Chương 5: Phép Câu - Cổ định Phương Ngàn

Phong sớ bọc đoạn gấm điều dập mạnh xuống mặt án thư gỗ gụ, phát ra tiếng “chát” đanh gọn giữa sảnh Thư các.

Bàn tay Đặng Hoài Viễn chống trên mặt bàn, năm ngón gân guốc ghì chặt mép sớ. Lồng ngực gã phập phồng sau lớp nhung phục thêu kim tuyến, đôi mắt ti hí vằn đỏ quét thẳng vào hai thầy trò cụ Phù Khắc Chương. Lời đòi tống giam vừa dứt, hai tên hộ vệ Đô ty Lạng Sơn ngoài bậu cửa liền đặt tay lên chuôi gươm, ánh thép lóe sắc lạnh.

Trần Cảnh Nghiệp nghiến răng toan bước lên che chắn cho thầy, nhưng cụ Chương đã khẽ đưa bàn tay gầy guộc cản lại.

Dưới làn gió lạnh đầu đông lùa qua then cửa, cụ Chương đứng sừng sững bên án thư. Sống lưng cụ vẫn thẳng tắp, tà áo chàm dung dị không một chút dao động. Trải chín mươi năm dãi dầu sương gió, cụ thấu rõ kẻ càng đuối lý thì tiếng gầm thét càng lớn. Trước kẻ muốn dùng binh quyền bẻ cong bờ cõi, lời thanh minh suông chỉ như gió lay rèm trúc. Muốn bẻ gãy mưu mô gian tà, phải dùng chính phép trắc đạc chuẩn tắc ngàn đời của non sông.

Cụ Chương ngước nhìn Khâm sai Lê Văn Uyển, ánh mắt tinh anh quắc thước lạ thường. Cụ chắp tay ngang ngực, cất giọng trầm hùng “Đặng Đô sứ chớ vội đem ngục thất ra dọa nạt lão già này. Khâm sai đại nhân phụng mệnh Hoàng thượng định rõ bờ cõi cho Hồng Đức Bản Đồ, há lại vì một phong sớ giận dữ mà che mờ sự thật? Nếu ngài bảo sách Cương Thổ Cổ Triệt là ngụy tạo, bảo lời lão phu là bâng quơ, thì lão phu xin đem thuật số đất trời ra đối chất ngay tại sảnh đường!”

Cụ hướng về phía Khâm sai, khom mình hành lễ “Thảo dân xin Khâm sai đại nhân cho mài nghiên mực xạ thật đặc, trải ba tờ giấy hoa tiên khổ lớn và mang chiếc thước đồng chuẩn tắc của Thư các ra đây. Lão phu sẽ dùng thuật Câu Cổ định phương ngàn để chứng minh tấm bản đồ kia gian dối ở chỗ nào.”

Lê Văn Uyển nhìn phong sớ gấm điều trên bàn, rồi nhìn vào đôi mắt sâu thẳm kiên định của lão họa đồ chín mươi tuổi. Trong mắt vị đại thần Bộ Lại thoáng qua tia thấu suốt. Uyển khẽ gật đầu, xua tay lệnh cho toán hộ vệ Đô ty lui xuống bậu cửa, đoạn cất giọng uy nghiêm “Chuẩn tấu! Người đâu, dọn án thư giữa sảnh, đem nghiên mực xạ, giấy hoa tiên và thước đồng của Bộ Hộ ra đây!”

Các lại viên lập tức tuân lệnh. Chỉ trong chốc lát, mặt bàn gỗ lớn đã dọn sạch phong quang. Ba tờ giấy hoa tiên trắng mịn trải phẳng phiu. Mực xạ đen nhánh tỏa hương dịu trong lòng nghiên đá Đoan Khê cổ kính.

Cụ Chương bước chậm rãi tới trước bàn. Dù đôi tay chằng chịt vết đồi mồi khẽ run vì giá lạnh khi nhấc ngọn bút lông thỏ, nhưng ngay lúc đầu bút chấm vào nghiên mực, năm ngón tay cụ bỗng ghì chặt như đúc bằng sắt nguội.

Cụ quay sang Cảnh Nghiệp “Cảnh Nghiệp, giữ mép thước đồng!”

“Dạ, thưa thầy!”

Cảnh Nghiệp áp chặt cạnh thước đồng thau xuống mặt giấy. Ngọn bút lông trong tay cụ Chương lướt đi thoăn thoắt. Nét mực đen nhánh vạch nên một đường nằm ngang, đoạn dựng đứng một đường thẳng góc vuông vức.

“Chư vị quan viên và các bậc họa đồ sinh hãy nhìn cho kỹ,” giọng cụ Chương vang lên rành rẽ. “Thuật Câu Cổ trong Cửu chương toán thuật dạy rằng: Câu là cạnh nằm ngang, Cổ là cạnh đứng thẳng, Huyền là cạnh nghiêng nối liền hai đầu. Muốn đo núi cao góc hiểm, định cự ly dặm trường nơi rừng sâu nước độc, đều phải lấy bóng nắng nhật quy và tam giác Câu Cổ làm gốc.”

Cụ Chương hạ bút chấm một điểm son đỏ thắm “Điểm này là Thăng Long. Điểm này là đỉnh Khâu Sầm nơi ải Bắc. Năm Canh Tuất này, đúng khắc chính ngọ ngày thu phân vừa qua, bóng gậy trắc lượng dài sáu thước đo tại Thăng Long đổ dài đúng ba thước hai phân. Cùng ngày giờ ấy, bóng nhật quy tại đỉnh Khâu Sầm đổ dài ba thước tám phân bốn li. Lấy hiệu số bóng nắng so với độ cao vòm trời, kết hợp cự ly đường thiên lý tính theo thuật Câu Cổ, khoảng cách thực địa từ Thăng Long l*n đ*nh Khâu Sầm đã định rõ là bốn trăm ba mươi dặm.”Đặng Hoài Viễn nhếch mép, cười gượng gạo “Phù lão trượng múa bút vẽ vời làm gì? Chuyện thiên văn xa xôi đó thì liên quan gì đến mười dặm đất mỏ Phấn Lĩnh trên bản đồ của bản quan?”

