Chương 23: Lòng Vị Tha Của Đất

Mưa phùn vẫn lây rây rắc những hạt bụi nước lành lạnh trên mặt sông Đuống. Cụ Biền Duy Nhượng đứng lặng giữa bãi đất bồi, chòm râu cước khẽ rung lên trước ánh mắt tuyệt vọng của kẻ đang quỳ mọp dưới chân mình. Quản Lợi ôm lấy đôi ống quần vải nâu sồng bê bết bùn của cụ, chiếc gông gỗ lim nặng trịch ghì sát cổ họng khiến tiếng van lơn méo mó nghẹn ngào.

Cụ Nhượng chống cây gậy tre đực xuống lớp cát ướt, chậm rãi thở ra một hơi dài. Đôi mắt già nua đùng đục nhìn gã lái buôn phố huyện một thoáng, rồi cụ đưa tay khẽ chạm vào vai áo the rách tơi tả của gã — Chú nó đứng dậy đi. Đất có lúc lở lúc bồi, lòng người cũng có phen đục phen trong. Cái nghề làm tranh mộc bản này lấy việc vẽ điều lành, dập điều phúc cho thiên hạ, nếu người thợ chỉ nuôi lòng oán thù thì nét đục làm sao thanh thản đặng?

Nói rồi, cụ Nhượng xoay người, từ tốn bước từng bước vững chãi về phía chiếc bàn gỗ nơi quan huyện Thuận Thành đang ngồi thị sát. Cụ chắp hai tay lại, khom mình kính cẩn — Bẩm quan lớn! Kẻ có tội ắt phải chịu phép nước nghiêm minh, ấy là đạo trời. Song, việc cháy đình làng Mái đã qua, gã lái Lợi nay dập đầu ăn năn, biết hối lỗi trước thần linh và dân làng. Già này mạo muội xin quan lớn mở lượng hải hà, cho chú nó được một con đường lập công chuộc tội. Thay vì giam cầm rục xương nơi ngục tối, xin quan lớn sức ép chú nó phải xuất tiền bạc tích cóp bấy lâu, bồi thường thỏa đáng từng bát gạo thúng ngô cho những người thợ nghèo bị lừa gạt, đồng thời dốc bạc hỷ cúng để cùng dân làng dựng lại ngôi đình cổ năm gian cho khang trang, tố hảo.

Quan huyện Thuận Thành nghe bậc lão nông bách niên giãi bày khúc chiết, liền vuốt chòm râu mép, nét mặt uy nghiêm dần giãn ra. Quan gật đầu tấm tắc — Cụ Cả Mái quả có lòng nhân hậu tựa trời biển! Đã vậy, bản quan chuẩn y lời thỉnh cầu của cụ. Tội chết có thể tha, nhưng tội vạ không thể dung. Quản Lợi, ngươi có chịu đem toàn bộ gia sản buôn bán ra mà đền bù thiệt hại cho xóm làng không?

Quản Lợi như kẻ chết đuối vớ được cọc gỗ giữa dòng nước xoáy, vừa dập đầu xuống bùn vừa òa khóc nức nở — Đội ơn trời biển của quan lớn! Đội ơn cụ Biền tha mạng cho con! Con xin thề giao nộp toàn bộ số bạc buôn gom góp bấy lâu, chuộc lại từng phân tội lỗi!

Ngay tại chiếc bàn gỗ giữa bãi sông, lính lệ tháo tạm cùm tay cho Quản Lợi. Tay gã run lẩy bẩy cầm chiếc bút lông, chấm mực son ký vào tờ cam kết giao nộp sản nghiệp để trùng tu đình làng. Chưa dừng lại ở đó, trước sự chứng kiến của quan nha và dân làng, gã run rẩy đón lấy tờ khế ước nợ mười lăm quan tiền của mẹ con Đỗ Lạc, cắn ngón tay điểm chỉ xóa trắng nợ rồi xé toạc ra làm đôi, quỳ lạy tạ lỗi trước người thợ trẻ.

Chứng kiến cảnh tượng ấy, Đỗ Lạc ôm mặt nấc lên từng hồi, còn khách buôn Thăng Long, Phố Hiến cùng thợ làng Mái thì vỗ tay reo hò vang dậy khúc đê.

Mối hiềm khích tiêu tan, không khí chợ Tết bến đò bỗng chốc rộn rã hẳn lên. Các phường buôn kinh kỳ chen chúc kéo đến quanh tráp sơn then bọc vải điều của cụ Nhượng. Những tờ tranh điệp “Vinh Hoa Phú Quý” óng ánh lớp bột xà cừ, trải qua trận mưa phùn vẫn khô ráo, phẳng phiu, các đường nét khắc bằng thớ gỗ thị ngàn năm nổi rõ từng sợi tơ kẽ tóc.

