Chương 7: Gom Củi Đỏ Lò

“Lũ khốn nạn! Ta phải vác dao sang Tiền gia trang chém chết hết lũ chó săn của lão Tiền!”

Trần Chấn gầm lên, hai tròng mắt đỏ ngầu vằn lên những tia máu, lồng ngực vạm vỡ phập phồng như bễ thổi. Cơn cuồng nộ bốc lên ngùn ngụt khiến gã trai trẻ quay ngoắt người, bàn tay rướm máu nắm chặt lấy cán rựa giắt bên hông, toan lao thẳng vào bóng tối mịt mùng hướng về phía dinh cơ họ Tiền. Đám trai làng đứng quanh cũng nghiến răng ken két, từng cánh tay gầy guộc run lên bần bật vì uất ức. Củi khô là mồ hôi, là công sức mấy ngày ròng cả xóm lặn lội ngoài mé rừng ngập mặn gom góp, nay bị dìm bùn tiêu tán, chẳng khác nào bóp nghẹt tia hy vọng vừa nhen nhóm của dân nghèo.

“Chấn! Đứng lại!”

Tiếng quát trầm đục nhưng uy nghiêm như tiếng chuông đồng vang lên, xé toạc bầu không khí đặc quánh phẫn uất. Cụ Vân Chiêu Khôi bước nhanh tới, bàn tay gầy guộc nhưng cứng cáp đặt thẳng lên bả vai cuồn cuộn của Trần Chấn. Cái siết tay dứt khoát cùng ánh mắt điềm tĩnh lạ thường của cụ già sáu mươi tám tuổi như một gáo nước lạnh tạt thẳng vào ngọn lửa giận đang bốc hỏa trong lòng chàng trai trẻ.

“Con cầm dao sang đó thì giải quyết được gì?” Cụ Khôi nhìn thẳng vào mắt Chấn, giọng chậm rãi mà rành rọt. “Một mình con chém được mấy tên gia nô? Rồi quan nha huyện Duyên Hải kéo về gông cổ con tội làm loạn, mẹ già mù lòa của con ai phụng dưỡng, ba mẫu ruộng phèn sau lều thím Lành ai cày cấy? Con làm thế chẳng phải vừa vặn trúng kế của Tiền Bá Vạn sao?”

Trần Chấn khựng lại, cánh tay cầm rựa buông thõng, bờ vai run rẩy hạ xuống. Cụ Khôi vỗ nhẹ lên vai anh, cất giọng ôn tồn “Dẫn lão ra mé đầm xem thử.”

Không chần chừ, cụ Khôi xốc lại vạt áo nâu, rảo bước theo Trần Chấn và mấy trai làng lội tắt qua rặng phi lao ra mé rừng ngập mặn. Dưới ánh hoàng hôn nhập nhoạng vừa tắt hẳn, bãi củi dự trữ của làng hiện ra tiêu điều. Toàn bộ những đống củi đước, củi vẹt khô nỏ đã bị băm vạt nham nhở, dìm sâu dưới đáy bùn đầm lầy đen ngòm sực mùi nước mặn. Cụ Khôi cúi người, vớt lên một khúc củi đước to bằng bắp tay sũng nước, dùng ngón tay bóp thử. Nước mặn thối rỉ ra tong tỏng.

Cụ khẽ thở dài, nhưng gương mặt già nua không hề lộ vẻ nao núng “Đúng là đòn hiểm của Tiền Bá Vạn. Lão biết lò vòm cần nhiệt lớn để nung vỏ sò thành vôi chín, nên muốn dập lửa ngay từ khi chưa kịp nhóm. Nhưng lão tính trăm đường cũng không tính hết được cái lẽ tuần hoàn của đất trời.”

Bác Ba Còng đứng bên cạnh rầu rĩ than “Cụ ơi, củi ướt sũng bùn mặn thế này phơi cả tuần trăng cũng chẳng cháy nổi. Đêm nay không có lửa thì ba bễ lò đất đắp xong coi như bỏ xó, lấy gì mà nung vôi khử chua?”

Cụ Khôi đứng thẳng lưng, đưa mắt nhìn về dải cồn cát trắng xóa trải dài theo bờ biển, rồi lại nhìn mé đầm ngập mặn ngổn ngang cỏ rác. Một nụ cười kín đáo thoáng hiện nơi khóe mắt cụ “Củi đước dưới đầm bị ngâm nước mặn thì ta tìm chất đốt trên cạn. Cồn cát che chở cho xóm nghèo bao đời nay, đâu chỉ có mỗi vỏ sò! Bà con nghe lão, củi nung lò không nhất thiết phải là những súc gỗ lớn.”

