Chương 5: Thí Nghiệm Chai Thủy Tinh

Màn mưa giông quất rát rạt vào mặt buốt nhói. Gió từ lòng hồ Ba Khe thốc ngược lên mặt đập từng cơn dữ dội, giật mạnh tấm áo mưa bạt của Nam kêu phần phật. Men theo chân mái hạ lưu trơn như đổ mỡ, lão Thạc cắm chặt đầu gậy tre xuống lớp bùn nhão để giữ thăng bằng. Cái khớp gối thương tật nhức buốt từng cơn theo từng bước khập khiễng, mảnh kim khí găm sâu trong thịt dường như đang cào xé dưới làn nước lạnh ngắt. Đôi mắt lão vẫn dán chặt về phía rặng bạch đàn còi cọc đang oằn mình trong bóng tối mịt mùng phía trước. Nam bước sát bên cạnh, một tay giơ cao chiếc đèn bão bọc khung sắt xé toạc màn mưa đêm dày đặc, tay kia ghì chặt lấy khuỷu tay lão Thạc mỗi khi lão trượt chân trên bờ dốc lầy lội.

“Cẩn thận bác Thạc! Dốc đập phụ đất mượn, bùn trơn lắm!” — Nam ghé sát tai lão nói lớn, giọng át đi tiếng gió rít qua rãnh đồi.

“Không sao, tôi quen chân rồi!” — Lão Thạc th* d*c, nuốt ngụm nước mưa chan chát vào cổ họng. “Xuống ngay chân taluy cọc số 7. Càng chần chừ một phút, ruột con đập càng bị moi rỗng!”

Hai bóng người — một già một trẻ — trượt qua gờ đất cuối cùng, tiến thẳng vào bãi cỏ chân đập phụ cọc số 7. Dưới quầng sáng vàng vọt của ngọn đèn bão, cảnh tượng hiện ra khiến ngực lão Thạc thắt lại. Vũng nước rỉ mà lão phát hiện lúc chập tối vốn chỉ rộng chừng nửa mét, nay đã phình to gấp ba lần, loang rộng hơn một mét rưỡi như chiếc ao tù đen ngòm đang sục sôi giận dữ. Mặt nước không hề phẳng lặng mà liên tục trồi sụt những gợn xoáy li ti. Từng đám bọt khí to bằng quả trứng gà xám xịt từ đáy đùn lên, nổ lép bép, mang theo vô số hạt cát vàng mịn cuộn xoáy thành những vệt vân vẩn đục. Mùi khí lưu huỳnh nồng nặc cùng mùi rác mục rữa bốc lên ngột ngạt, xộc thẳng vào mũi hai người.

Nam cúi rạp người xuống, dí sát ngọn đèn bão vào mép nước. Đôi lông mày rậm của người lính trẻ nhíu chặt lại, đồng tử co rút, ánh mắt tràn ngập vẻ bàng hoàng “Mạch nước ngầm đùn mạnh quá! Bọt khí sủi liên tục thế này... Áp lực đáy móng đang đội lên rất dữ dội!”

“Không chỉ là áp lực nước đơn thuần đâu, chú Nam!” — Lão Thạc ngồi thụp xuống một gờ đất cao, giọng trầm khàn nhưng đanh chắc. “Nước hồ ngoài kia đã lên hai mươi hai mét, vượt báo động 2. Chênh lệch cột nước đang dồn nén một gradient thủy lực khổng lồ xuyên qua nền đập phụ. Chỗ này trước đây đội cơ giới của thằng Thưởng san lấp dối trá, lót toàn bùn tạp với rễ cây mục ruỗng. Khi gradient thấm vượt quá giá trị tới hạn, hạt đất mịn không còn lực dính, lập tức bị dòng ngầm lôi tuột đi.”

