Chương 3: Lớp Học Bên Mé Kênh

Gió chiều thổi thông thốc qua rặng tràm ven rạch Cây Gáo. Đứng bên mũi ghe tam bản, Bách thấy chú Tám vẫn bất động ngóng về vạt mây xám xịt nơi đầu nguồn, hai bàn tay nứt nẻ bấu chặt be xuồng còn run rẩy. Thằng nhỏ chín tuổi thắt ruột, bước tới níu vạt áo bà ba đen của cha — Ba ơi! Gió chướng buốt quá chừng, ba vô khoang nằm nghỉ đi ba. Để con coi sóc bầy vịt cho.

Chú Tám chớp mắt như vừa choàng tỉnh khỏi cơn mê, gật đầu rồi nặng nhọc bước qua mấy vỉ sạp tre vào trong mui ghe. Bách đỡ lấy cánh tay gầy guộc của ba, nghe rõ từng thớ thịt đang run lên vì cơn sốt rét rừng âm ỉ. Cậu kéo manh mền bông cũ trùm kín người ba, chèn chiếc gối rơm chắn gió, rồi rón rén trở ra mũi ghe xem lại từng mối dây mành mùng. Đêm ấy trôi qua trong nỗi âu lo trĩu nặng của thằng nhỏ chạy đồng, khi tiếng ho của cha chốc chốc lại dội lên hòa cùng tiếng sóng vỗ ì oạp vào mạn ghe.

Trưa hôm sau, cái nắng gay gắt như đổ lửa xuống cánh đồng trũng Lung Mây. Mặt trời đứng bóng làm mặt ruộng bốc lên hơi nóng hầm hập. Sau buổi sáng lội bùn vung sào lùa hai ngàn con vịt mót lúa rụng trên khoảnh ruộng gốc rạ, Bách dồn cả bầy về nghỉ trưa dưới lòng mương cạn ven rạch Cây Gáo. Đàn vịt no đẫy diều xúm xít rúc đầu vào cánh rỉa lông, thỉnh thoảng lại cạp cạp khoan khoái giữa làn nước mát.

Gót chân Bách vẫn nhức nhối vì vết dằm tre ghim sâu hôm nọ ngâm bùn bắt đầu sưng tấy. Thấy bầy vịt đã chịu nằm yên dưới bóng râm, Bách lết đôi chân mỏi nhừ lại vạt cỏ khô dưới gốc cây gáo cổ thụ bên mé kênh, ngồi bệt xuống xoa xoa lớp vải vụn quấn quanh bàn chân. Bỗng từ triền bờ bao, tiếng bước chân sột soạt quen thuộc vang lên, kèm theo tiếng gọi giòn giã — Bách ơi! Bách! Coi tui đem cái gì ra cho Bách nè!

Bách ngẩng đầu lên, thấy bé Mận đang thoăn thoắt chạy xuống mé ruộng. Cô bé chín tuổi mặc chiếc áo bà ba hoa màu vàng nghệ đã sờn vai, hai bím tóc đuôi gà lắc lư theo nhịp chân sáo lanh lợi. Một tay Mận ôm cuốn tập ô ly in hình bông sen hồng tươi tắn, tay kia cầm cây bút chì gỗ gọt nhọn hoắt.

Mận ngồi bệt xuống mé gốc rạ cạnh Bách, quẹt mồ hôi trên trán rồi cười để lộ hai má lúm đồng tiền xinh xắn — Bữa qua tui hứa bày Bách học chữ, trưa nay ăn cơm xong là tui xin phép ba Tư mang tập ra liền đó nghen! Chịu học hông nè?

Nhìn cuốn tập trắng tinh thơm mùi giấy mới trong tay bạn, Bách rụt bàn tay đen nhẻm lấm bùn ra sau lưng, lúng túng — Chịu chớ... mà tay tui lội bùn dơ hầy hà, rủi làm lem luốc cuốn tập đẹp của Mận thì uổng lắm.