Cụ chỉ tay về rặng phi lao rì rào trong gió biển “Cành phi lao khô rụng trên cồn cát chứa rất nhiều dầu nhựa, dù có sương đêm cũng chỉ cần mồi lửa là bốc ngọn ngùn ngụt, bén nhiệt cực nhanh. Còn để giữ than đượm và ủ nhiệt lâu cho vỏ ốc chín ngấu, ta chặt những chùm rễ đước già khô mục trên bờ cao và nhổ gốc cỏ năn, cỏ lác phơi héo quắt queo mé bờ đầm. Gốc năn gốc lác đượm than chẳng kém gì than hầm của thợ đốt củi!”

Lời cụ Khôi vừa dứt, ánh mắt tuyệt vọng của đám trai làng bỗng sáng bừng lên như bắt được vàng. Trần Chấn quệt vệt máu khô trên mu bàn tay, dõng dạc hô lớn “Anh em nghe cụ dặn chưa? Đừng đứng than thở nữa! Ai có dao dùng dao, ai có sọt dùng sọt, chia nhau lên cồn cát và bờ cao gom củi!”

Tiếng chân người chạy rầm rập xé tan màn đêm vừa buông. Trai tráng toả đi khắp dải cồn, tiếng cào xào xạc gom cành phi lao rụng, tiếng bập bập chặt rễ đước mục vang lên rộn rã khắp bờ đầm.

* * *Trong lúc đó, tin bãi củi bị phá hoại đã truyền về đến xóm nghèo. Thím Hai Lành buông vội chiếc sàng thóc giống, quàng chiếc khăn rách lên đầu rồi hối hả chạy khắp các ngõ xóm Cồn Cát và Đồng Phèn. Giọng thím nghẹn ngào mà kiên quyết vang lên bên hiên từng mái tranh xiêu vẹo “Bà con ơi! Cụ Khôi vì mối nợ của mẹ con tôi, vì đất đai của cả xóm mà đem mạng ra đánh cược. Giờ lò đắp xong thiếu củi lửa, ai còn mẩu rơm khô, nắm trấu lép trong chái bếp thì mang ra bãi lò góp sức với cụ!”

Tấm lòng thơm thảo của xóm nghèo lập tức trỗi dậy. Từng cánh cửa liếp mở toang. Những người phụ nữ lưng còng, những đứa trẻ chân trần lục tục kéo ra ngõ. Người ôm bó rơm rạ mục dành lợp mái, người vác thúng trấu khô còn sót lại từ vụ gặt năm ngoái, người cầm bó que rào khô nỏ. Bé Mận mới bảy tuổi cũng lon ton ôm chặt chiếc rổ tre con đựng đầy những vỏ bổi và mẩu củi vụn nhặt quanh vườn. Từng đoàn người lặng lẽ nối đuôi nhau hướng về mé sông Hàm Giang. Tình làng nghĩa xóm mộc mạc như dòng nước ngọt ngầm, âm thầm sưởi ấm màn đêm gió biển lạnh buốt.

Đến đầu canh hai, tại bãi đất gò ven sông, chất đốt đã được tập kết thành từng đống cao lừng lững. Cành phi lao khô nỏ gãy giòn kêu rôm rốp, rễ đước mục xốp nhẹ tênh, rơm rạ và vỏ trấu phủ kín cả một khoảng đất sét nện.

Dưới ánh đuốc bập bùng, cụ Khôi trực tiếp xắn tay chỉ dẫn bà con kỹ thuật xếp lò. Cụ lom khom bước vào trước cửa bễ lò vòm thứ nhất, cầm từng nắm rác khô đặt xuống “Xếp lò nung vôi cũng như bắc bếp thổi cơm, phải có trên có dưới, có chỗ cho gió thở. Dưới đáy lò, rải một lớp bùi nhùi rơm rạ trộn trấu khô làm mồi. Lớp kế tiếp xếp cành phi lao nhỏ đượm nhựa xen kẽ rễ đước mục để dẫn than.”