Lão Thạc hiểu rõ, dù Nam là kỹ sư cầu đường quân sự có đào tạo bài bản, nhưng giữa trang sách giáo khoa trên giảng đường với thực tế công trường bão lũ sinh tử vẫn có một khoảng cách lớn. Muốn viên sĩ quan trẻ toàn tâm toàn ý dùng quyền hạn quân đội ngăn chặn thảm họa, lão phải thuyết phục anh bằng thứ ngôn ngữ đanh thép nhất: khoa học thực nghiệm.

Lão dốc cạn chiếc chai thủy tinh mang theo bên mình, trút phần nước cũ lấy từ chập tối xuống rãnh thoát gần đó. Cầm chiếc chai trong suốt đã tráng sạch, lão bước sát mép vũng rỉ, tỳ gậy tre giữ thăng bằng rồi cúi người, dìm ngập miệng chai vào ngay tâm điểm cuộn xoáy nơi cát đang đùn lên dữ dội nhất. Dòng nước ngầu đục lẫn bọt khí cuồn cuộn tràn vào thân chai. Chỉ trong chớp mắt, chiếc chai đã đầy ắp thứ chất lỏng màu xám xịt, lợn cợn phù sa và cát mịn.

Lão cẩn thận rút chai lên, lấy ngón tay cái ấn chặt nút bấc rồi quay lại đặt ngay ngắn trên bề mặt phẳng phiu của một tảng đá chắn sóng gần đó.

“Chú Nam, lại đây! Hãy nhìn cho thật kỹ!” — Lão Thạc vẫy tay gọi, đồng thời nghiêng thân mình che bớt luồng gió bão đang tạt mạnh vào ngọn đèn bão.

Nam bước vội tới, ngồi xổm bên tảng đá, đưa sát ngọn đèn bão vào thân chai thủy tinh. Dưới quầng sáng vàng xuyên qua lớp vỏ chai trong suốt, chuyển động xoáy tròn bên trong bắt đầu chậm dần. Trọng lực và quy luật cơ học chất lỏng lập tức phát huy tác dụng. Chỉ sau vài phút ngắn ngủi, một bức tranh phân tầng rõ rệt hiện ra trước mắt hai người.

Dưới đáy chai, lớp hạt nặng nhất lắng xuống đầu tiên, tạo thành một tầng cát vàng hạt thô dày chừng hai đốt ngón tay, hạt cát sắc cạnh và sáng màu. Ngay phía trên tầng cát thô là một lớp bùn mịn màu xám đen pha lẫn những sợi mùn thực vật nhỏ li ti như rễ cây mục rữa. Trên cùng mới là lớp nước vẩn đục đang từ từ trong dần.Lão Thạc bẻ một nhánh bạch đàn khô bên cạnh, dùng đầu cành gõ nhẹ vào từng ngấn lắng đọng trên thành chai thủy tinh, cất giọng khúc chiết “Chú nhìn thấy chưa? Tầng dưới cùng này là cát vàng hạt thô — vật liệu cốt lõi của tầng lọc thân đập! Lớp thứ hai là bùn hữu cơ từ túi rác chôn lậu dưới móng. Nếu đây chỉ là nước mưa bề mặt chảy tràn vào chân đập như lời thằng Toàn rêu rao, thì trong chai chỉ có bùn đất phù sa lơ lửng. Nhưng ở đây có cát thô và mùn rác! Điều đó chứng minh dòng thấm ngầm đã xé toạc móng đập, moi sạch cốt hạt chịu lực từ trong ruột công trình mang ra ngoài. Đây chính là hiện tượng cát chảy và xói ngầm ngược dòng!”

Ngón tay Nam khẽ chạm vào đáy chai thủy tinh, cảm nhận độ thô ráp của lớp cát vàng qua làn kính mỏng. Là một kỹ sư công binh, những kiến thức về định luật Darcy, về sức chống cắt của đất đắp và mối hiểm họa vỡ đập do xói ngầm lập tức bừng sáng trong tâm trí anh. Sự thật rành rành hiển hiện trước mắt, không thể chối cãi, không thể ngụy biện!

