Chương 7: Lần Theo Bãi Bồi Gò Sòi

Lời đe dọa the thé của gã tay sai vừa dứt, tiếng bước chân huỳnh huỵch nện mạnh lên lớp lá chuối khô ngoài ngõ rồi xa dần về phía bến sông. Căn nhà tranh ba gian lại chìm vào sự tĩnh mịch đặc quánh của đêm đông.

An vẫn nép sát vách nứa gian đông, ngực phập phồng đập mạnh từng hồi. Đôi tay quấn lớp vải nâu sồng ủ lá nhọ nồi khẽ siết chặt, mép vải cọ vào vết thương rách da thịt khiến cậu bé khẽ rùng mình vì đau nhói. Cậu quay đầu nhìn vào bóng tối, nơi cụ Nhượng vẫn ngồi sừng sững trên chõng tre như một pho tượng đá cổ kính bên sông Đuống. Ánh mắt cụ cố qua màn đêm mờ mịt vẫn sáng quắc, vẻ điềm đạm lạ lùng.

— Chúng nó đi rồi, chắt An. Khép cánh then lại rồi ngả lưng đi con.

Giọng cụ Nhượng trầm ấm, phẳng lặng như khúc sông mùa cạn, xua tan nỗi sợ hãi đang dâng lên trong lòng đứa trẻ mười hai tuổi. An rón rén bước tới cài chặt then cửa liếp nứa, rồi trở về chiếc chõng tre nhỏ góc nhà. Ngoài trời, tiếng gió bấc rít từng cơn qua rặng tre ngà, quăng quật mái rạ kêu răng rắc suốt canh tư.

Trời vừa tang tảng mờ sáng, khi sương mù sông Đuống còn giăng trắng đục như một dải lụa khổng lồ trùm kín những rặng nhãn ven đê, An đã khẽ khàng cựa mình thức giấc. Hơi lạnh luồn qua khe liếp buốt nhói từng ngón chân. Cậu bé với lấy manh áo nâu vá vai phong phanh mặc vào người, cẩn thận xỏ đôi dép bện rơm nếp dày dặn vừa khít bàn chân. Vết rách nơi mu bàn tay sau một đêm ngấm dịch nhọ nồi và muối hột đã se miệng, dù mỗi lần cử động mạnh vẫn còn nhức buốt.

Cụ Nhượng đã dậy từ lúc nào, lặng lẽ đứng bên cối đá nghiền điệp ngoài hiên. Cụ mặc áo tơi lá, thắt chiếc lưng bao bằng vải thô, một tay chống cây gậy tre ngà bóng loáng, tay kia cầm hai chiếc đòn tre dẻo dai. Dưới chân cụ, hai lưỡi xẻng sắt đã được mài sắc cạnh, ánh lên màu thép lạnh ngắt.

— Chắt An, buộc chặt ống quần vào. Sương muối ngoài bãi độc lắm, sơ sểnh là cước chân ngay.

An ngoan ngoãn vâng dạ, lấy hai dải vải vụn buộc chặt gấu quần sát cổ chân. Cậu cúi xuống đỡ lấy hai chiếc xẻng sắt, buộc néo vào đầu chiếc đòn tre rồi thoăn thoắt ghé vai gánh lấy. Cụ cháu lẳng lặng mở cổng tre, men theo bờ rào dâm bụt đẫm sương tiến về phía cuối làng.

Con đường đất đỏ trơn trượt dẫn qua bãi đất trống đầu làng. Nơi ấy, rạp dập tranh bổi của Quản Lợi dựng bằng cọc tre và bạt nứa rách đang phả ra thứ khói đục ngầu, hôi hám. Vừa bước tới gần, một luồng mùi hôi nồng khét lẹt của bột than bùn tẩm lưu huỳnh sực vào mũi khiến An ho sặc sụa, cổ họng rát buốt như có ai cào xé. Dưới mái bạt dột nát, ngọn đèn dầu lạc leo lét soi rõ mười mấy bóng người đang cặm cụi giã bột, quét hồ.

Tiếng cằn nhằn cay đắng của cánh thợ nghèo vang lên lẫn trong tiếng chày gõ — Giấy thì bở rục như bã trầu, quết vôi vào trắng bợt mà rách tươm... Thế này thì tranh với ảnh cái nỗi gì!

— Ráng mà dập cho xong trăm tờ lấy tiền đong gạo, bác nó ơi. Mùi lưu huỳnh này ngửi một khắc là mắt hoa, đầu váng vất... Khốn nạn cái thân làm thợ!

An nhìn thấy bóng bác Phó Cả Dần ngồi thu mình ở góc rạp. Đôi bàn tay bác đỏ ửng từng mảng phồng rộp, nứt nẻ rớm máu vì ngâm trong vại than bùn, đang run rẩy gạt từng nét mực đen nhờ nhờ lên mặt giấy bổi. Bác Dần chợt ngước lên, bắt gặp ánh mắt trong veo của An và dáng lưng còng quắc thước của cụ Nhượng đang đi lướt qua ngoài màn sương. Người thợ già giật mình đánh thót, vội vàng rụt hai bàn tay đau đớn vào trong bọc áo, cúi gằm mặt xuống đống rơm mục, bờ vai vạm vỡ khẽ run lên từng chặp.