Cụ Chương không hề nao núng, ngọn bút lông vẽ tiếp một đường cong uốn lượn tượng trưng cho thế núi và dòng sông “Rất liên quan! Đặng Đô sứ bảo rằng từ chân núi Khâu Sầm theo phương chính Bắc đến mốc phong cương chỉ có mười lăm dặm, rồi ngài bẻ cong sông Kỳ Cùng lệch về tây nam ba mươi tầm nước. Nhưng sông Kỳ Cùng là dòng sông hiểm trở bậc nhất xứ Lạng, dòng nước chảy ngược từ nam lên bắc. Thế đất từ ải Chi Lăng qua Khâu Sầm là dốc nghịch đi lên. Nếu từ chân Khâu Sầm đến mốc đá chỉ có mười lăm dặm như bản đồ ngài vẽ, thì áp dụng thuật Câu Cổ với độ chênh cao của vách đá Phấn Lĩnh, cạnh Huyền nối từ đỉnh núi xuống mặt nước sẽ ngắn đi một phần ba, độ dốc mặt đất buộc phải dâng cao thành vách đứng chênh vênh!”

Ngọn bút lông của cụ Chương điểm mạnh xuống mặt giấy hoa tiên, phát ra tiếng đanh gọn “Độ dốc gắt gao như thế thì ba ngọn đồi sa khoáng Phấn Lĩnh sẽ biến thành vực thẳm, và sông Kỳ Cùng thay vì chảy ngược êm ả về phương bắc sẽ lập tức biến thành thác lũ gầm réo đổ ụp ngược lại nội địa! Ngàn đời nay sông Kỳ Cùng có biến thành thác đổ như thế không? Không hề! Nước sông vẫn chảy xuôi theo thung lũng thoai thoải dài hai mươi lăm dặm bao bọc mỏ Phấn Lĩnh. Bản đồ của ngài vì muốn giấu đi mười dặm đất mỏ nên đã cắt cụt sườn đồi, bẻ gãy địa thế non sông, khiến toán thuật đất trời mâu thuẫn hoàn toàn với thực địa!”

Từng con số, từng phép tính phân, li, thốn, xích hiện ra trên giấy hoa tiên mạch lạc, chuẩn xác như đúc tiền đồng. Mối tương quan giữa bóng nắng các mùa và độ dốc sơn hà được phơi bày sáng rõ như ban ngày.

Tiếng trầm trồ rộ lên khắp sảnh Thư các. Mấy viên thông phán Bộ Hộ ghé sát đầu vào mặt bàn, kinh ngạc trước những phép tính Câu Cổ thâm sâu mà chuẩn xác đến từng sợi tóc của cụ già áo vải. Đám họa đồ sinh trẻ tuổi nhìn nhau, ánh lên niềm tôn kính vô hạn.

Cụ Chương đưa mắt nhìn sang Đặng Hoài Viễn. Sắc mặt Đô chỉ huy sứ chuyển từ đỏ gay sang xám ngoét. Mồ hôi hột rỉ ra ướt đẫm trán, lăn dài xuống gò má rồi thấm vào cổ áo nhung phục. Gã lùi lại nửa bước, bàn tay run run chỉ vào bản đồ giải toán, môi lắp bắp “Ngươi... lão hủ nhà ngươi... chỉ là tài mọn đao bút... dám đem mấy đường vẽ bậy ra mê hoặc quan trên...”

“Đủ rồi!”

Lê Văn Uyển đập tay xuống bàn, tiếng quát uy nghiêm dẹp tan mọi lời phân bua giảo hoạt. Khâm sai đứng bật dậy, đích thân bước tới đón lấy ba tờ giấy hoa tiên còn ướt đượm mực xạ từ tay cụ Chương.

Uyển quay sang các quan viên Thư các, trầm giọng ra lệnh “Lập tức mang bộ Thư tịch Địa dư cổ lục lưu trữ từ đời Thái Tổ bản triều ra đây đối chiếu!”

Hai viên thư lại vội vã chạy vào nội các, bưng ra ba tập sách cổ khâu chỉ lụa. Cụ Chương đứng nhìn Khâm sai lật từng trang sách cổ ố vàng. Từng độ dài bóng nắng, từng khúc uốn của sông Kỳ Cùng, từng cự ly dặm đường cổ xưa ghi chép từ ngày khai quốc đều khớp với nét mực của cụ Chương như khuôn đúc.

Sự thật đã phơi bày rành rành dưới thanh thiên bạch nhật, không một tà thuyết nào có thể chối cãi.

Lê Văn Uyển ngẩng đầu lên, gạt phắt phong sớ bọc gấm điều của Đặng Hoài Viễn sang một bên. Đôi mắt vị Khâm sai bừng lên ngọn lửa cương trực, giọng nói đanh thép vang vọng khắp gian sảnh Thư các “Bản bộ tuyên bố: Địa đồ hạt Lạng Sơn do Đô ty đệ trình có dấu hiệu gian lận nghiêm trọng, bóp méo hình sông thế núi, cắt xén cương thổ quốc gia! Lập tức hạ lệnh niêm phong toàn bộ hồ sơ, sổ bộ địa bạ của Đô ty Lạng Sơn, cấm bất kỳ ai tự tiện xuất nhập Thư các, để bản bộ đích thân dâng tấu lên Hoàng thượng định đoạt!”