Chương 23: Tiếng Tính Tẩu Ngày Mới

Nắng sớm mùa thu rọi qua chấn song liếp gỗ, dát một dải vàng ươm lên sàn tre nhẵn bóng. Cụ Diêu Thạc Vinh thức dậy từ lúc gà gáy le te, chậm rãi vươn vai rồi bước ra mép cửa sổ ngắm nhìn bản Giuồng trong sớm mai ngày hội. Đôi tai thính nhạy của người thợ đẽo đàn tám mươi ba tuổi đón lấy từng luồng gió mát lành thổi ngược từ cánh đồng Nà Vài lên triền núi. Không còn âm thanh kim loại rin rít của máy móc, không còn những tiếng hú ma quái vặn vẹo rợn người từng bóp nghẹt giấc ngủ buôn làng suốt những đêm trăng non vừa qua. Giờ đây, giữa vòm xanh bao la của năm mươi hécta lim Cốc Rạng cổ thụ, chỉ có tiếng chim chào mào ríu rít gọi bầy và tiếng lá cây rì rào ca hát trong thanh bình.

Dưới triền dốc thoai thoải, mười tráng đinh thuộc tổ tuần tra rừng cộng đồng trong trang phục chàm gọn gàng đang rảo bước trở về sau chuyến tuần tra sớm quanh khu vực sườn tây Khau Đao. Tiếng cười nói sang sảng của đám trai trẻ hòa vào tiếng mõ trâu lốc cốc nơi bãi cỏ đầu bản, trong trẻo như giọt sương mai đọng trên đọt chuối rừng. Cụ Vinh khẽ mỉm cười, chòm râu bạc rung rinh theo nhịp thở nhẹ nhõm. Đêm đen ngờ vực và bóng tối của lòng tham đã lùi xa, nhường chỗ cho ánh sáng của pháp luật và sự gắn kết bền chặt của tình làng nghĩa xóm.

Cụ Vinh với lấy chiếc gậy dâu dựng nơi góc cột, chỉnh lại tà áo chàm phẳng phiu rồi thong thả bước xuống cầu thang gỗ. Con đường đất dẫn sang điểm trường cắm bản sáng nay rợp bóng cờ hoa rực rỡ. Dọc hai bên ngõ, những khóm hoa dong riềng đỏ thắm và nhành hoa chuối rừng tươi rói được bà con cắm trước bờ rào đá, dẫn lối lũ trẻ đến trường. Mùi xôi nếp nương đồ lẫn hạt dổi thơm nồng tỏa ra từ các gian bếp nhà sàn, quyện với hương vị ngai ngái quen thuộc của núi rừng tạo nên một phong vị ấm áp lạ kỳ.

Đến cổng điểm trường, cụ Vinh dừng chân ngắm nhìn cơ ngơi vừa hồi sinh. Dãy nhà cấp bốn ba phòng học kiên cố khoác lên mình lớp áo mới tinh tươm: mái ngói âm dương xám rêu xen lẫn hàng ngói mới phẳng phiu, những bức tường quét vôi trắng ngát mùi nắng mới, tinh sạch không còn một vệt ẩm mốc. Tấm biển gỗ ghi tên điểm trường bản Giuồng được lau bóng loáng, treo ngay ngắn dưới tán rặng lim sum suê.

“Kìa, cụ Vinh đã tới rồi!”

Tiếng reo vui của Trưởng thôn Nông Văn Dũng vang lên từ giữa sân trường. Dũng rảo bước lại gần, hai tay cung kính đỡ lấy cánh tay gầy guộc của cụ già đức độ. Vẻ mặt người trưởng thôn ba mươi tám tuổi nay đã rũ sạch hoàn toàn nét âu lo, thay vào đó là nụ cười chân chất, rạng ngời “Cháu mời cụ vào hiên ngồi nghỉ cho đỡ mỏi chân ạ. Sớm nay bà con các họ đưa lũ trẻ đến đông đủ từ lúc sương chưa tan trên ngọn lim.”

“Tốt lắm, chú Dũng à,” cụ Vinh gật đầu, giọng trầm ấm như tiếng đàn bầu nậm. “Nhìn thấy bà con một lòng hướng về con chữ thế này, già này mừng cái bụng lắm.”

Tại khoảng sân đất nện sạch bong, cô giáo Diêu Thùy Miên duyên dáng trong bộ áo chàm thêu hoa văn tinh tế ngang eo, đôi mắt trong veo lấp lánh niềm hân hoan khôn tả. Đứng bên cạnh cô là Đại úy Lương Quốc Tuấn trong bộ cảnh phục công an xã chỉnh tề, ve hàm sáng bóng dưới ánh ban mai. Cả hai đang tươi cười đón từng tốp phụ huynh dắt tay con em bước qua cổng trường. Đủ ba mươi lăm học sinh của ba phòng học mầm non và tiểu học đều tề tựu đông đủ, không thiếu một gương mặt nào. Bé Choáng lớp ba cùng bé Mỷ lớp một—những đứa trẻ từng hoảng sợ đến ngất xỉu trong đêm phát loa ma quái—nay xúng xính trong váy áo chàm mới tinh, má ửng hồng như quả đào chín, tay cầm cờ giấy nhỏ tíu tít vẫy chào cô giáo.

