Chương 17: Cột Mốc Số Ba Lộ Thiên

Ánh lửa bập bùng từ bó đuốc đước rọi thẳng xuống lòng hố sâu ba thước mộc, soi tỏ lớp mặt đá mài xám mịn đang ánh lên muôn vàn tia sáng li ti của bột vỏ nghêu sò. Ông Khiêm quỳ một bên gối trên bờ ván ngăn, lồng ngực đập dồn dập sau từng nhịp th* d*c. Đôi bàn tay dính đầy vệt vôi vữa và bùn đất của ông run lẩy bẩy đưa ra, chầm chậm chạm vào gờ đá mát rượi. Cảm giác trơn mịn, vững chãi truyền qua da thịt khiến sống mũi ông cay sè.

Trời vừa hưng hửng sáng. Lớp sương mai lãng đãng trên mặt sông Sa Đéc bắt đầu tản ra nhường chỗ cho ráng hồng miệt đông. Dưới lòng đất sét xanh dẻo quánh, Cột mốc số Ba đứng sừng sững, bốn mặt lăng trụ phẳng phiu, vuông vức, không hề sứt mẻ lấy một góc nhỏ dù đã trải qua hơn sáu thập kỷ vùi sâu dưới lớp phù sa bồi lắng.

"Bác Bảy ơi, để con dội thêm gáo nước nữa cho sạch bùn!" Tiếng Sáu Thuyền khản đặc vì thức trắng đêm, tay cầm gàu múc nước sông chực đổ xuống.

"Khoan đã con!"

Ông Khiêm vội ngăn lại. Vết thương nơi bả vai trái lại rớm máu, nhói buốt từng cơn khi vạt áo thô cọ xát, nhưng ông dường như chẳng màng tới. Ông kéo vạt áo bà ba bạc phếch của mình lên, cẩn trọng khom người chấm nhẹ vào vách đá. Từng chút một, ông tỉ mẩn lau đi mảng bùn non vàng óng còn sót lại trên rãnh đá mài.

Lớp đất lụi tàn rơi xuống, để lộ ra những đường đục chạm chìm sâu hoắm, sắc nét như vừa mới tạc ngày hôm qua. Hàng chữ Nho uyển chuyển nằm dọc thân mốc, kế bên là dòng chữ Quốc ngữ còn đậm nét khoét sâu: "Canh Ngọ 1870". Và ngay trên đỉnh cọc, đóa hoa sen tám cánh nở xòe duyên dáng hiện ra tròn trịa, từng đường gân cánh mềm mại uốn lượn giữa chất đá bóng bẩy.

Đó chính là nét đục tay nghề của ông Khiêm năm ba mươi lăm tuổi, cái thời ông cùng các bậc tiền bối thợ hồ Tân Quy Đông trộn vôi ô dước, giã vỏ sò, nhào cát mịn sông Tiền rồi dựng nên ranh giới che chở cho bến bờ này.

"Mốc đây rồi! Cột mốc Canh Ngọ thiệt rồi bà con ơi!"

Tiếng bác Bảy Cảnh vang lên chấn động cả khúc rạch Cái Rơm. Bác quăng phăng chiếc mai sắt dính bùn, hai tay ôm choàng lấy đầu gối ông Khiêm rồi ngửa mặt lên trời cười rạng rỡ, nước mắt giàn giụa trên gương mặt chằng chịt nếp nhăn.

Mấy chục con người đứng quanh miệng hố òa lên trong niềm vui sướng nghẹn ngào. Mấy chú thợ hồ luống tuổi nhảy cẫng lên mé bờ đất thịt, ôm chầm lấy nhau mặc cho áo quần lấm lem bùn sình. Đám đàn bà con gái buông rơi thau nhôm, rế tre, chắp tay lầm rầm tạ ơn trời đất sông rạch đã run rủi giữ lại cọc mốc thiêng liêng.

Bác Bảy Cảnh lật đật đón lấy cuộn dây gai tẩm dầu rái từ tay Sáu Thuyền, kéo căng một đầu dóng thẳng từ tim đỉnh cọc mốc ra tới hàng cọc tiêu sơn đỏ của Sở Công chính do Ký Bửu cắm bữa trước. Bác bước từng sải chân đo đạc rành rẽ, rồi giơ cao tay la lớn "Đúng năm trượng mộc! Cọc mốc nguyên thủy của ông bà nằm thụt ra mé sông đúng năm trượng mộc! Đám thầy Ký rõ ràng bẻ cong tim lộ, toan cướp sạch đất bãi và dỡ trọn hai mươi bảy nóc nhà của xóm mình! Trời đất có mắt, họ hết đường chối cãi rồi!"