“Trời đất ơi...” — Nam lẩm bẩm, mặt tái đi dưới ánh đèn bão. “Gradient thấm tới hạn đã phá vỡ hoàn toàn cấu trúc đất! Đất thân đập đang hóa lỏng từ bên trong. Nếu đường ống xói ngầm này tiếp tục khoét ngược dòng về phía thượng lưu, chỉ cần vài giờ nữa, khi nó chạm tới túi nước lòng hồ...”

“Toàn bộ mái hạ lưu sẽ trượt sạt tức thì!” — Lão Thạc tiếp lời, ánh mắt sắc như dao cạo nhìn thẳng vào Nam. “Bốn mươi triệu mét khối nước sẽ san phẳng ba xã hạ du trong tích tắc. Mười lăm nghìn đồng bào không kịp chạy lũ. Và thằng Thưởng, thằng Toàn sẽ đổ vấy mọi tội lỗi lên đầu những người trực tiếp ở đây!”

Nam đứng bật dậy, dáng người cao ráo thẳng tắp như cây thông giữa trời giông bão. Bàn tay anh siết chặt lấy chiếc cặp bạt quân sự bọc nilon bảo quản tài liệu bên hông. Đôi mắt cương nghị rực sáng một ngọn lửa quyết đoán “Bác Thạc! Cháu đã hiểu rõ sự tình! Đây không còn là chuyện tranh cãi kỹ thuật đơn thuần nữa, mà là mệnh lệnh sinh tử!” — Giọng Nam vang lên đanh thép, chuẩn xác phong thái của người chỉ huy. “Với thẩm quyền từ Mệnh lệnh hộ đê khẩn cấp của Ban chỉ huy Phòng chống lụt bão Quân khu, cháu sẽ điều toàn bộ tiểu đội công binh chốt chặn tại cọc số 7 ngay trong đêm nay! Bất cứ ai — kể cả Trưởng ban Toàn hay Đội trưởng Thưởng — dám manh động đổ đất sét bịt miệng rò hoặc làm trái quy trình khoa học, cháu sẽ kiên quyết cưỡng chế đình chỉ theo quân pháp!”

Lão Thạc thở phào một hơi dài, lồng ngực gầy guộc phập phồng nhẹ nhõm. Cuối cùng, viên gạch đầu tiên để lật ngược bánh xe bi kịch của nguyên tác Dòng Nước Cuộn Đỏ đã được đặt đúng chỗ. Lão gật đầu, vỗ nhẹ lên bả vai người lính trẻ “Được lắm, đồng chí Nam! Chúng ta phải giữ vững vị trí này. Giải pháp duy nhất lúc này là làm bẫy cát lọc ngược ba lớp ngay tại miệng mạch rò. Cát vàng thô, sỏi nhỏ, sỏi cuội đá dăm nẹp rơm bện... Phải cho nước thoát ra để giải tỏa áp lực nước lỗ rỗng, nhưng giữ chặt hạt đất ở lại!”

Lời lão Thạc vừa dứt, một âm thanh rùng rợn bất ngờ dội lên từ lòng đất.

“Ục!”

Tiếng nổ trầm đục, nghẹn ngào như tiếng thở dài tức tưởi của con đập vọng lên từ sâu thẳm dưới đáy vũng sủi. Đất dưới chân hai người rung rần rật. Miệng mạch rò bỗng sục sôi dữ dội, một luồng bọt khí đen ngòm lẫn bùn tanh phụt vọt lên cao hơn nửa thước.

Ngay khoảnh khắc ấy, dưới ánh đèn bão chập chờn, một tiếng “tách” khô khốc vang lên. Một vệt rạn nứt chân chim xé toạc lớp cỏ bảo vệ trên mái đập phụ, ngoằn ngoèo như vết rạch của lưỡi dao, cắn sâu vào nền đất rồi rẽ ngoặt, lao vun vút về phía đỉnh đập!