Chương 8: Đào Gốc Gỗ Quý Dưới Bùn Sâu

Tiếng "cộc" khô khốc dội lên từ đáy hố bùn làm tim cụ Biền Duy Nhượng thắt lại một nhịp rồi đập dồn dập. Gió bấc từ mặt sông Đuống vẫn rít từng hồi buốt óc, nhưng lão thợ cả tám mươi tám tuổi dường như chẳng còn thấy cái lạnh thấu xương của tiết trời đông giá. Cụ bước vội tới bên miệng hố, đôi mắt quắc thước rực sáng nhìn xuống lưỡi xẻng sắt đang cắm ngập trong tầng bùn xám quánh.

— Cụ ơi! Chạm vào cái gì chắc nịch lắm cụ ạ! — Thằng An th* d*c, hai bàn tay quấn băng vải nâu sồng rơm rớm chút nước bùn vẫn ghì chặt cán gỗ, gương mặt lem luốc ngời lên vẻ mừng rỡ tột cùng.

— Khoan đã con, chớ vội bẩy mạnh kẻo mẻ lưỡi xẻng, hỏng mất thớ gỗ!

Cụ Nhượng chống cây gậy tre, không ngần ngại quỳ sụp hai đầu gối xuống mép hố lầy lội. Bùn nhão lạnh ngắt lập tức ngấm qua nếp quần vải nâu vá gối, buốt nhói vào từng khớp xương già cỗi. Nhưng đôi bàn tay gân guốc thô ráp của cụ đã thoăn thoắt gạt phăng lớp đất sét dẻo như keo bên dưới. Cụ dùng mười đầu ngón tay chai sần bới từng mảng phù sa xám mịn, lần theo vết cắn của mũi xẻng.

Càng bới sâu, lớp bùn sền sệt càng nhường chỗ cho một mảng thân cây xù xì, vỏ đen nhánh tựa như sừng mun nằm chìm sâu hơn hai thước dưới bãi bồi gò Đống Sòi. Lớp bùn phù sa hàng trăm năm bọc kín lấy thân gỗ như một lớp kén mỡ màu, ngăn cách hoàn toàn với khí trời, giữ cho phần vỏ không hề bị mục mủn hay rêu nhớt xâm lấn.

Cụ Nhượng run run rút từ dải lưng ra chiếc dao bấm nhỏ xíu chuôi sừng. Cụ khẽ nghiêng mũi dao sắc lẹm, thận trọng khía một vệt mỏng bằng nửa đốt ngón tay qua lớp vỏ đen xù xì dày cộp. Dưới làn vỏ ngoài sẫm tối, một thớ thịt gỗ óng ả lập tức hé lộ trước mắt hai cụ cháu. Thớ gỗ mịn màng, dẻo quánh như sáp ong non, ươm một sắc vàng thẫm tựa mật ong rừng ngâm lâu năm. Ngay khoảnh khắc lưỡi dao chạm vào lõi, một luồng hương thơm the mát, ngai ngái ngọt lành tỏa ra ngào ngạt, lấn át hoàn toàn mùi tanh tao của phù du sông nước.

Cụ Nhượng ghé sát mũi hít một hơi thật sâu, khóe mắt già nua ngân ngấn nước. Đôi môi cụ mấp máy, giọng nghẹn lại vì xúc động khôn xiết — Đúng nó rồi con ơi... Gỗ thị ngàn năm của bãi bồi sông Đuống đây rồi! Đúng là cái thớ dẻo như nhung này mới chịu nổi mũi đục ngô, mới giữ được cái thần của bức tranh gà lợn làng Mái!

Thằng An mừng rỡ quỳ thụp bên cạnh cụ cố, ngón tay run run chạm khẽ vào thớ gỗ vàng ươm — Cụ ơi, thế là ván tổ không mất, làng mình sẽ có tranh điệp đón Tết rồi phải không cụ?

— Phải, ông cha không phụ lòng người giữ nghề đâu con.

Nhưng niềm hoan hỉ vừa nhen nhóm thì mây đen từ ngọn núi Thiên Thai phía xa đã ùn ùn kéo tới kín đặc bầu trời. Gió bấc bỗng chuyển hướng thổi thốc ngược từ lòng sông lên bãi cát, mang theo những đợt mưa phùn giăng mù mịt mặt nước. Sóng sông Đuống đỏ ngầu gầm gào vỗ dập dồn, từng đợt nước ngấp nghé tràn qua doi cát trũng, rỉ rả tràn vào miệng hố vừa đào. Đất bùn non xung quanh thành hố mềm nhũn ra, bắt đầu sạt lở từng mảng lớn như muốn nuốt chửng khúc gỗ quý vừa lộ diện.