Cụ Nhượng không dừng chân, bước đi của cụ vẫn nhịp nhàng, vững chãi. Cụ khẽ bảo chắt nội:— Đi thôi con. Người ta sa chân vào vũng bùn vì miếng cơm manh áo, trách thì ít mà thương thì nhiều. Việc của cụ cháu mình ở đằng trước.

Rời khỏi khu rạp bốc mùi khét lẹt, hai cụ cháu rẽ xuống triền đê, cắt ngang qua bãi bồi ven sông. Đồng ngô sau vụ thu hoạch đông chỉ còn trơ lại những gốc rạ khô khốc xơ xác, run rẩy oằn mình trong từng đợt gió bấc cắt da cắt thịt. Sương mù mịt mùng phả vào mặt những giọt nước li ti buốt giá. Đi chừng non nửa canh giờ, con đường mòn biến mất, trước mắt họ mở ra vùng gò Đống Sòi hoang vu, ngập tràn bùn lầy phù sa xám xịt và những vạt cỏ lác, cỏ năn rậm rạp ngập quá đầu gối.

Gió từ mặt sông Đuống thốc lên hun hút, cuộn theo từng đợt sóng đục ngầu vỗ oàm oạp vào bờ đất lở. An bước thụt xuống một hố bùn sâu, cái lạnh thấu xương lập tức ngấm qua lớp dép rơm, buốt nhói lên tận bắp chân. Cậu cắn chặt môi, hai tay giữ chặt chiếc đòn gánh xẻng sắt, rướn người bước theo từng dấu chân cụ cố in trên mặt bùn non dẻo quánh.

Cụ Nhượng dừng lại trên một doi đất nhô cao mấp mé mép nước. Cụ cắm phập chiếc gậy tre xuống lớp phù sa xám mịn, ngửa mặt nhìn về phía chân trời xa xăm. Dù sương giăng mờ mịt, nhưng qua vệt mây xám mỏng manh, đỉnh ngọn núi Thiên Thai phía bên kia sông vẫn nhô lên sừng sững như một cánh cung xanh thẫm.

Cụ đưa bàn tay gân guốc chỉ theo thế đất uốn lượn hình cánh cung của doi cát — Đống Sòi này ngày xưa là lòng sông cũ. Con nhìn kia, đỉnh Thiên Thai chiếu thẳng qua doi đất cong này, tạo thành thế tụ thủy tụ mộc. Trận lũ lớn năm Giáp Thìn đất lở trôi sông, rặng thị cổ ngàn năm bật gốc đều xuôi theo dòng chảy này mà dạt vào doi trũng. Bùn phù sa bọc kín lấy thân cây, ém chặt khí trời, giữ cho thớ gỗ không bị mục ruỗng.

Nói đoạn, cụ Nhượng nhấc cây gậy tre lên, dùng đầu bịt sắt gõ nhẹ xuống lớp đất sét dưới chân. Tiếng gõ lún phập vào lớp bùn nhão, phát ra những âm thanh ục ục đùng đục. Hai cụ cháu bắt đầu lần từng bước dọc theo mép doi cát. Cứ đi vài bước, cụ Nhượng lại cúi xuống vốc một nắm đất phù sa đưa lên mũi ngửi.

— Đất phù sa thông thường có mùi tanh của rêu và phù du, — Cụ Nhượng vừa chậm rãi gạt lớp cỏ lác vừa giảng giải cho chắt nội — nhưng nơi nào có rễ thị chìm dưới sâu, nước ngấm qua thớ gỗ sẽ mang theo mùi ngai ngái, ngòn ngọt the mát tựa như vỏ trấu ủ mầm. Con để ý lớp bùn xám có lẫn cát mịn thì đào thử.

An chăm chú lắng nghe từng lời của cụ cố, lòng dạ nóng bừng lên xua tan cái giá lạnh của ngọn gió bấc. Cậu bé hạ chiếc đòn gánh xuống doi đất khô ráo, rút lấy chiếc xẻng sắt sắc ngọt. Bàn tay An siết chặt cán gỗ nghiến, ngón tay đau nhói dưới lớp băng vải nâu nhưng cậu không hề lơi tay. An cúi rạp người, dồn toàn bộ sức lực của đôi vai tuổi mười hai, ấn mạnh mũi xẻng xuống lớp cỏ năn ngập bùn.

Lưỡi xẻng ngập sâu vào lớp đất bùn mềm nhão, rồi chạm tới tầng đất sét xám quánh lại như sáp. An nhấc từng tảng đất nặng trịch ném sang bên mép bờ, mồ hôi bắt đầu rịn ra trên trán dù gió lạnh vẫn thổi buốt sống lưng.

Đào sâu xuống chừng hai thước, khi lớp đất bùn xám bắt đầu rỉ ra những giọt nước trong vắt phảng phất hương thơm dìu dịu, An hít một hơi thật sâu, dồn hết sức bình sinh cắm mạnh lưỡi xẻng xuống đáy hố.

"Cộc!"

Một tiếng va chạm khô khốc vang lên từ sâu thẳm dưới lòng bùn lầy. Cán xẻng rung bần bật dội ngược lên đôi tay An một lực đàn hồi dẻo quánh khác thường, tựa như vừa đâm trúng một khối sáp ong rắn rỏi ngàn năm chôn vùi trong lòng đất mẹ.