Một chủ hiệu buôn lớn đất Thăng Long hăm hở đặt ngay mười nén bạc trắng lên bàn cụ Nhượng, giọng sang sảng:— Thưa cụ Cả, tranh quý nhường này quả là báu vật nghìn năm của xứ Kinh Bắc! Bốn mươi đôi tranh hôm nay phường buôn chúng tôi xin bao tiêu sạch sẽ với giá gấp ba ngày thường. Thêm vào đó, chúng tôi xin giao ước đặt cọc trước năm trăm quan tiền, mùa Tết sang năm cụ và bà con làng Mái cứ việc dập hàng ngàn tờ tranh điệp, bao nhiêu kinh kỳ cũng rước hết!

Tiếng reo mừng của phường thợ như muốn làm vỡ tung bến sông. Cụ Nhượng mỉm cười đón nhận sự quý trọng của khách thập phương, lòng dâng lên niềm ấm áp khôn cùng. Cái ăn cái mặc, bát cơm manh áo của hàng trăm con người bên bờ sông Đuống từ nay đã có chỗ dựa vững vàng.

Vừa lúc ấy, bác Phó Cả Dần hớt hải từ trong làng chạy thốc ra bãi chợ, mặt mày rạng rỡ như bắt được vàng. Bác chen qua đám đông, chạy đến bên cụ Nhượng, chìa đôi bàn tay chai sần ra trước mắt cụ — Cụ ơi! Con mừng quá cụ ơi! Đôi tay của con và con bé Mận nhờ thuốc thảo mộc và lá chàm non cụ đắp cho mấy hôm nay đã lành lặn hẳn rồi! Mụn nhọt, lở loét do chất than bùn độc hại bay biến sạch trơn, da thịt lại lành lặn như trước!

Bác Dần vừa dứt lời thì Đỗ Lạc cũng tươi cười chạy lại, nghẹn ngào chắp tay thưa — Thưa cụ, lúc nãy em rể con vừa chạy sang báo tin, mẹ con ở nhà uống xong ấm thuốc bắc do cụ kê đơn đã dứt hẳn cơn co giật, nay ngồi dậy húp được cả bát cháo hoa rồi ạ!

Cụ Nhượng nhìn những đôi bàn tay lành lặn, nhìn ánh mắt tràn đầy hy vọng của đám thợ trẻ, khóe mắt già nua ngân ngấn giọt lệ mừng. Cụ vỗ nhẹ lên vai bác Dần, giọng trầm ấm — Khỏe mạnh là phúc lớn của tổ nghề ban cho. Giờ thì các con mau theo ta, quét sạch thứ bùn nhơ ấy đi!

Nghe lời cụ thợ cả, dân làng Mái đồng lòng cầm đòn gánh, cuốc xẻng kéo nhau về bãi đất trống đầu làng. Dưới sự chỉ dẫn của cụ Nhượng, mọi người hè nhau giật sập toàn bộ dãy rạp bổi tạm bợ của Quản Lợi. Những đống giấy mục ngâm vôi mủn nát, những thúng bột than bùn tẩm lưu huỳnh hôi hám được gom sạch lại thành một đống cao ngất giữa bãi cát bồi ven mép nước.

Bác Phó Cả Dần châm ngọn đuốc nứa ném vào. Ngọn lửa bùng lên rừng rực, thiêu rụi toàn bộ thứ độc hại từng gieo rắc tai ương cho làng nghề. Những cuộn khói vàng khè, hôi hắc từ từ bốc lên cao rồi tan biến theo ngọn gió bấc thổi dọc lòng sông, trả lại cho bến Đuống bầu không khí ngai ngái, trong lành của rơm nếp và phù sa muôn thuở.

Chiều muộn ngày rằm, mặt trời gác bóng sau rặng tre ngà, nhuộm một màu vàng hoe êm ả lên triền đê nam sông Đuống. Cụ Nhượng cùng chắt An thong thả rảo bước trên con đường đất quen thuộc dẫn về cổng làng.

Bỗng nhiên, từ phía đầu thôn rộ lên tiếng trống khẩu gióng từng hồi dõng dạc, chen lẫn tiếng thanh la rộn rã bừng lên trong gió bấc. Một toán tuần đinh quần áo chỉnh tề, gương mặt hồ hởi đang rước chiếc kiệu gỗ sơn son thếp vàng tiến vào cổng làng Mái, nơi bộ năm phiến ván in mộc bản “Vinh Hoa Phú Quý” vừa được đón về trong niềm kính cẩn thiêng liêng.