— Hổng có sao đâu nè! — Mận xua xua tay, lật mở trang giấy đầu tiên đặt ngay ngắn lên mô đất bằng phẳng rợp bóng râm. — Trưa nay tui làm cô giáo nhỏ, Bách làm học trò nghe. Cô giáo dạy sao thì học trò phải ráng làm theo vậy nghen!

Thấy bạn thiệt tình, Bách mỉm cười gật đầu rồi rụt rè đón lấy cây bút chì gỗ. Bàn tay quen nắm cán sào tre bấy giờ cầm cây bút nhỏ xíu bỗng vụng về lạ lùng. Bách ghì chặt thân gỗ đến đỏ ửng đầu ngón tay. Mận ngồi xích lại gần, chỉ ngón tay nhỏ nhắn vào dòng kẻ ô ly — Bách nhìn ngón tay tui nè. Chữ O này dễ ợt à, nó tròn vo như cái trứng vịt lộn vậy đó. Bách uốn một vòng cong từ trên xuống dưới rồi khép kín mí lại là thành chữ O liền à.

Bách nín thở đặt ngòi chì xuống góc giấy, run run uốn một đường cong. Vì tay gồng cứng nên nét chì ngoằn ngoèo, méo xệch. Bách đỏ bừng mặt, toan lấy tay chùi đi thì Mận vội giữ lại:— Đừng bôi! Nét đầu vầy là khéo dữ rồi đó Bách! Tròn gần bằng cái trứng vịt rồi nè. Mà thôi, viết trên giấy uổng trang tập lắm, Bách bẻ nhánh cây khô vẽ xuống nền đất bùn phơi khô này coi. Vẽ to to trên đất cho dẻo tay đã!

Bách nghe lời, lượm nhánh gáo khô gãy rụng, cặm cụi vạch từng nét lên vạt đất phù sa phơi khô nứt nẻ chân chim. Cậu nắn nót tô từng đường cong của chữ O, rồi vẽ thêm cái móc câu nhỏ bên hông thành chữ Ơ, đội thêm chiếc nón úp thành chữ Ô. Mỗi khi một mặt chữ cái hiện lên trên nền đất khô khốc, mắt Bách lại sáng rực lên vì thích thú. Mận vỗ tay bôm bốp, cười tít mắt — Đó, thấy chưa! Bách sáng dạ dữ thần luôn! Giờ tui chỉ tiếp chữ A nghen. Chữ A ngộ lắm, nó có hai cái chân choãi ra y chang cái thang tre leo lên mui ghe vậy đó, rồi gạch một đường ngang nối ở giữa bụng...

Hai đứa trẻ mải mê học chữ, quên bẵng cả cái oi ả của buổi trưa đứng bóng. Bỗng từ dưới mé mương rạch Cây Gáo vang lên tiếng lội nước lạch bạch. Con vịt Khoang Cổ thấy chủ ngồi im lìm liền tách bầy, đủng đỉnh bò lên triền cỏ. Thân hình nó to béo phục phịch, bộ lông trắng muốt sạch bong, chiếc cổ mang khoang lông trắng hình vành trăng khuyết lắc lư theo từng nhịp bước. Nó dạn dĩ bước lại gần, nghiêng nghiêng cái đầu tròn xoe ngó nghiêng cuốn tập một hồi, rồi bất thần chúi chiếc mỏ vàng tươi rỉa rỉa nhè nhẹ vào ngón chân cái của Mận.

— Ái chà chà! Nhột... nhột quá Bách ơi! — Mận co rúm chân lại, bật cười khúc khích.

Bách vội xua tay — Khoang Cổ! Đi ra mé mương tắm coi mậy, để yên cho người ta học bài chớ!

