Chương 2: Bữa Tiệc Tẩy Trần Dưới Chân Đồi

Mẩu giấy pơluya kẻ ngang nằm im lìm dưới ánh đèn bàn vàng vọt, tỏa ra mùi thuốc lá Dunhill ngoại nhập thoang thoảng.

Từng dòng chữ đe dọa sắc lạnh của kẻ giấu mặt như muốn thử thách ý chí của người thương binh già trước ngày lên đường.

Biên Hữu Trực không vò nát mẩu giấy. Ông cẩn thận miết phẳng từng nếp gấp, kẹp lá thư nặc danh vào ngăn trong cùng của chiếc cặp da simili sờn góc, nơi đặt cuốn sổ tay công vụ đã theo ông suốt ba mươi năm trong ngành ngân khố. Vết thương do mảnh đạn pháo Điện Biên Phủ nơi bắp chân phải lại nhói buốt theo từng đợt gió bấc thốc qua khe cửa sổ. Trực cúi xuống xoa bóp khớp chân, khóe miệng mím lại thành một đường thẳng đanh. Càng là nước sâu sóng dữ, người lính già càng không thể khoanh tay đứng nhìn tiếng kêu oan của dân lành.

Năm giờ sáng hôm sau, sương muối phủ trắng xóa sân cơ quan Chi nhánh Ngân hàng Nhà nước tỉnh Vĩnh Phú.

Trực trong bộ quân phục Tô Châu bạc màu, mũ cối cài quai chỉnh tề, đứng đợi bên cổng cùng chiếc xe đạp Thống Nhất khung nam. Lê Quốc Anh và Hoàng Thị Loan cũng vừa tới. Chiếc bàn tính gỗ mun và chiếc hòm tôn niêm phong đã được buộc chặt chẽ sau yên xe bằng dây cao su săm ô tô cũ, bọc kỹ hai lớp bao tải dứa chống nước mưa.

Ba chú cháu phụ nhà xe chuyển xe đạp lên giá hàng trên nóc chiếc xe đò Hải Âu chạy tuyến thị xã đi miền ngược. Chiếc xe gầm rú rung bần bật, nhả khói đen kịt, chồm qua những ổ trâu trên con đường đất đỏ gồ ghề. Càng về gần huyện Bình Lạc, cảnh vật càng chìm trong vẻ hoang vắng, tiêu điều. Dưới màn mưa phùn buốt giá, những vạt đồi cọ xơ xác đứng lặng giữa trời đông. Đồng ruộng hai bên đường vừa cày ải xong trơ trọi gốc rạ nứt nẻ, tuyệt nhiên vắng bóng mạ non hay nhịp điệu rộn ràng của vụ đôngxuân. Người nông dân khoác áo tơi lá cọ co ro bên bờ ruộng, ánh mắt trĩu nặng âu lo vì thiếu thóc giống.

Hơn mười giờ trưa, xe đò thả ba người xuống ngã ba thị trấn Bình Lạc. Bùn đỏ dính bết từ vành xe lên tận ống quần xắn cao.

Khi họ vừa dắt xe vào cổng Nhà khách Công đoàn huyện, một người đàn ông đẫy đà từ trên bậc thềm đã đon đả sải bước xuống đón. Đó là Hoàng Bá Đạt, Giám đốc Quỹ Tín dụng Nông nghiệp huyện Bình Lạc. Đạt trạc bốn mươi lăm tuổi, khuôn mặt tròn xoe trắng trẻo, mái tóc rẽ ngôi chải sáp bóng mượt. Hắn mặc bộ âu phục dạ xám đắt tiền, cổ thắt cà vạt lụa đỏ sẫm. Chiếc đồng hồ Poljot mạ vàng trên cổ tay lấp lánh mỗi lần vung vẩy, ngón tay trỏ đeo chiếc nhẫn vàng gắn mặt đá mắt mèo to sụ.

“Kính chào đồng chí Trưởng đoàn! Chào các đồng chí thanh tra tỉnh!” Đạt nở nụ cười niềm nở, chìa bàn tay múp míp ra bắt lấy tay Trực. “Đường sá xa xôi, mưa gió cách trở, các đồng chí vất vả quá. Lãnh đạo huyện và Quỹ tín dụng chúng tôi nóng lòng trông đợi từ sáng sớm.”