Tuấn bước nhanh lại phía cụ Vinh, nghiêm cẩn chào theo điều lệnh rồi ân cần đỡ cụ ngồi xuống chiếc ghế mây đặt trang trọng bên hàng hiên lớp học “Cháu kính chào cụ Diêu. Tổ công tác công an xã vừa hoàn tất rà soát toàn bộ các lối mòn quanh rừng Cốc Rạng sáng nay. Từ nay, địa bàn bản Giuồng sẽ luôn được bảo đảm bình yên tuyệt đối để cô Miên và các cháu an tâm dạy và học.”

“Cảm ơn chú Tuấn, cảm ơn các chú công an,” cụ Vinh vỗ nhẹ lên bàn tay rắn rỏi của người chiến sĩ trẻ. “Nhờ có pháp luật nghiêm minh và sự tận tụy của các chú, cái ác mới bị chặn đứng, oan hồn người khuất mới được an nghỉ và cánh rừng lim của tổ tiên mới giữ được màu xanh.”Khi mặt trời nhô cao qua rặng núi Phia Cát, rót muôn luồng sáng rực rỡ xuống sân trường, Trưởng thôn Dũng bước lên bục, trang trọng cầm chiếc dùi gỗ gõ vang hồi trống khai trường.

Tiếng trống da trâu rền vang dứt khoát: “Tùng! Tùng! Tùng!” Âm thanh trầm hùng lan tỏa giữa thung lũng Nà Vài, dội vào vách đá tai mèo rồi bay vút lên bầu trời cao xanh vời vợi. Ba mươi lăm đứa trẻ đồng thanh reo hò, tiếng vỗ tay rầm rộ xua tan hoàn toàn những ám ảnh kinh hoàng của chuỗi ngày u tối đã qua.

Dứt hồi trống rộn rã, Miên bước vào gian phòng học trung tâm thơm mùi vôi mới, cung kính nâng hai tay đỡ cây đàn tính tẩu chín khúc treo trên tường chính diện mang ra hiên. Bầu đàn làm từ quả bầu nậm gác bếp ba mùa khói ánh lên sắc nâu cánh gián ấm áp, mặt gỗ vông gai mộc mạc và cần dâu rừng chín bậc nhẵn thín phản chiếu tia nắng sớm mai. Miên quỳ một gối bên cạnh cụ Vinh, hai tay dâng cây đàn “Thưa ông nội, ngày khai trường đầu tiên sau giông bão, chúng cháu xin ông gảy khúc Then mừng mùa để khai sáng lớp học và dạy cho các em nét đẹp điệu Then quê mình ạ.”

Cụ Vinh đón lấy cây đàn quen thuộc. Ngón tay thô ráp chai sần khẽ chạm vào mặt vông, lướt qua ba dây cước óng ánh. Cụ khẽ nghiêng tai, chỉnh lại núm vặn cho chuẩn cao độ rồi ngoắc tay gọi lũ trẻ “Lại đây với già, các cháu.”

Ba mươi lăm đứa trẻ ùa tới, ngồi vây quanh chân cụ Vinh trên những tấm chiếu cói thơm mùi nắng mới. Cụ cầm lấy bàn tay nhỏ nhắn của Miên, rồi đặt ngón tay bé Choáng lên từng khấc dâu rừng, ôn tồn chỉ bảo “Cây tính tẩu là linh hồn của người Tày ta. Cần dâu chín bậc là chín bậc thang đưa lòng người lên với Mường Trời, còn bầu nậm là tấm lòng chở che của đất mẹ. Tiếng đàn Then cất lên phải thanh sạch, phải mang theo cái thiện và niềm mong mỏi mùa màng tốt tươi, chứ không bao giờ dung thứ cho dối trá, tà tâm.”

Nói đoạn, ngón trỏ của cụ Vinh khẽ rung lên. Một tiếng tính trầm ấm ngân vang, trong veo như giọt nước đầu nguồn róc rách qua kẽ đá. Nối tiếp sau đó là chuỗi âm thanh réo rắt, nhịp phách uyển chuyển của khúc Then khai hoa mừng hội lớn. Miên hòa giọng hát theo, cất lên những câu then mượt mà chúc cho con chữ đơm hoa kết trái trên vùng cao. Lũ trẻ ban đầu còn bỡ ngỡ, sau cũng cất tiếng hát theo cô giáo, giọng ca non nớt trong trẻo hòa vào nhịp đàn như bầy chim non ríu rít đón ánh bình minh.

Cụ Vinh nhắm hờ đôi mắt mờ đục, thả hồn theo từng rung động huyền diệu của thớ gỗ vông và bầu nậm. Đôi tai già nua nhận rõ âm thanh tiếng đàn đang bay bổng, lượn qua vòm lá rậm rạp của năm mươi hécta lim Cốc Rạng, vượt qua vách đá Phia Cát hùng vĩ để hòa vào thinh không bao la. Nơi sườn đồi nhìn ra cánh đồng Nà Vài, hương hồn Nết chắc hẳn cũng đang mỉm cười an nghỉ khi thấy cây đàn chín khúc năm xưa đã trút bỏ mọi oan khiên, trở thành ngọn đèn soi sáng tri thức và niềm tin cho thế hệ mai sau.

Nắng mai ngập tràn bản Giuồng, sưởi ấm mái trường cắm bản và rặng lim ngàn năm sừng sững giữa đất trời. Tiếng đàn tính tẩu trầm bổng, trong trẻo cứ thế ngân nga mãi, dệt nên bản hòa ca bất tận của lẽ công bằng, tình người và sự sống hồi sinh vĩnh cửu giữa đại ngàn Đông Bắc.