Chương 19: Bàn Tay Nối Đôi Bờ

Thấy cụ cố chao đảo rồi khẽ ho khan một tiếng khô khốc, An hoảng hốt buông chiếc chổi quét dăm gỗ trên bàn thợ, lao nhanh tới đỡ lấy cánh tay gầy guộc của cụ. Bàn tay cụ Nhượng lạnh ngắt như mảnh đồng phơi sương, những ngón tay gân guốc run rẩy kẹp chặt ngọn đục ngô bằng thép già, đầu mũi đục chực trượt khỏi mép gỗ.

— Cụ ơi! Cụ ngồi xuống chõng nghỉ ngơi kẻo trúng gió lạnh! — An nghẹn ngào thốt lên, hai cánh tay nhỏ bé quấn lớp vải nâu sồng ôm ghì lấy bờ vai xương xẩu của cụ cố. Lòng thằng bé thắt lại từng khúc khi cảm nhận rõ lồng ngực cụ phập phồng gấp gáp, hơi thở đứt quãng sau bao đêm thức trắng canh lửa, ủ tro và gò lưng trên thớ gỗ.

Bác Phó Cả Dần cùng mấy bác thợ già dưới sân toan ùa lên hiên đỡ, nhưng cụ Nhượng khẽ đưa bàn tay còn lại lên khoát nhẹ, ra hiệu cho mọi người an tâm. Cụ tựa lưng vào mép cột cái, hít một hơi sâu để xua đi cơn đau ran rát nơi ngực áo. Ngước mắt nhìn chắt nội với đôi tròng mắt đỏ hoe vì lo lắng, ánh mắt cụ đùng đục năm tháng bỗng ánh lên nét cười bao dung, ấm áp lạ thường.

Cụ Nhượng không cất ngọn đục vào bao da. Cụ nâng bàn tay phải của An lên, nhẹ nhàng lồng chuôi sừng trâu đen bóng vào giữa lòng bàn tay nhỏ nhắn của thằng bé, rồi khép từng ngón tay thon dài của chắt lại. Hơi ấm từ cán đục mòn vẹt bóng lộn qua ba đời truyền nghề như truyền thẳng vào huyết mạch An.

— Chắt An của cụ... — Giọng cụ trầm khàn nhưng rành rọt từng tiếng. — Sức tàn của cây thị già rồi cũng đến lúc nhường nhựa sống cho mầm non. Mấy đường nét viền cánh hoa cúc trên ván nét cuối cùng này, con hãy thay cụ tạc nốt vào lòng thớ gỗ.

An bàng hoàng, sống lưng run bắn lên — Cụ ơi... con chưa đủ sức đâu ạ! Đây là ván nét mặt tranh Vinh Hoa, lỡ tay một ly là hỏng cả tấm gỗ thị ngàn năm...

— Con làm được. — Cụ Nhượng mỉm cười, bàn tay khô ráp vỗ nhẹ lên mu bàn tay quấn vải của chắt. — Mấy hôm nay con quấy hồ, quét điệp, cùng cụ mài từng góc ván, cái tâm của con đã hòa vào thớ gỗ tự bao giờ rồi. Đục tranh mộc bản không cốt ở sức mạnh của bắp tay, mà cốt ở cái tĩnh nơi đáy dạ. Tâm con ngay thẳng, mắt con sáng tỏ thì đường đục ắt nở hoa.

Thằng An cắn chặt môi dưới, nhìn sâu vào đôi mắt hiền từ tựa vầng trăng rằm của cụ cố, rồi nhìn xuống phiến gỗ thị vàng ruộm ươm màu sáp ong đặt trên mặt chõng. Trên mặt ván, hình bóng chú bé bụ bẫm ôm chú gà trống oai vệ đã hiện rõ từng mảng khối tinh tế, chỉ còn lại dải hoa cúc vắt qua góc dưới là đang đợi nét viền dứt khoát.

An ngồi xếp bằng ngay ngắn, hít một hơi thật sâu để xua tan nỗi sợ sệt. Thằng bé đặt mũi thép sắc lẹm vào đầu đường mực liễu mờ mờ trên thớ thịt gỗ. Cụ Nhượng ngồi sát bên cạnh, một tay đặt khẽ lên vai An, hơi thở ấm nồng của cụ che chở cho từng nhịp đập nơi lồng ngực đứa trẻ mồ côi.

"Cốc... lách tách..."An nín thở, hạ nhẹ chiếc vồ ổi vào đốc chuôi sừng. Tiếng gỗ thị cắn lấy lưỡi thép già phát ra âm thanh giòn tan, trong vắt như tiếng nước suối khẽ róc rách qua kẽ đá. Lưỡi đục lướt đi êm ả, uốn lượn theo từng cánh hoa cúc mềm mại. Từng dăm gỗ mỏng như cánh ve, xoăn tít cuộn lại rồi tự rụng xuống chõng tre, tỏa ra mùi hương the mát ngọt dịu của rặng thị ngâm bùn sâu ngàn năm thức giấc. Không một nhát run, không một đường xước lỗi, mũi dao trong tay An chuyển động mượt mà như ngọn cỏ non lướt trên mặt sóng sông Đuống.