Trực bắt tay Đạt, khẽ gật đầu xã giao nhưng ánh mắt sắc bén sau cặp kính lão đồi mồi đã kín đáo thu trọn vẻ phô trương của viên giám đốc. Trong bầu không khí ẩm mốc của thị trấn nghèo, mùi nước hoa ngoại hòa lẫn mùi thuốc lá Dunhill tỏa ra từ người Đạt quen thuộc đến rợn người.

Đạt đon đả dẫn đoàn vào phòng ăn lớn của nhà khách. Giữa căn phòng quét vôi vàng bong tróc là một bàn tiệc thịnh soạn hiếm thấy giữa thời buổi hàn vi: gà luộc nguyên con vàng ươm rắc lá chanh, đĩa giò lụa thái dày bản, cá trắm kho riềng bốc khói, và nổi bật ở giữa là chai rượu ngoại nút bấc màu xanh lục.

“Mời đồng chí Trực, mời cậu Quốc Anh và cô Loan an tọa,” Đạt vừa xởi lởi kéo ghế vừa mở nút chai rượu, rót vào những chiếc ly thủy tinh nhỏ. “Đây là chút lòng thành tẩy trần của anh em cơ sở. Thời buổi cơ chế thị trường, Đại hội VI đã mở đường cho chúng ta bung ra làm ăn, dám nghĩ dám làm. Cán bộ tỉnh về với huyện nhà, trước hết phải ấm bụng cái đã!”

Quốc Anh nhìn mâm cỗ đầy ắp rồi nhìn sang Trực, bàn tay khẽ siết chặt quai chiếc cặp đựng bàn tính. Loan lặng lẽ đặt chiếc hòm tôn sát chân ghế, ánh mắt chừng mực giữ khoảng cách.

Trực không ngồi xuống. Ông đặt chiếc cặp da simili lên góc bàn, ánh mắt điềm tĩnh nhìn thẳng vào viên giám đốc “Đồng chí Giám đốc Quỹ chu đáo quá. Nhưng ba chú cháu tôi ăn cơm nắm mang theo trên xe đò lúc sáng đã đủ no rồi.”

Đạt cười xòa, vờ như không hiểu ý tứ “Ấy chết, anh Trực khách khí quá! Cơ chế mới rồi, không thể cứ giữ mãi nếp sinh hoạt kham khổ thời bao cấp. Quỹ tín dụng chúng tôi cũng vì năng động tháo gỡ khó khăn cho sản xuất mà rơi vào cảnh ngộ trớ trêu này đây. Bốn trăm tám mươi triệu đồng nợ đọng, nghĩ đến mà buốt ruột!”Hắn thở dài đánh thượt, nét mặt thoáng chốc chuyển sang vẻ đau xót rất kịch “Sau khi có Khoán 10, bà con xã viên hăng hái nhận ruộng nhưng lại thiếu kinh nghiệm làm ăn, tư tưởng ỷ lại còn nặng nề. Ba trăm hai mươi hộ ở bốn hợp tác xã vay vốn xong thì làm ăn thua lỗ, mua phân bón trôi nổi bị hỏng mùa, rồi chây ì trốn nợ. Cán bộ tín dụng xuống tận nhà thuyết phục không biết bao nhiêu lần, rát cả cổ họng mà họ không chịu trả một đồng một hào. Chúng tôi cùng đường mới phải báo cáo mất khả năng thanh toán, xin cấp trên khoanh nợ!”

Nghe Đạt đổ vấy tội lỗi lên đầu người nông dân, Quốc Anh không kìm được, định cất lời phản bác nhưng một cái khoát tay nhẹ của Trực đã giữ người thanh tra viên trẻ lại.