Cụ dừng lại, đón lấy một sọt vỏ sò từ tay Trần Chấn rồi rải đều lên trên lớp củi “Vỏ sò xếp dày chừng một gang tay, uốn khum theo sườn vòm đất. Cứ một tầng củi đượm lại phủ một tầng vỏ sò, xếp so le, chừa những khoảng trống thông hơi từ cửa đón gió mé sông thốc ngược l*n đ*nh vòm. Gió lùa thông thoáng thì than mới đỏ rực, vỏ ốc mới nứt toác thành bột vôi trắng xốp.”

Nghe lời cụ, Trần Chấn cùng trai tráng thoăn thoắt chuyền tay nhau từng sọt vỏ sò và từng bó củi khô. Dưới bàn tay cần mẫn của hàng chục con người, lòng ba bễ lò dã chiến nhanh chóng được lèn chặt theo từng lớp đều đặn, chắc chắn.

Mọi việc hoàn tất khi sương đêm bắt đầu buông dày ướt đẫm mái tóc bạc phơ của cụ già lưu đày. Thím Hai Lành run run bưng đến một thanh nứa châm lửa đỏ rực, trân trọng trao vào tay cụ Khôi “Cụ ơi... xin cụ châm ngọn lửa đầu tiên cho làng!”

Cụ Khôi đỡ lấy thanh nứa đỏ lửa. Cụ khẽ nhắm mắt, hít sâu mùi vị mặn mòi của biển cả và mùi ngai ngái của rơm rạ quê hương, rồi cúi mình đưa ngọn lửa vào cửa hút gió của bễ lò thứ nhất.

Ngọn lửa l**m vào mớ bùi nhùi rơm rạ, khói trắng thơm nồng bốc lên nghi ngút. Gặp luồng gió lùa từ mé sông Hàm Giang thổi thốc vào, ngọn lửa bùng lên dữ dội, táp mạnh vào lớp cành phi lao đượm nhựa. Tiếng nổ lách tách rộn rã vang lên, ngọn lửa đỏ rực cuồn cuộn bốc cao, bén sang lớp rễ đước mục rồi nhanh chóng trùm kín lấy tầng tầng lớp lớp vỏ sò trắng xóa. Cụ Khôi thoăn thoắt đưa thanh nứa đỏ lửa sang châm tiếp hai bễ lò bên cạnh.

Chỉ trong chốc lát, cả ba bễ lò đất đồng loạt bùng cháy sáng rực cả một góc trời ven biển. Hơi nóng hầm hập tỏa ra xua tan đi cái lạnh buốt của sương đêm và gió mặn. Vỏ sò gặp nhiệt nổ lách tách như tiếng pháo đón xuân, hứa hẹn một mẻ vôi bột trắng xốp ngọt lành sắp ra đời.

“Cháy rồi! Lò đỏ lửa rồi bà con ơi!”

Tiếng reo hò vang dậy xé toạc màn đêm tĩnh mịch. Dân làng Cồn Cát và Đồng Phèn ôm chầm lấy nhau, nước mắt lăn dài trên những gò má hốc hác. Ánh lửa bập bùng soi rõ những khuôn mặt nhễ nhại mồ hôi, lấm lem tro than nhưng rạng ngời niềm tin và hy vọng khôn cùng. Trần Chấn đứng lặng bên cụ Khôi, ngắm nhìn chòm râu bạc của cụ ánh lên sắc đỏ hồng hào dưới ánh than rực rỡ, lòng tràn ngập niềm kính phục vô bờ.

Cụ Khôi mỉm cười hiền hậu, giơ tay gạt giọt mồ hôi lăn dài trên trán. Nhìn ba ngọn lửa vươn cao trong lòng lò vòm, cụ cảm thấy một luồng sinh khí ấm áp lan tỏa khắp huyết quản già nua.

Thế nhưng, khi ngọn lửa trong ba bễ lò vừa bén đượm than hồng, cụ Khôi bỗng khựng lại. Đôi tai tinh tường của cụ khẽ lay động giữa tiếng reo hò của bà con. Cụ quay đầu, chăm chú nhìn về phía con mương dẫn nước ngọt từ thượng nguồn chảy qua mé đồng phèn.

Giữa màn đêm vắng lặng, tiếng nước chảy róc rách quen thuộc rỉ rả ngày đêm nơi đầu mương dẫn bỗng nhiên ngưng bặt một cách lạ lùng. Không còn một tiếng sóng gợn, không gian phía thượng lưu bỗng chìm vào một sự im ắng đến rợn người.