Chương 10: Bột Trắng Thau Phèn

Những tiếng nổ tanh tách từ sâu trong lòng ba bễ lò vòm dập dồn như tiếng pháo đón xuân, xua tan nỗi âu lo trĩu nặng của buổi sớm mai. Cụ Vân Chiêu Khôi chống chiếc gậy tre đứng vững chãi trên nền cát ẩm, giơ cao bàn tay gầy gò ra hiệu cho bà con tạm lùi lại để tránh luồng hơi nóng bỏng rát. Sức nóng hầm hập phả qua các khe thông gió, quấn theo mùi nồng ngai ngái của bùn rơm khô và tàn tro rễ đước quyện chặt vào nhau.

Đợi đến khi tiếng vỏ sò vỡ rạn lách tách thưa dần, chỉ còn những sợi khói lam mảnh mai lượn lờ quanh vách đất, cụ Khôi mới quay sang bảo Trần Chấn “Chấn này, con cùng anh em lấy đòn tre cạy nhẹ lớp bùn rơm ở cửa bễ. Cẩn thận tay chân, gạt từ trên xuống dưới, chớ giẫm chân trần vào tro than!”

Trần Chấn quệt vệt bùn bết nơi gò má rám nắng, sang sảng đáp lời rồi cùng trai làng cầm sào tre xông tới. Từng mảng bùn sét trộn rơm khô cong giòn rụm rơi lả tả xuống đất. Khi cửa lò mở toang, một luồng nhiệt trắng mờ ùa ra, mang theo hơi ấm xua tan cái giá lạnh của đêm dông bão vừa dứt.

Cả bãi cát ven sông Hàm Giang nín thở, hàng chục ánh mắt đổ dồn vào vòm lò sâu hun hút.

Trước mắt bà con, không còn thấy đâu những lớp vỏ sò huyết xù xì, những mảnh vỏ điệp sắc nhọn xám xịt ngày nào. Dưới sức hun đượm của than hồng suốt đêm dài, từng lớp vỏ sò dày cộp đã biến thành những khối bột vôi trắng muốt, phồng xốp như bọt sóng biển ban trưa. Trần Chấn khẽ đưa đầu gậy tre chạm nhẹ vào một tảng vỏ nung, khối vôi lập tức vỡ vụn thành từng mảng bột mịn màng, tơi xốp, tỏa hơi ấm dịu dàng giữa làn sương sớm.

“Thành... thành bột trắng thật rồi!”

Bác Ba Còng run run đưa đôi bàn tay chai sần quệt nước mắt. Tiếng reo hò rộn rã bùng lên khắp bờ sông, xua tan bao nhọc nhằn, cay đắng của một đêm dầm mình trong mưa gió giữ lò.

Thím Hai Lành vội vã bưng tới một chiếc chậu sành đựng gàu nước giếng trong vắt vừa gánh từ thôn ra. Cụ Khôi đỡ lấy gáo dừa khô, cẩn thận xúc một tảng vôi nung đặt vào thúng nện bùn khô ráo, rồi từ tốn dội nước lên trên.

Ngay khoảnh khắc dòng nước mát chạm vào tảng vôi trắng, một tiếng xèo lớn vang lên rộn rã. Khối vôi bỗng cựa mình phồng to, sôi lên sùng sục như nồi cháo nở trên bếp than đượm, khói trắng bốc lên cuồn cuộn ngút ngàn. Chỉ trong chớp mắt, tảng đá thô ráp rã tan hoàn toàn thành thứ bột vôi tôi dẻo quánh, trắng nõn nà như bột gạo giăng ngày hội.

Bé Mận nép sát bên vạt áo cụ Khôi, đôi mắt đen láy mở to kinh ngạc “Ông nội Khôi ơi, đá biển biết sôi, lại biến thành bột trắng mịn như bột bánh nữa này!”

Đưa bàn tay thô ráp xoa nhẹ lên chỏm tóc củ tỏi của con bé, đôi mắt già nua của cụ Khôi ánh lên vẻ trìu mến “Đó là cái lý nhiệm màu của đất trời đấy cháu ạ. Vỏ sò dưới biển sâu gom hết tính nồng ấm của cõi mặn, nay mượn lửa hun thành vôi, chính là phương thuốc quý để chữa lành đồng đất làng mình.”

Cụ ngẩng đầu nhìn khắp lượt bà con xóm nghèo, cất giọng sang sảng mà khoan thai “Tro vôi đã chín, con nước ngọt cũng đã về đầy ngòi rãnh. Bây giờ bà con chia nhau gánh vôi xuống đồng, cứu lấy ba mẫu ruộng!”

Mặt trời dần nhô lên khỏi rặng phi lao, dát ánh vàng óng ả xuống ngọn sóng Hàm Giang. Phía con mương trục rộng ba thước, dòng nước ngọt mát lành từ thượng nguồn sau khi phá đập đổ về, gặp đỉnh triều cường cuồn cuộn dâng cao. Nước ngọt hòa cùng con nước lớn ăm ắp lấp đầy từng nhánh mương xương cá, dâng lên ngập ngang bắp chân trên ba mẫu ruộng sau lều thím Lành.

