Chương 3: Thức Tỉnh Ba Cái Nón Rỉ

Cụ Cao Khắc Đạt ngửa cổ nhìn trân trân lên ngọn cây cột điện bê tông xám xịt đứng sừng sững ở ngã ba ngõ. Giữa làn gió bấc buốt rát của buổi sớm mùa đông, ba chiếc loa tôn hình nón chụm lưng vào nhau, phủ một lớp rỉ sét nâu sẫm như ba cái nón rách của lão ăn mày treo lơ lửng giữa trời. Chúng đã câm lặng suốt hai mươi năm ròng, trơ trơ dãi dầu cùng năm tháng kể từ ngày đường dây truyền thanh huyện bàn giao lại cho phường rồi chìm vào quên lãng.

“Bác Đạt ơi! May quá, bác vẫn còn đứng đây!”

Tiếng dép lê loẹt xoẹt kèm theo giọng thở hổn hển kéo cụ Đạt về thực tại. Ông Thịnh, tổ trưởng tổ dân phố khu tập thể Cơ Khí Ánh Sao, khoác chiếc áo gió sột soạt đang hớt hải chạy lại gần.

Cụ Đạt quay sang, nheo mắt cười hóm hỉnh “Có chuyện gì mà chú Thịnh chạy như bị chủ nợ đuổi thế?”

“Khổ lắm bác ạ!” Ông Thịnh đưa tay chỉ lên ngọn cột điện, vừa thở vừa phân trần, “Dạo này gió mùa đông bắc về giật đùng đùng, mấy cái móc sắt treo ba cái loa tôn rỉ ngoèn trên kia cứ đung đưa bần bật. Sáng nay bà bán bánh rán đi ngang qua ngã ba, một mẩu tôn mục rơi trúng vành nón lá làm bà ấy khiếp vía, sang tận nhà em làm ầm lên. Ban quản lý ngõ bàn nhau tính gọi đồng nát vào giật xuống, nhưng dây điện nhằng nhịt quá, chẳng ai dám bén mảng. Nghĩ đi nghĩ lại, chỉ có bác là cựu thợ máy truyền thanh tay nghề cừ khôi mới xử lý êm thấm được. Bác trèo lên tháo dỡ giùm xóm với, chứ để nó rơi trúng đầu người qua lại thì mang họa!”

Cụ Đạt đưa ngón tay gầy miết nhẹ gọng kính lão đồi mồi buộc dây dù, ngước nhìn ba cái nón tôn lần nữa rồi gật gù “Ba cái loa ấy nằm đấy từ năm hai nghìn lẻ bốn, kể cũng tròn hai mươi năm làm bạn với gió sương. Được rồi, chú cứ yên tâm về đi, để tôi về lấy đồ nghề rồi trèo lên hạ nó xuống cho an toàn.”

Ông Thịnh mừng rỡ cảm ơn rối rít rồi rảo bước về nhà chuẩn bị đi làm.

Cụ Đạt quay về căn gác nhỏ ở tầng hai, với tay lấy chiếc áo ghi lê kaki bốn túi đã sờn mép khoác lên người. Bốn chiếc túi hộp sâu hoắm lập tức được nhét đầy đồ nghề quen thuộc: chiếc kìm bấm mỏ nhọn, chiếc cờlê mười hai bóng loáng vì mồ hôi tay, cuộn dây dù bền chắc và mẩu tuốc nơ vít dẹt. Cụ bước xuống sân chung, đi vòng ra gầm cầu thang kéo cây thang tre dài ngoằng đã lên nước bóng lẫy của khu tập thể ra ngoài.

Dáng người gầy guộc nhưng lưng thẳng tắp, cụ Đạt vác chiếc thang tre trên vai bước thoăn thoắt ra ngã ba ngõ trước sự tò mò của bà con chòm xóm.

Dưới gốc bàng già, bà Hảo đang hí hửng xách chiếc thau nhôm sáng loáng vừa được tặng đứng khoe với mấy bà bạn già. Thấy cụ Đạt vác thang đi qua, bà cất giọng choang choảng “Bác Đạt vác thang đi đâu đấy? Già rồi còn trèo leo, khéo ngã còng queo cái lưng thì khổ!”