Con vịt đầu đàn cất tiếng kêu cạp cạp vang dội như trêu ngươi, phe phẩy cái đuôi ngắn củn rồi nằm bẹp xuống gốc rạ sát bên chân hai đứa nhỏ, lim dim đôi mắt nghe ngóng. Tiếng cười trong trẻo, hồn nhiên của Mận hòa cùng tiếng Bách cười vang giòn giã dưới bóng cây gáo già, xóa tan đi không khí oi nồng, ngột ngạt của buổi trưa hè.

Nghe tiếng cười bầy trẻ, từ dưới khoang chiếc ghe mục nát mé rạch, tấm mành bạt che nắng khẽ lay động. Bách vô tình ngẩng lên, bắt gặp ánh mắt ba đang đứng lặng lẽ bên cửa khoang ghe nhìn về phía mình. Chú Tám vịn một tay vào mép be xuồng, đôi mắt thâm quầng đượm buồn nhìn đăm đắm vào bóng râm cây gáo cổ thụ, nơi con trai mình đang say mê nắn nót từng nét chữ trên nền đất bùn phơi khô.

Dưới ánh nắng gay gắt, Bách thấy lưng ba như còng rạp xuống. Ánh mắt người cha chan chứa nỗi dằn vặt xót xa đến nghẹn lòng. Bách hiểu ánh mắt ấy. Ba thương cậu đến thắt ruột, nhưng cảnh nghèo túng cùng kiếp chạy đồng lang bạt đã buộc người cha phải ngậm ngùi nhìn đứa con chín tuổi thèm thuồng từng con chữ nguệch ngoạc trên đất khô nứt nẻ.

Bỗng chú Tám khẽ rùng mình một cái. Cơn ho bất ngờ ập đến khiến lồng ngực người cha gầy guộc giật nảy lên. Tiếng ho khúng khắng kéo dài từng chặp, khô khốc nghẹn ứ nơi cổ họng như xé rách khoảng không gian trưa hè tĩnh lặng. Chú Tám vội đưa chiếc khăn rằn ướt đẫm mồ hôi lên bụm chặt miệng, quay mặt vào khoảng tối trong mui ghe để nén cơn đau tức ngực. Bách thấy vai ba run lên bần bật. Người cha liền giấu vội mảnh khăn vào cạp quần, gượng đứng thẳng dậy cố tỏ ra bình thản để con trai không thấy vẻ kiệt sức của mình.

Lòng Bách chùng xuống, thắt nghẹn lại. Cậu nắm chặt nhánh gáo trong tay, nhìn nét chữ O còn dang dở trên mặt đất mà sống mũi cay xè. Cậu thương ba vô ngần, chỉ muốn chạy ù xuống mé rạch ôm lấy đôi bàn chân nứt nẻ của người cha lam lũ.

— Bách coi nè, chữ A vầy là ngay ngắn rồi đó! Mai cơm trưa xong tui lại mang tập ra chỉ tiếp nghen! — Tiếng Mận vang lên kéo Bách trở về thực tại. Cô bé cẩn thận gấp mép cuốn tập ô ly lại, ôm vào lòng rồi đứng dậy phủi bụi đất dính trên gấu quần bà ba. — Giờ tui phải về phụ má dọn cơm trưa cho ba Tư rồi. Mai gặp nghen Bách!

— Ừa... cảm ơn Mận nhiều nghen. — Bách khẽ đáp, đưa mắt nhìn theo bóng áo bà ba hoa màu vàng nghệ thoăn thoắt bước qua triền đê rồi khuất dần sau rặng tràm xanh ngắt.

Mận vừa đi khỏi, bầu trời phía trên cánh đồng Lung Mây bỗng nhiên sẫm màu lại một cách lạ lùng. Vầng mặt trời chói chang bị một dải mây xám xịt từ miệt thượng nguồn kéo về che khuất, biến ánh trưa rực rỡ thành một màu nhờ nhờ ảm đạm. Tiếng gió chướng đổi chiều thổi ràn rạt qua rặng tràm mang theo hơi nước ngai ngái lành lạnh báo hiệu một mùa nước nổi không bình yên.