Thế nhưng mặt ruộng lúc này vẫn đục ngầu một màu đỏ quạch như máu trâu, lớp váng gỉ sắt vàng ệch nổi dập dềnh bốc lên mùi chua gắt nồng nặc.Cụ Khôi xắn cao ống quần nâu sồng, lội xuống mé mương đầu tiên. Cụ hướng dẫn trai tráng chia bột vôi nung vào từng đôi sọt tre lót lá chuối khô, gánh tỏa ra các bờ ngăn. Dưới sự chỉ bảo tận tình của cụ, bà con dùng gáo dừa múc bột vôi tôi hòa loãng vào dòng nước ngọt, rải đều khắp các luống xương cá. Vôi trắng hòa tới đâu, dòng nước lăn tăn sủi bọt tới đó.

Đứng giữa bờ ruộng, cụ Khôi chăm chú quan sát từng biến chuyển nhỏ nhất của mặt nước.

Cảnh tượng kỳ diệu dần dần mở ra trước mắt những người nông dân lam lũ. Bột vôi tôi tan trong nước ngọt, ôm lấy từng sợi chua cay độc hại đang rỉ ra từ lòng đất. Màu đỏ nhờn nhợt và lớp váng gỉ sắt không còn trôi nổi hỗn loạn nữa, mà kết dính lại thành từng mảng cặn nâu sẫm li ti. Dưới ánh nắng ban mai rực rỡ, lớp cặn phèn nặng trịch từ từ chìm lắng hết xuống đáy mương rãnh.

Chỉ sau một tuần trà, mặt nước trên khắp ba mẫu ruộng bỗng chuyển màu trong veo, phẳng lặng như một tấm gương khổng lồ soi rõ từng dải mây trắng bồng bềnh và bóng rặng tre xanh ngắt.

Trần Chấn không kìm được xúc động, vục hai bàn tay múc một vốc nước đưa lên mũi ngửi, rồi khẽ nhấp một giọt nơi đầu lưỡi. Anh ngửa mặt lên trời kêu lớn “Hết chua rồi! Hết chát đắng rồi cụ Khôi ơi! Nước thanh ngọt thật rồi, mát lành như nước ngòi trên ngàn!”

Bà con xóm Cồn Cát và Đồng Phèn đứng chật hai bên bờ bao nghẹn ngào nhìn nhau, những giọt nước mắt lăn dài trên gương mặt hốc hác phong sương. Cái thứ phèn độc ngàn đời đày đọa tổ tiên họ đói rách, nay đã bị lắng sạch dưới bàn tay dẫn lối của cụ già lưu đày.

Đến đúng giữa trưa, bóng nắng tròn vo dưới chân cọc bờ, nhịp nước bán nhật triều Hàm Giang bắt đầu đổi hướng. Con nước ròng rút kiệt ra cửa biển, kéo theo dòng chảy cuồn cuộn ngoài mé sông.

Cụ Khôi đứng trên gờ đất cao, đưa tay chỉ về phía cống xả cuối đồng, dõng dạc phát lệnh “Nước ròng đã cạn đáy sông! Trần Chấn, mở cống xả!”

“Dạ!”

Trần Chấn cùng hai trai tráng khỏe mạnh vung búa giật mạnh then gỗ. Tấm ván cống ngăn mé sông bật mở, dòng nước mang theo toàn bộ lớp cặn phèn độc lắng dưới đáy mương ào ạt tuôn trào theo con nước ròng chảy thẳng ra biển lớn sâu thẳm.

Mặt ruộng dần trơ đáy. Nhưng thay cho tầng đất cứng nứt nẻ lấm tấm đốm phèn đỏ quạch ngày trước, ba mẫu ruộng lúc này hiện ra một lớp bùn non mịn màng, xốp mềm và mát rượi. Đất đã được thau chua rửa mặn triệt để, rã hết cặn độc, sẵn sàng đón nhận những mầm sống mới.

Ở mé lều tranh, thím Hai Lành cùng mấy chị em phụ nữ tươi cười gánh ra những khay mạ non xanh mướt mượt mà. Đó là những dảnh mạ khỏe khoắn được ươm ủ kỳ công trên giàn cao từ gùi thóc giống chịu phèn quý giá, từng chiếc lá non mơn mởn đẫm sương mai vươn thẳng lên trời cao như chứa chan bao niềm hy vọng sống còn.

Cụ Khôi bước lên bờ, đón lấy chén nước vối ấm thím Lành kính cẩn trao sang, lòng dạ dâng lên niềm an ủi vô bờ.

Thế nhưng, thím Lành vừa hạ đòn gánh mạ xuống vệ cỏ ven bờ ruộng mẫu, thì từ góc đầm lác rậm rạp phía tây, tiếng tri hô thất thanh của Trần Chấn bỗng xé toạc bầu không khí yên bình “Cụ Khôi ơi! Bà con ơi cứu mạ! Có biến lớn rồi!”

Mọi người bàng hoàng quay phắt lại. Từ trong những bụi lau sậy rậm rạp, hàng trăm con chuột đầm đói ăn mắt đỏ sọc, lông bết bùn đen đang rầm rộ ùa ra như ong vỡ tổ, rào rào phóng thẳng về phía những khay mạ non quý giá!