Phía bên kia khoảng sân xi măng nứt nẻ, ông Bính đang dắt con chó phốc Bút Bi đi dạo, thấy cảnh tượng ấy cũng đứng lại khịt mũi, giọng đanh thép bắt bẻ “Căn cứ theo quy định an toàn lao động, người cao tuổi không được tự ý trèo cao nơi công cộng! Bác Đạt làm thế là thiếu ý thức trật tự đô thị đấy!”

Con Bút Bi được đà sủa nhặng xị vài tiếng the thé ăn theo chủ. Cụ Đạt chẳng buồn ngoái lại, chỉ cười khà một tiếng “Tôi đi tháo mấy cái của nợ treo đầu ngõ, kẻo gió giật rơi trúng quả đầu hói của ông nào thì lại bảo tại số!”

Ông Bính giật thót mình, vội vàng đưa bàn tay béo múp xoa xoa mấy sợi tóc dài vắt ngang trán, hậm hực dắt con Bút Bi đi thẳng một mạch.

Đến chân cột điện bê tông sứt mẻ ở ngã ba ngõ, cụ Đạt dựng thẳng cây thang tre, cẩn thận dùng đoạn dây dù buộc chặt chân thang vào thanh cọc sắt chống trộm phía dưới. Thử độ nhún chắc chắn xong, cụ thoăn thoắt leo lên từng bậc tre kêu cọt kẹt quen thuộc.

Gió bấc cuối đông trên cao thổi lồng lộng, thốc vào vạt áo ghi lê kaki lành lạnh. Càng lên sát đỉnh cột, mùi kim loại hoen gỉ càng xộc vào sống mũi. Ba chiếc loa tôn chụm vào nhau trên một khung sắt tam giác rỉ sét. Lớp sơn men xanh thuở nào đã bong tróc nham nhở, để lộ màu xám xịt của tôn tráng kẽm dãi dầu hai mươi mùa mưa nắng.

Cụ Đạt thò bàn tay chai sạn sờ vào miệng chiếc loa chĩa về phía cổng ngõ. Lòng loa tối om bỗng cộm lên một khối mềm xốp. Cụ rút chiếc kìm bấm khẽ khều ra, nhận ra đó là một búi rơm khô, lá bàng mục và lông vũ ken đặc thành hình tròn xoe. Thì ra bấy lâu nay, miệng loa đã thành tổ ấm cúng cho mấy lứa chim sẻ ngõ nhỏ trú ngụ qua mùa đông buốt giá.

Sau khi tỉ mẩn gắp sạch rơm rác bít kín họng loa, cụ Đạt ngắm nghía củ nam châm phía sau. Kỳ lạ thay, củ loa gang đúc do Liên Xô sản xuất vẫn bám chặt cứng vào giá đỡ, nặng trịch và trơ trơ như đá tảng. Cụ búng nhẹ ngón tay vào vành tôn, một tiếng “ong” đanh gọn ngân vang. Cụ Đạt khẽ lẩm bẩm trong miệng:“Đúng là đồ Liên Xô nồi đồng cối đá! Màng rung bám bụi một tí thôi, củ nam châm vĩnh cửu vẫn hít chặt thế này thì đem vứt đi là có tội với giời!”

Trong lúc cụ Đạt đang dùng cờlê lựa thế tra vào con bulông han rỉ của giá đỡ sắt, phía dưới chân cột điện bỗng có tiếng xì xào to nhỏ vọng lên. Bức tường rào lợp tôn xanh của văn phòng Sức Sống Lượng Tử chỉ cách chân cột điện đúng hai mét.

Cụ Đạt nín thở, khẽ nghiêng tai thính như tai dơi lắng nghe.

Dưới làn khói thuốc lá thơm nồng nặc mùi bạc hà, Vũ Mạnh Thao trong bộ comlê xanh bóng loáng đang chụm đầu to nhỏ với gã thanh niên trợ lý đeo kính đen “Anh Thao ơi, sáng nay phát hết hai trăm quả trứng với năm chục cái thau nhôm rồi. Mấy bà già cắn câu tơi bời, bà nào cũng hớn hở xin số điện thoại hẹn mai đến sớm!”

Thao rít một hơi thuốc dài, nhếch mép cười khẩy, giọng điệu trâng tráo không còn chút ngọt ngào nào của lúc xưng “cháu Thao” với các “bố mẹ” “Mày tưởng tao thừa tiền đi rải thau nhôm với trứng gà thật đấy à? Ném con tép để bắt con tôm bự! Xóm này toàn cán bộ nhà máy nghỉ hưu, con cái đi làm xa gửi tiền về, trong tủ bà nào cũng giấu cả quyển sổ tiết kiệm. Sáng mai hội thảo đầu tiên, mày chuẩn bị sẵn hai cốc nước với lọ dung dịch kết tủa sắt cho tao.”