Trực bước tới gần bàn tiệc, bàn tay chạm vào mép chiếc ly rượu ngoại rồi dứt khoát đẩy nhẹ sang một bên “Đồng chí Đạt này. Bốn trăm tám mươi triệu đồng là mồ hôi nước mắt của công quỹ, là vốn liếng Nhà nước giao để hỗ trợ nông dân cấy cày. Người nông dân trung du một nắng hai sương, hạt thóc củ khoai cắn đôi cắn ba, chưa bao giờ dám quay lưng quỵt nợ của chế độ. Trách nhiệm thuộc về ai, sổ sách và chứng từ sẽ nói lên tất cả.”

Ông dừng lại một nhịp, giọng đĩnh đạc và dứt khoát “Đoàn thanh tra chúng tôi về đây để làm rõ từng đồng tiền bát gạo, không phải để dự tiệc tẩy trần. Bữa tiệc này đồng chí cho thu dọn lại đi. Thứ hai, đoàn xin phép không ở nhà khách công đoàn huyện để tránh phiền hà. Xin đồng chí liên hệ bên Ủy ban sắp xếp cho chúng tôi mượn tạm gian kho xép của Phòng Nông nghiệp huyện làm nơi nghỉ và làm việc dã chiến.”

Nụ cười trên gương mặt đẫy đà của Hoàng Bá Đạt chợt đông cứng lại. Hắn ngơ ngác chớp mắt, bàn tay đeo nhẫn vàng lúng túng buông chiếc ly rượu xuống bàn “Kìa… anh Trực! Gian kho xép ấy ẩm thấp, lại dột nát, làm sao các đồng chí ở được? Nhà khách này là lãnh đạo huyện đích thân dặn dò chuẩn bị…”

“Cảm ơn lòng tốt của đồng chí,” Trực cắt ngang, giọng trầm ấm nhưng đanh thép. “Thời ở chiến hào Điện Biên, bùn lầy ngập ngang thắt lưng chúng tôi còn nằm được, sá gì một gian kho dã chiến. Việc thứ ba, cũng là việc quan trọng nhất: đề nghị đồng chí Giám đốc bàn giao ngay chìa khóa phòng lưu trữ chứng từ và sổ sách kế toán của Quỹ tín dụng cho đoàn niêm phong theo đúng quy định.”

Sự cương quyết không một kẽ hở của người lính già khiến Đạt chột dạ thấy rõ. Vết đỏ ửng trên gò má hắn tái dần đi, đôi mắt ti hí đảo quanh đầy bối rối trước cái nhìn sắc như dao cạo của Trực. Lớp vỏ bọc xởi lởi, tự tin của viên giám đốc nứt vỡ từng mảng.

“Vâng… vâng, việc bàn giao sổ sách theo nguyên tắc là phải làm… Nhưng hồ sơ nhiều năm qua đang xếp dọn dở dang, xin các đồng chí thư thả cho đầu giờ chiều…” Đạt vừa lúng túng thanh minh vừa vội vã với tay kéo chiếc cặp da cá sấu trên mặt bàn phụ, định cất tập tài liệu công văn đang kẹp hờ vào ngăn kéo bàn gần đó.

Trong cơn luống cuống, ngón tay run rẩy của Đạt trượt khỏi mép bìa kẹp. Tập hồ sơ mỏng tuột khỏi tay, rơi soạt xuống nền gạch hoa tróc men.

Một tờ công văn đánh máy gấp đôi văng ra ngoài, mép giấy trượt đến ngay sát mũi giày vải Tô Châu của Trực.

Đạt hoảng hốt kêu lên một tiếng nghẹn ứ, định khom người chộp lấy tờ giấy nhưng Trực đã nhanh hơn một bước. Ông cúi người nhặt mảnh giấy lên.

Đó là bản danh sách trích sao mang con dấu đỏ tươi của Ủy ban nhân dân huyện Bình Lạc, có chữ ký tươi của Phó Chủ tịch thường trực Trần Khắc Viêm. Ánh mắt Trực đanh lại khi đọc rõ từng dòng tiêu đề in đậm: Kế hoạch cưỡng chế, bắt giữ trâu bò và kê biên tài sản của các hộ xã viên nợ quá hạn tại Hợp tác xã Đồng Tâm — thời gian ấn định thi hành ngay trong rạng sáng ngày mai.