Chương 12: Bẻ Nanh Nha Lại

Tiếng quát the thé của viên Đề lại xé toạc làn gió sớm mặn mòi, khiến nụ cười trên gương mặt những người nông dân Cồn Cát vụt tắt. Đám nha dịch áo nẹp đỏ lập tức dàn hàng ngang, khua gông cùm và xích sắt loảng xoảng cốt để thị uy. Con ngựa nâu của Nguyễn Tòng khịt mũi phì phì, móng sắt giẫm lún mép mương vừa mới đắp.

Hắn giương đôi mắt ti hí nhìn trừng trừng vào cụ Vân Chiêu Khôi, rồi mở rộng cuộn giấy điều đóng triện đỏ chót, cao giọng đọc “Phụng mệnh nha môn huyện Duyên Hải! Dân tổng Bạch Nham tự tiện đào hào xẻ mương, đón triều phá vỡ thế đất, làm rối loạn đường ranh địa bạ quan điền. Tội ấy không thể dung thứ! Nay nha môn hạ lệnh: nâng ngạch thuế đinh điền của ba thôn Cồn Cát, Đồng Phèn, Bãi Ốc lên gấp đôi. Hạn trong mười ngày, toàn tổng phải gom đủ ba mươi quan tiền kẽm nộp về công đường. Nhược bằng trễ nải, nha môn sẽ niêm phong toàn bộ ruộng đất, bắt giam đinh tráng trị tội!”

“Ba mươi quan tiền kẽm?”

Tiếng thốt kinh hoàng bật ra từ miệng bác Ba Còng. Thím Hai Lành ôm chặt lấy bé Mận, gương mặt tái nhợt không còn giọt máu. Mười lăm quan nợ cũ của riêng nhà thím đã là án tử treo lơ lửng, nay cả tổng nghèo phải gánh ba mươi quan tiền kẽm trong mười ngày ngắn ngủi thì lấy đâu ra ngoài việc bán vợ đợ con?

Giữa lúc dân làng hoang mang tột cùng, từ sau bóng rặng phi lao, một cỗ kiệu bốn người khiêng từ tốn hạ xuống. Rèm gấm vén lên, Tiền Bá Vạn ung dung bước ra. Gã khoác áo the hoa sặc sỡ, ngón tay mập mạp xoay xoay chiếc nhẫn ngọc lớn, tay phe phẩy quạt lông ngỗng che giấu khóe môi đang nhếch lên hiểm độc.

Gã tiến lại gần viên Đề lại, khẽ gật đầu chào rồi quay sang nhìn đám dân nghèo bằng ánh mắt thương hại giả tạo “Ai dà, bà con Bạch Nham ơi là bà con Bạch Nham! Bản trang chủ đã bảo rồi, cái thân chân lấm tay bùn thì biết gì đến phép nước với long mạch mà đòi nghịch đất trời? Ba mươi quan tiền kẽm nộp quan, lấy đâu ra bây giờ?”

Gã chắp tay sau lưng, làm bộ thở dài ra chiều từ tâm “Thôi thì nể tình xóm giềng bao năm, bản trang chủ mở lượng từ bi đứng ra gánh giúp. Ta sẽ xuất bạc nộp đủ ba mươi quan tiền thuế này cho nha môn. Đổi lại, bà con chỉ việc ký tên điểm chỉ giao đứt một trăm mẫu bãi trũng phèn hoang hóa này cho Tiền gia trang. Ta sẽ đem người san phẳng mương rãnh, đắp bờ dẫn nước mặn làm diêm trường muối hạt. Vừa sạch nợ quan, sau này bà con lại có việc cào muối mướn trừ cơm, há chẳng phải vẹn cả đôi đường sao?”

Lời vừa dứt, bộ mặt thật của phường cấu kết đã lộ rõ mồn một. Hóa ra trát phạt nâng thuế chỉ là đòn hiểm dồn ép, còn cái đích cuối cùng chính là cướp trọn một trăm mẫu đất tổ tiên để độc quyền làm ruộng muối!

“Lão nói láo!” Trần Chấn gầm lên, hai tròng mắt đỏ ngầu. Bàn tay gân guốc của chàng trai trẻ siết chặt cán cuốc sắt, các thớ thịt trên cánh tay cuồn cuộn nổi lên, toan xông thẳng về phía cỗ kiệu: “Đất này là mồ hôi xương máu của cha ông ta khai phá, các người thông đồng định cướp trắng hay sao?”

“Hỗn xược! Đè cổ nó xuống!” Nguyễn Tòng quát lớn, đám nha dịch lập tức tuốt gậy sắt vây tới.

“Khoan đã!”

Một tiếng quát trầm ấm nhưng đanh thép vang lên, rõ mồn một át cả tiếng sóng vỗ ngoài cửa Hàm Giang.