Gã trợ lý cười toe toét “Lại bài nhỏ hóa chất biến nước máy thành đen sì như nước cống hả anh?”

“Chứ còn gì nữa!” Thao cười gằn, giọng hạ thấp đầy nham hiểm, “Phải dọa cho chúng nó sợ chết khiếp, tưởng nước ngõ này nhiễm độc chì gây ung thư đến nơi rồi. Sau đấy tao tung chiếc máy ion kiềm lượng tử nhập lậu bốn mươi lăm củ ra. Giảm giá sốc một lần duy nhất, tao cam đoan các cụ cắm đầu cắm cổ rút sạch tiền dưỡng già nộp cho tao! Vặt trụi lông cái xóm này trước Tết là anh em mình ấm no!”

Hai tên lưu manh khoái trá cười khúc khích rồi dập mẩu thuốc lá, lẻn nhanh vào trong cánh cửa kính văn phòng.

Trên thang tre, hai bàn tay cụ Đạt siết chặt chiếc cờlê đến mức nổi gân guốc. Lồng ngực cụ nghẹn lại vì ngọn lửa phẫn nộ bùng lên. Bọn buôn gian bán lận vô lương tâm! Chúng nhắm thẳng vào nỗi sợ bệnh tật và sự cô đơn của người già để bòn rút từng đồng tiền dưỡng già ky cóp chắt chiu cả đời! Đúng như Đại úy Tuấn đã cảnh báo, đây là một cái bẫy lừa đảo hết sức tinh vi. Nếu không ngăn chặn kịp thời, cái xóm nghèo này sẽ tan gia bại sản trước Tết.

Nhưng muốn bà con tỉnh ngộ thì không thể dùng lời nói suông. Họ đang mê muội vì mấy món quà mọn và những lời dỗ dành ngọt xớt. Cần phải có một tiếng nói đanh thép, một công cụ công luận đủ sức mạnh để vạch trần bộ mặt thật của lũ bất lương ngay trước thanh thiên bạch nhật!

Ánh mắt cụ Đạt nhìn xuống ba chiếc loa nón đang nằm im lìm trước ngực. Đúng rồi! Ba chiếc loa truyền thanh cũ!

Cụ Đạt hít sâu một hơi, thoăn thoắt tra cờlê vào bulông. Bằng sức vặn dẻo dai của người thợ già nửa đời gắn bó với máy móc, cụ bẻ gãy lớp gỉ sét, cẩn thận tháo rời cụm ba chiếc loa nón ra khỏi thanh xà đỡ. Cụ dùng sợi dây dù bền chắc buộc quanh vành loa, từ từ thả từng chiếc xuống khoảng đất trống an toàn dưới chân cột điện.

Đúng lúc đó, ông Thịnh tổ trưởng đi ngang qua, thấy loa đã được tháo xuống thì ngạc nhiên trầm trồ “Bác Đạt siêu thật đấy! Em cứ tưởng phải gọi máy cắt sắt chứ! Thôi, để em gọi mấy người thu mua đồng nát đến dọn cho sạch ngõ nhé bác?”

Cụ Đạt leo xuống vài bậc thang, nhìn ông Thịnh bằng ánh mắt kiên định, cất giọng sang sảng “Khoan đã chú Thịnh! Chú bán ve chai ba cái loa này chẳng được mấy đồng bạc, nhưng vứt đi thì phí của giời. Chú cho tôi xin lại cụm loa này. Tôi cam đoan với chú, lão già này sẽ tự tay chữa cho ba cái nón rỉ này cất tiếng vang rền khắp ngõ, phục vụ thông tin cho bà con khu dân cư ta!”

Ông Thịnh tròn mắt ngạc nhiên rồi cười xòa “Bác mà phục chế được thì xóm mình lại có loa tự quản, thế thì còn gì bằng! Em xin biếu bác toàn quyền xử lý đấy!”

Cụ Đạt bước xuống hết nấc thang tre, cúi xuống ôm gọn ba chiếc loa tôn nón bám đầy bụi bặm vào lòng, ánh mắt quắc sáng sau cặp kính lão đồi mồi như người lính già vừa tìm lại được vũ khí năm xưa.