Khúc thân cây thị cổ thụ nằm sâu dưới lòng đất dài tới hơn trượng, chu vi dễ đến hai vòng tay ôm. Sức lực của một ông lão gần chín mươi tuổi cùng một đứa trẻ mười hai tuổi dường như quá đỗi bé nhỏ trước sự giận dữ của trời đông và lớp bùn lầy ngàn cân đang đè nặng.Thằng An hoảng hốt vốc bùn ném ra ngoài, nhưng bùn trơn tuột cứ tràn qua kẽ tay. Đôi bàn tay quấn vải nâu của cậu bé cọ xát với bùn đất buốt nhói, máu tươi rỉ ra thấm đỏ cả lớp vải thô — Cụ ơi, nước sông dâng lên rồi! Bùn sạt lấp mất thân gỗ bây giờ!

Cụ Nhượng trấn tĩnh lại ngay lập tức. Bao năm lặn lội với nghề sông nước và thớ gỗ mộc bản rèn cho cụ sự điềm đạm trước mọi trắc trở. Cụ nắm lấy bả vai chắt nội, ghé sát tai nói rành rọt giữa tiếng gió thét — Bình tĩnh con! Làm thợ mộc bản mà rối thì nhát đục lệch đường. Nghe cụ, nhặt mấy cọc tre và đá cuội đằng kia lại đây!

Thằng An lau vội giọt nước mưa trên trán, gật đầu lia lịa rồi chạy ngược lên doi cát khô nhặt những đoạn đòn tre cụ cháu mang theo từ sớm. Cụ Nhượng vừa chống xẻng ngăn dòng nước rỉ, vừa chỉ dẫn từng thao tác — Đóng xiên cọc tre xuống mép bờ sạt, tạo thế chân kiềng giữ vách đất! Đem đá tảng chèn sát vào hông thân gỗ, làm điểm tựa để kê bẩy! Càng mưa gió thì càng phải nắn nót, giữ cho chân gỗ vững thì bùn mới không trôi.

Hai cụ cháu hợp sức, từng nhát vồ gỗ nện xuống đầu cọc tre kêu chan chát. Cụ Nhượng chèn tảng đá cuội lớn vào dưới gốc thị, dùng chiếc đòn gánh tre già luồn sâu vào kẽ nứt của thớ đất sét làm điểm tì. Cụ dồn toàn bộ trọng lượng cơ thể gầy guộc lên đầu đòn bẩy, ghì chặt xuống bùn lầy. Thân gỗ thị khổng lồ khẽ cựa mình kêu một tiếng rắc trầm đục, nhấc khỏi đáy bùn lún được chừng nửa gang tay, vừa vặn để An lùa thêm hai thanh tre bánh tẻ xuống làm đế trượt.

Nước mưa hòa lẫn mồ hôi chảy ròng ròng trên những nếp nhăn sâu hoắm của cụ Nhượng. Đôi bàn tay cụ cóng buốt đến mất hết cảm giác, những vết nứt nẻ vì rét rớm máu đỏ au, hòa vào màu vàng óng của mùn gỗ thị và sắc xám quánh của bùn đất phù sa. Nhưng lưng cụ vẫn thẳng, ánh mắt cụ vẫn kiên định nhìn từng mảng đất sạt bị cọc tre chặn đứng lại.

— Đỡ được rồi cụ ơi! Vách đất không sụt nữa rồi! — An reo lên, ngực phập phồng th* d*c, cả người run lên bần bật vì ướt lạnh nhưng ánh mắt sáng rực niềm kiêu hãnh.

Cụ Nhượng khẽ mỉm cười, đưa tay áo nâu sồng gạt đi những giọt mưa buốt giá trên má chắt nội. Cụ toan bảo An lấy nắm xôi nếp bọc lá chuối trong đãy ra lót dạ để lấy sức tiếp tục đào mở rộng chân bè, thì bất chợt đôi tai thính nhạy của người thợ già nghe thấy tiếng bước chân bì bõm dẫm trên bãi cỏ lác ướt đẫm.

Cụ Nhượng nheo mắt nhìn ngược lên mép triền đê làng Mái mờ mịt trong màn mưa phùn.

Phía rặng tre ven đê, bóng dáng hai gã tuần đinh mặc áo nẹp chẽn, đầu đội nón dấu, tay lăm lăm gậy gộc bọc sắt bỗng rảo bước xăm xăm tiến thẳng về phía bãi bồi gò Đống Sòi. Gương mặt hai tên đằng đằng sát khí, ánh mắt hằm hằm chĩa thẳng vào hố đào nơi hai cụ cháu đang đứng chôn chân giữa bùn lầy.