Cụ Vân Chiêu Khôi chống cây gậy tre già, từ tốn bước lên phía trước. Dáng người cụ gầy gò trong manh áo nâu sồng bạc màu sương gió, nhưng đôi mắt sáng quắc như sao đêm, chòm râu bạc khẽ lay động trong gió biển. Cụ đưa tay ngăn Trần Chấn lại, ánh mắt bình thản nhìn thẳng vào viên Đề lại đang nghếch mũi trên yên ngựa.

Cụ Khôi cất tiếng, từng lời khoan thai mà dõng dạc “Lão phu muốn hỏi Đề lại đại nhân, ngài thừa hành phép nước coi quản sổ bạ đinh điền, ắt phải tường tận điển chương luật lệnh hơn kẻ thất phu nơi điền dã này chứ?”

Nguyễn Tòng nhướng mày, khinh khỉnh “Lão già lưu đày kia, triều quy phép nước há để ngươi múa môi mập mờ?”

Cụ Khôi khẽ mỉm cười, giọng đanh lại như thép nguội “Vậy lão phu xin nhắc để đại nhân nhớ! Theo điều thứ mười hai trong Chiếu dụ khuyến nông ban bố khắp bốn cõi: Phàm đất bãi hoang hóa, đồng phèn ngập mặn do dân nghèo tự bỏ công sức khai khẩn, thau chua rửa mặn, đắp đê ngăn mặn dẫn ngọt để cấy lúa, thì được triều đình liệt vào diện khẩn hoang tự lực, được miễn trừ toàn bộ tạp dịch và thuế đinh điền trọn ba năm đầu! Quan nha bản hạt chẳng những không được sách nhiễu thu thuế, mà còn phải cấp trâu bò nông cụ hỗ trợ bà con. Lại có điều luật định rõ: Kẻ nào tự ý nâng khống ngạch thuế trên đất mới khẩn hoang, ức h**p dân lành ép bán điền sản, sẽ bị khép vào tội nhiễu dân làm loạn kỷ cương, nhẹ thì bãi chức đồ đày, nặng thì chém đầu bêu chợ!”

Từng câu từng chữ của cụ Khôi rành rọt vang lên giữa khoảng không lộng gió. Cụ không chỉ thuộc làu luật lệ, mà còn chỉ rõ từng điều khoản thưởng phạt nghiêm minh của triều đình.

Gương mặt nhẵn nhụi của Nguyễn Tòng thoắt cái biến sắc. Tay hắn cầm cuộn giấy điều run rẩy, giọt mồ hôi lạnh rịn ra trên trán. Hắn vốn nghĩ dân xứ Bạch Nham chỉ toàn phường cùng đinh thất học, giơ trát đỏ ra là dọa cho hồn xiêu phách lạc, nào ngờ trước mắt lại là một bậc túc nho thấu triệt luật pháp như lòng bàn tay.

Cụ Khôi tiến thêm một bước, mũi gậy tre chỉ thẳng xuống mương rãnh:“Ba mẫu ruộng này vốn là đất chết rỉ phèn đỏ quạch, bỏ hoang ngút ngàn. Dân làng đổ mồ hôi xẻ rãnh đón con nước ròng thau chua, nung vôi bột vỏ sò ngọt hóa bùn non, hạt mạ vừa cắm xuống đã bén rễ xanh tươi. Đó là công khai hoang ích nước lợi dân, hợp trọn ý trời lòng vua! Đại nhân lấy cớ 'phá vỡ long mạch' để vòi ba mươi quan tiền kẽm, ép dân giao đất cho Tiền trang chủ làm ruộng muối, việc này nếu tấu lên quan Khâm sai đại thần đang tuần thú duyên hải, ngài nghĩ chiếc mũ ô sa trên đầu ngài có còn giữ nổi không?”

Tiếng nói của cụ vừa dứt, hàng chục trai tráng sau lưng Trần Chấn liền đồng loạt dộng mạnh cán cuốc xuống đất kêu rầm rập “Đúng thế! Bỏ công khai hoang thì được miễn thuế!”

“Muốn cướp đất của chúng tao à? Không đời nào!”

Khí thế phẫn nộ hừng hực bốc lên như triều dâng. Đám nha dịch áo nẹp đỏ thấy thế lùi lại vài bước, e dè nhìn những cánh tay vạm vỡ nắm chặt xẻng sắt cuốc chim.

Tiền Bá Vạn thấy mưu toan bại lộ, lại nghe nhắc đến chức Khâm sai đại thần thì chột dạ, vội vã giấu chiếc quạt lông ngỗng vào vạt áo, lấm lét lùi về phía cỗ kiệu.

Nguyễn Tòng nuốt nước bọt đánh ực, gượng gạo giật cương ngựa lui lại, the thé vớt vát thể diện “Ngươi... lão già to gan! Đừng vội đắc chí! Bản chức sẽ đem việc này dâng sớ lên quan Tri huyện định đoạt. Để xem cái mớ lý lẽ cùn của ngươi giữ được mảnh đất này bao lâu!”

