Chương 14: Nhát Đục Khởi Đầu

Qua kẽ liếp nứa gian nhà đông, đôi mắt tinh anh của cụ Biền Duy Nhượng thu trọn bóng người lén lút ngoài rào dâm bụt. Thấy bác Dần toan bước xổ ra sân, cụ khẽ hắng giọng, tiếng ho trầm đục vang lên giữa sớm mai tĩnh mịch đủ khiến gã Lý trưởng Đặng Khoái bên ngoài giật thót. Bóng áo the đen lập tức thụt lùi vào màn sương muối dày đặc, tiếng bước chân vội vã lạo xạo trên ngõ sỏi rồi mất hút về phía rạp bổi đầu làng.

Cụ Nhượng chống tay lên mép chõng đứng dậy, vuốt lại vạt áo nâu sồng đã sờn chỉ vá vai. Trời vừa rạng, gió bấc thổi từng cơn hanh hao qua mái rạ nếp, mang theo hơi lạnh buốt giá của tiết đông hàn. Cụ quay sang nhìn bé Mận đang ngủ say sưa, sắc mặt con bé đã hồng hào trở lại, hai bàn tay đắp bột lá chàm mát rượi đã bớt tấy đỏ.

— Bác Dần này, — cụ cất giọng ôn tồn, vẫy người học trò bước vào — bóng ma rình mò thì cứ để sương sớm cuốn đi. Cơm sôi bớt lửa, nước lã chớ quấy rầy. Việc cấp bách của phường thợ ta lúc này là đặt lưỡi đục đầu tiên lên thớ gỗ tổ. Chú ra giếng thưng múc cho lão một chậu nước lá bưởi nấu ấm, rồi ta vào việc.

Bác Dần chắp tay vâng dạ, bước thoăn thoắt ra thềm. Thằng An cũng đã dậy từ bao giờ, lăng xăng bưng chiếc thau đồng đựng đầy nước lá bưởi thơm ngát đặt lên chiếc đôn gỗ cạnh phản lim.

Cụ Nhượng nhúng hai bàn tay gân guốc vào thau nước ấm. Hương bưởi nồng nàn quyện cùng mùi sương sớm gột sạch mọi bụi bặm trần ai, trả lại cho mười đầu ngón tay sự thanh sạch tinh tươm của người thợ mộc bản trước giờ giao cảm với gỗ quý. Cụ lau khô tay vào tấm khăn vải mộc, đoạn khoan thai bước lại trước chiếc phản lim giữa nhà.

Trên mặt phản, phiến ván gỗ thị ngàn năm sau một đêm ủ tro rơm nếp giữ ẩm đã lộ ra lớp da thịt vàng óng ả tựa sáp ong. Dưới ánh sáng vàng hoe của ngọn đèn dầu lạc, mặt ván phẳng lì không một gợn sóng, phẳng mịn như mặt gương soi bóng sông Đuống ngày lặng gió. Mùi thơm the mát thoang thoảng bốc lên từ thớ gỗ quyện cùng mùi rạ nếp ấm nồng, làm gian nhà đông bừng lên một sinh khí lạ thường.

Cụ Nhượng quay sang chắt nội, ánh mắt ánh lên nét cười bao dung — Chắt An, mang bảo vật của con lại đây cho cụ.

Thằng bé khẽ dạ ran, hai bàn tay bọc vải nâu cẩn thận mở chiếc bọc lụa điều đặt trên bàn thờ tổ nghề. Đó là mảnh ván xém cạnh sót lại sau đêm hỏa hoạn ở đình làng – nét mặt đứa bé bụ bẫm ôm con gà trống của bộ tranh "Vinh Hoa". Mảnh gỗ thị trăm năm sẫm màu thời gian, viền ngoài đen sạm khói lửa nhưng từng đường dao khắc nét mắt phượng, miệng cười chúm chím vẫn sống động như thể sắp cất tiếng reo vui.

Cụ Nhượng run run đón lấy mảnh ván vỡ, cẩn trọng đặt áp lên mặt phiến ván thị mới. Bàn tay già nua miết nhẹ theo từng đường gờ mép gỗ, đo đạc từng phân, từng tấc sao cho đường tim tranh nằm ngay chính giữa thớ thịt dẻo nhất. Cụ lấy thỏi than liễu mài nhọn, nín thở vẽ lại từng đường nét uốn lượn: từ chỏm tóc đào, khóe mắt hạt huyền, đến những nếp gấp mềm mại trên cổ tay em bé ôm gà.