Ở ngoài sân, bầu không khí bỗng bừng lên ngọn lửa hồi sinh ấm áp chưa từng thấy. Nghe lời cụ Nhượng bảo ban, phường thợ làng Mái không ai bảo ai, lập tức chia nhau mỗi người một việc để chạy đua với tuần tiết. Ánh đuốc nứa và đèn bão bập bùng xua tan màn sương buốt giá của đêm đông.

Bác Phó Cả Dần thoăn thoắt quấy vạc hồ nếp cái hoa vàng trên bếp than hồng rực rỡ, bắp tay cuồn cuộn dẻo dai nhấc từng môi hồ trong suốt như thạch. Bên cạnh, bác thợ Thược cùng hai thanh niên lực lưỡng nhịp nhàng nện chày đá xuống cối giã sỏi son suối Thau, tiếng chày vang lên thậm thịch rộn rã khắp thôn xóm. Mùi thơm bùi ngầy ngậy của hồ nếp quấy chín, mùi hắc nồng thanh tao của hoa hòe hạ thổ ngào ngạt trong chõ đồ xôi, hòa quyện cùng sắc trắng óng ánh như dát bạc của bột vỏ điệp biển được sàng sảy tỉ mỉ dưới bàn tay khéo léo của các chị thợ quét điệp.

Đỗ Lạc quỳ bên bậu cửa phụ lau chùi từng vại màu, thỉnh thoảng lại đưa mắt nhìn chắt An với vẻ kính phục khôn xiết. Những người thợ từng lầm đường lạc lối nay dốc cạn sức tàn vào từng việc nhỏ, vừa cời than sưởi ấm cho xưởng, vừa rủ rỉ dặn nhau canh chừng cổng liếp cẩn mật, quyết không để kẻ xấu bén mảng phá hoại. Tình làng nghĩa xóm tối lửa tắt đèn gắn kết bền chặt như lớp hồ nếp quyện chặt vào trang giấy dó.

Đêm dần trôi về sáng. Tiết trời chuyển mình từ canh tư sang canh năm rét buốt tê tái, nhưng gian nhà đông vẫn hừng hực hơi ấm của lòng người và sắc màu dân gian thuần khiết.

Khi An hạ nhát đục cuối cùng gọt sạch phần gỗ thừa nơi cuống hoa cúc, thằng bé thở phào nhẹ nhõm, ngẩng đầu lên. Chiếc đục ngô khẽ rung lên một tiếng ngân trong trẻo rồi nằm im lìm. Cụ Nhượng đưa ngón tay cái miết nhẹ qua từng cánh hoa nổi khối sắc nét, khóe mắt cụ ươn ướt, mỉm cười gật đầu — Đẹp lắm con ạ... Đường dao này, tổ nghề đã nhận rồi.

Đúng lúc ấy, tiếng gà trống le te cất lên từ rặng tre đầu xóm báo hiệu rạng đông ngày mười bốn tháng Chạp. Bác Dần cùng mấy bác thợ hân hoan khiêng đủ bốn phiến ván in màu – từ ván màu son, ván hoa hòe, ván chàm đến ván mảng điệp – xếp ngay ngắn cạnh phiến ván nét gỗ thị vừa hoàn thành trên sập lim. Trọn bộ năm phiến mộc bản của đôi tranh "Vinh Hoa Phú Quý" nằm kề nhau, mặt gỗ phẳng phiu như mặt gương mài, thớ gỗ dẻo quánh óng ả sắc sáp ong, ngào ngạt hương thơm đồng nội.

Cụ Biền Duy Nhượng đứng dậy, vóc dáng quắc thước lạ thường. Cụ thắp một nén nhang thơm cắm lên bàn thờ tổ, rồi cẩn trọng nhấc một dải giấy điệp óng ánh ánh xà cừ đặt lên mặt bàn in. Đôi bàn tay bách niên nâng bản chà xơ mướp, nhúng nhẹ vào mực than lá tre rơm nếp đen tuyền, quét đều lên phiến ván nét rồi áp giấy xuống, xoa đều tay bằng một chuyển động uyển chuyển, dứt khoát.

Khi mép giấy dó được cụ lật nhẹ lên, cả gian nhà lặng phắc trong nỗi ngỡ ngàng tột độ. Dưới ánh bình minh le lói rọi qua khe liếp, hình chú bé ôm con gà trống hiện lên sống động như có linh hồn, từng nét đen mảnh dẻ như sợi tơ lượn quanh làn da trắng muốt lấp lánh vỏ điệp biển, bừng sáng rực rỡ át hẳn mọi thứ tranh bổi đen đúa nơi trần thế.

Nhưng giữa lúc tiếng trầm trồ vừa chớm nở trên môi phường thợ, từ phía bến sông Đuống bỗng vang lên chuỗi tiếng trống lệnh dồn dập "Tùng! Tùng! Tùng!", hòa cùng tiếng hò reo inh ỏi báo hiệu đoàn thuyền buôn từ kinh kỳ và các trấn ngoài đã cập bến chợ rằm sớm hơn lệ thường.