Tiếng reo hò rền rĩ cả một vùng sông nước. Sáu Thuyền quệt giọt mồ hôi muối cay xè trên trán, cười rạng rỡ mà hai mắt đỏ hoe. Anh níu lấy bắp tay ông Khiêm "Nhờ có bác Bảy… Nhờ có tay nghề của bác mà xóm phà này sống rồi bác ơi!"Ông Khiêm mỉm cười hiền hậu, đưa bàn tay thô ráp vỗ nhẹ lên vai anh chèo đò. Dưới đáy hố sâu, khi mọi người còn đang mải mê hò reo trên bờ, ông Khiêm chầm chậm ngồi thụp xuống đáy bùn, lần giở lớp sét xanh bọc quanh chân đế cọc đá.

Bách nghệ dân gian có những quy tắc bất di bất dịch: chân mốc ăn sâu ba thước mộc vào lòng đất sét xanh để giữ thế ngàn năm. Nhưng ở góc chân đế phía nam của Cột mốc số Ba này, chỉ duy nhất một mình ông biết rõ còn có một vật khác.

Ngón tay trỏ chai sần của ông Khiêm lách sâu vào kẽ đất sét dẻo quánh dưới đế trụ đá. Đầu ngón tay ông chợt chạm phải một góc cạnh vuông vức, ram ráp và lạnh ngắt.

Một chiếc hộp gỗ mun nhỏ nhắn, bọc kín bằng nhiều lớp vải gai tẩm sáp ong và nhựa chai.

Tim ông Khiêm thắt lại một nhịp, lồng ngực như có ngọn sóng cuộn trào. Chiếc hộp vẫn nằm yên đó suốt bảy mươi sáu năm ròng rã dâu bể. Năm Canh Ngọ 1870, mười hai năm sau ngày đôi lứa chia lìa vì loạn lạc, khi tự tay đúc và hạ cọc mốc này, người thợ trẻ năm xưa đã lén chôn chiếc hộp gỗ mun xuống tầng đất sâu nhất. Bên trong chiếc hộp ấy là kỷ vật mà chàng thợ đúc đá mài hai mươi ba tuổi dốc hết tâm can đúc nặn: chiếc trâm bạc nạm đá xà cừ hình búp sen non, định bụng trao cho cô thôn nữ mười chín tuổi nhưng chưa kịp trao thì binh lửa tràn qua, người đi ngút ngàn dặm thẳm.

Ông vuốt nhẹ mép gỗ mun còn vùi dưới đất sét, khẽ thở dài một tiếng thật sâu. Suốt một đời bôn ba gió sương, ông cứ ngỡ kỷ vật này sẽ vĩnh viễn nằm sâu dưới đáy sông Tiền theo ông về với đất mẹ. Nào ngờ con nước xoay vần, đất lở bồi dâu bể, người xưa lại trở về bên mé rạch Cái Rơm để cùng ông chứng kiến ngày cọc mốc lộ thiên.

"Bác Bảy ơi! Cụ Bà xuống kìa bác!" Tiếng thím Ba Đực lanh lảnh cắt ngang dòng suy tưởng.

Ông Khiêm giật mình rút tay ra khỏi lớp bùn non, ngước mắt nhìn lên triền dốc.

Trên bờ rạch, bà Lài đang run rẩy lần từng bước một. Bà mặc chiếc áo bà ba màu tro vá vai, lưng còng rạp xuống, hai bàn tay khẳng khiu như cành củi khô bấu chặt lấy vai thím Ba Đực để giữ thăng bằng trên nền đất sét trơn trượt. Gió bấc sớm mai thổi tung mớ tóc bạc phơ bay xơ xác qua vành tai nhăn nheo. Đôi chân trần của bà ngập ngừng đặt xuống từng tấc đất ẩm ướt, chậm chạp nhưng dứt khoát lạ thường.

"Cô Lài… coi chừng trượt chân đa!" Ông Khiêm đứng bật dậy, toan bước lên đỡ nhưng bả vai đau nhói làm bước chân ông khựng lại.

Bà Lài không đáp. Đôi mắt đùng đục sương gió của bà mở to, hướng thẳng xuống đáy hố sâu ba thước mộc. Ánh nắng ban mai vừa vặn rọi nghiêng qua tán dừa nước, rọi thẳng vào đỉnh Cột mốc số Ba. Đóa hoa sen đá mài tám cánh tắm mình trong nắng sớm, lấp lánh những ánh xà cừ vỏ nghêu mịn màng như vừa mới trổ hoa từ tầng đất cổ.

Bước chân bà Lài bỗng khựng lại ngay mép ván ngăn bùn.

Bà buông tay thím Ba Đực ra. Thân hình gầy guộc của bà chao đảo giữa gió sớm. Đôi mắt mờ đục nhìn trừng trừng, không chớp vào từng cánh sen đá xám mịn đang ánh lên sắc xà cừ quen thuộc.

Một hơi thở gấp gáp bật ra khỏi lồng ngực lép kẹp. Bà Lài bỗng đưa hai bàn tay run rẩy ôm chặt lấy ngực mình, bờ môi móm mém mấp máy run bần bật, hơi thở dồn dập rít lên từng cơn như muốn nghẽn lại giữa cuống họng.