẩm sưởi ấm biết bao chuyến đò ngang dọc bến phù sa.