Dứt lời, hắn hốt hoảng quất mạnh roi da vào mông ngựa. Con vật hí vang một tiếng rồi phi thục mạng về phía lộ cái, cuốn theo đám nha dịch cắm đầu chạy theo như ong vỡ tổ. Cỗ kiệu hoa của Tiền Bá Vạn cũng hối hả khiêng chạy trối chết trong tiếng cười chế giễu vang trời của dân làng.

Trưa hôm ấy, chái lều tranh rách nát của thím Hai Lành chật ních người. Nồi nước vối hãm thơm lừng bốc khói nghi ngút giữa chiếc chõng tre ọp ẹp. Bà con hai xóm Cồn Cát và Đồng Phèn ngồi quây quần quanh cụ Khôi, ai nấy đều chưa hết bàng hoàng nhưng trong ánh mắt đã ánh lên niềm kiêu hãnh khôn xiết.

“Cụ ơi, hôm nay cụ bẻ gãy nanh vuốt lũ quan tham hả dạ quá!” Bác Ba Còng cười khà khà, vỗ đùi đánh đét.

Cụ Khôi nhấp một ngụm nước ấm, nét mặt lại trầm ngâm chứ không hề chủ quan. Cụ nhìn khắp lượt những gương mặt hằn sâu nỗi nhọc nhằn “Bà con chớ vội mừng. Nguyễn Tòng tuy tạm lui nhưng Tiền Bá Vạn tuyệt đối không chịu buông tha miếng mồi béo bở. Hắn nhòm ngó một trăm mẫu bãi trũng này để độc quyền hạt muối duyên hải, phen này ắt sẽ còn dùng trăm phương ngàn kế đê hèn hơn.”

Trần Chấn cau mày hỏi “Thưa cụ, vậy làng ta phải tính sao?”

Cụ Khôi đặt bát nước xuống chõng, ánh mắt sáng rực vẻ quyết đoán “Cách phòng thủ tốt nhất là tiến tới! Ba mẫu ruộng sau lều thím Lành đã chứng minh: bùn phèn máu trâu hoàn toàn có thể trị được bằng bột vôi vỏ sò và nhịp triều thau rửa. Nay nha môn lấy cớ đất hoang vô chủ để làm áp lực, vậy ta phải biến hiểm họa thành cơ đồ! Ta không chỉ cấy ba mẫu, mà toàn bộ dân ba thôn hãy đồng lòng chung sức, mở rộng mương máng, nung thêm vôi vỏ sò, phủ xanh toàn bộ một trăm mẫu đất bãi trũng Bạch Nham!”

Cụ đứng dậy, giọng nói truyền cảm lay động từng ngực áo nâu “Khi một trăm mẫu đất phèn biến thành cánh đồng lúa trĩu hạt, đó sẽ là bằng chứng sống đanh thép nhất dâng lên triều đình. Lúc ấy, không một kẻ cường hào hay sai nha nào có thể cướp đi tấc đất hương hỏa của bà con được nữa!”

Lời cụ như ngọn lửa thổi bùng hy vọng trong lòng những phận đời lầm than. Trần Chấn đứng bật dậy, siết chặt nắm tay: “Chúng con xin nghe theo cụ! Trăm mẫu thì trăm mẫu, dẫu có bạt cồn san đầm chúng con cũng quyết làm!” Tiếng reo hò hưởng ứng vang rền khắp chái lều tranh.

Đêm khuya thanh vắng. Gió biển thổi vi vu qua rặng phi lao, mang theo tiếng côn trùng rả rích khắp đầm lầy.

Bên trong túp lều, cụ Khôi ngồi bên ngọn đèn dầu le lói, chăm chú tính toán lượng vôi cần nung trên mảnh nan tre. Bất chợt, tiếng then cửa khẽ lay động.

Bóng Trần Chấn lách nhẹ qua khe liếp bước vào. Gương mặt chàng trai trẻ căng thẳng khác thường. Chấn tiến lại gần chõng tre, đưa mắt nhìn quanh rồi cẩn thận rút từ trong bọc áo nâu ra một mảnh giấy ố vàng đã sờn rách mép, khẽ thì thầm “Cụ Khôi... Lúc chiều đuổi toán nha dịch chạy trối chết, con nhặt được vật này rơi cạnh mép móng ngựa của tên sai nha. Con mở ra xem thì giật mình, vội đem ngay đến cho cụ.”

Cụ Khôi nhận lấy mảnh giấy, ghé sát vào ánh đèn dầu vàng vọt. Đôi mắt già nua của cụ bỗng co rút lại. Trên nền giấy ẩm mốc lem luốc vết mực tàu, không phải văn khế hay trát lệnh đòi nợ, mà là một bản vẽ chi tiết các then khóa và mạch ngầm xung quanh con cống ngăn mặn đầu tổng Bạch Nham — huyết mạch giữ gìn nguồn nước ngọt của toàn bộ cánh đồng!