— Nhìn cho kỹ nghe hai bác cháu, — giọng cụ Nhượng trầm ấm, vang vọng giữa bốn bề vách đất — ván in nét là xương sống của tờ tranh điệp. Nét có thanh thoát thì sắc màu dập lên mới không bị thô kệch. Cầm dao khắc lên thớ thị cũng như người gieo mầm xuống ruộng bùn, lòng có phẳng lặng, tâm có trong ngần thì hoa mới chịu bung nở.Nói đoạn, cụ với tay lên tráp gỗ sơn then, kính cẩn nâng chiếc đục ngô bằng thép già chuôi tra sừng trâu đen bóng. Mũi đục chỉ mảnh mai bằng nửa ngón tay út, lưỡi mài sắc lẹm loang loáng ánh thép xanh.

Trước sự chứng kiến nín thở của bác Dần và thằng An, cụ Nhượng đặt mũi đục tựa vào đường mực vẽ nét má bầu bĩnh của đứa bé. Cụ cầm chiếc vồ gỗ ổi nhỏ gõ nhẹ một tiếng “cốc” giòn tan.

Nhát đục đầu tiên ngọt xớt cắn sâu vào thớ gỗ thị dẻo quánh! Một dải dăm gỗ mỏng tang, vàng ươm, xoăn tít như cánh hoa thị mùa thu từ từ cuộn tròn rồi rơi lả tả xuống mặt phản lim. Hương thị tươi mới lập tức bung tỏa ngạt ngào, the the nơi sống mũi, xua tan hoàn toàn cái lạnh buốt xương của ngọn gió bấc rít ngoài hiên.

Thằng An trố tròn đôi mắt, ngả hẳn người về phía trước, hai bàn tay nắm chặt vạt áo nâu vì ngỡ ngàng. Đã bao lần thấy cụ đục ván gỗ mít, gỗ lồng mực, nhưng chưa bao giờ nó được thấy mũi thép lướt êm ái và dẻo dai đến nhường này. Không hề có tiếng răng rắc thô ráp, không một vết nứt chân chim, từng đường lượn mềm như tơ lụa uốn quanh má đứa bé ôm gà.

Cụ Nhượng ngừng tay búa, khẽ ngoắc thằng bé lại gần — Lại đây với cụ, chắt An. Đặt ngón tay con vào đây.

Thằng bé ngập ngừng bước tới, cụ nắm lấy bàn tay còn quấn vải của chắt nội, nhẹ nhàng đặt lên sống dao đục. Hơi ấm từ bàn tay bách niên truyền qua da thịt non nớt, hòa cùng nhịp rung nhè nhẹ của thớ gỗ đang phập phồng thở dưới lưỡi thép.

— Con có thấy thớ gỗ đang đón lấy mũi dao không? — Cụ Nhượng thì thầm chỉ bảo. — Đục nét mặt đứa bé thì hơi thở phải nín lại, mũi dao lia lượn nhẹ như ngọn gió thoảng qua bông lúa non, có thế cái má nó mới phúng phính hiền hòa. Nhưng khi chuyển sang đục móng chân hay chùm lông đuôi con gà trống, cổ tay con phải ghìm thật chặt, nhát vồ nện xuống phải dứt khoát, sắc nhọn, để con gà có cái uy dũng trừ tà đuổi quỷ, mang lại điều lành cho xóm làng.

Thằng An gật đầu lia lịa, cảm giác buốt rát nơi vết thương rách da dường như tan biến tự lúc nào. Bác Dần đứng bên cạnh cũng lặng người đi, đôi bàn tay thô kệch chắp trước ngực, ánh mắt rực lên niềm tôn kính sâu xa trước tuyệt kỹ của bậc thợ cả bách niên.

Tiếng gõ vồ “cốc... cốc... cách...” đều đặn, thầm thì như tiếng nhịp chày giã gạo đêm trăng, ngân vang ấm áp giữa gian nhà rạ. Từng mẩu dăm gỗ rơi xuống như những cánh hoa vàng rắc lên mặt phản lim, mang theo linh hồn của ngôi đình cổ và khát vọng của trăm người thợ làng Mái đang hồi sinh dưới đôi bàn tay già nua. Gian phòng ngập tràn thứ ánh sáng trong trẻo, đẩy lùi bóng tối hắc ám của những mưu toan gian trá rình rập ngoài hàng rào.

Đang say sưa dõi theo từng đường dao uốn lượn quanh chỏm tóc em bé, thằng An bỗng giật thót mình. Cánh mũi thằng bé phập phồng khi một luồng gió quẩn từ mé chái nhà lùa vào gian đông, mang theo mùi khét lẹt nồng nặc bốc lên từ phía vại ủ rơm hun than ở góc hồi nhà.