Chương 5: Khởi Nguyên Của Bản đồ Nắng

Màn sương mù bảng lảng xám đục trên mặt sông Hồng tan dần khi những tia nắng sớm đầu ngày le lói rọi qua ngọn phi lao. Sau một đêm dài chống chọi với dòng nước lũ cuồn cuộn, xóm phao bốn mươi hai nóc nhà bè dần lấy lại nhịp sống bình yên. Phong cẩn thận cuốn lại từng bản vẽ giấy can A3, xếp gọn vào hộp thiếc rồi cài chặt then chốt. Cậu dắt chiếc xe đạp thể thao màu ngọc lam của Ánh Dương, cùng cô chậm rãi bước qua cầu ván bập bênh, men theo con dốc đất đỏ nhão nhoẹt phù sa để trở lại triền đê.

Gió sớm thổi qua vạt áo gió còn ẩm lạnh, nhưng bước chân Dương đã vững vàng hơn hẳn đêm qua. Ngay dưới chân dốc, một chiếc sedan đen bóng loáng đỗ xịch từ lúc nào. Đứng tựa cửa xe là một người đàn ông trung niên trong bộ âu phục sẫm màu là lượt thẳng thớm. Đó là ông Lương Khắc Khiêm. Gương mặt người cha đanh thép, đôi lông mày nhíu chặt lại thành một rãnh sâu phía trên sống mũi, toát ra bầu không khí uy nghiêm và lạnh lẽo đến nghẹt thở.

Phong khựng bước, bàn tay vô thức siết chặt ghiđông xe. Cậu nhận ra ánh mắt sắc như dao của vị Phó Giáo sư đang quét dọc bộ đồng phục lấm lem bùn đất của Dương, rồi dừng lại trên chiếc áo sờn vai cùng ngón tay trỏ quấn băng trắng của cậu học sinh nghèo.

“Lên xe. Ngay lập tức,” ông Khiêm cất giọng, âm lượng không hề lớn nhưng từng tiếng buông ra sắc lạnh như lưỡi kéo bấm gãy đôi không gian yên tĩnh.

Dương mím chặt môi, bàn tay nắm chặt quai cặp sách đến mức khớp ngón trắng bệch. Phong toan bước lên phía trước nhận lỗi vì đã giữ bạn ở lại giữa đêm mưa bão, nhưng Dương đã khẽ lắc đầu ngăn lại. Cô hít sâu một hơi, đón lấy tay lái chiếc xe đạp từ Phong rồi cất lời dứt khoát “Con sẽ tự đạp xe về nhà thay đồng phục rồi đến trường.”

Ông Khiêm nhìn con gái chằm chằm, đôi môi mỏng giật nhẹ nhưng không đôi co trước mặt người ngoài. Ông mở cửa xe, để lại một câu lạnh ngắt trước khi kính xe màu trà kéo kín “Tối nay nói chuyện.”

Chiếc xe hơi lao vút đi, cuốn theo một làn bụi mỏng ven lộ. Dương quay sang Phong, ánh mắt cô không hề có vẻ sợ hãi hay suy sụp, mà bừng lên thứ ngọn lửa quật cường lạ lùng “Hẹn gặp ở phòng thực hành lúc mười hai giờ trưa. Nhất định phải đợi tôi.”

Đúng mười hai giờ trưa, phòng thực hành Địa lý trên tầng ba trường THPT Chuyên Thăng Long vắng lặng không một bóng người. Ánh nắng hanh vàng của buổi đầu thu xuyên qua khung cửa sổ rộng, chiếu sáng những quả địa cầu và giá bản đồ treo tường.

Phong ngồi bên chiếc bàn gỗ dài, tỉ mẩn dùng dao gọt lại đầu chiếc bút chì 2B. Cậu vẫn chưa thôi thắc mắc về những áp lực mà cô bạn cùng nhóm đang phải gánh chịu tại gia đình. Tiếng giày quai hậu gõ nhịp dứt khoát ngoài hành lang kéo Phong trở về thực tại. Cửa phòng bật mở, Ánh Dương bước vào trong bộ đồng phục trắng tinh tươm, tóc buộc gọn gàng sau gáy. Dù quầng mắt hơi thâm vì thiếu ngủ, thần thái của cô đội trưởng tranh biện vẫn toát lên vẻ sắc sảo thường ngày.

Dương kéo ghế ngồi xuống đối diện Phong, đặt lên mặt bàn xấp tài liệu nghiên cứu mới tinh cùng một hộp sữa đậu nành mát lạnh “Xin lỗi vì sáng nay làm bạn khó xử. Chúng ta bắt tay vào việc thôi.”

“Bạn không sao chứ?” Phong ngập ngừng hỏi, giọng trầm ấm đầy vẻ quan tâm.

“Không sao. Càng bị cấm đoán, tôi càng muốn chứng minh lựa chọn của mình là đúng,” Dương mỉm cười, đôi mắt sáng rực rỡ. “Cho tôi xem lại những ghi chép đêm qua của bạn đi.”Phong cẩn thận trải tấm bản đồ A3 vẽ tay lên bàn. Cậu dùng chiếc thước kẻ nhôm chặn mép giấy, ngón tay lướt qua những đường đồng mức và ký hiệu tọa độ “Tôi gọi đây là phương pháp ‘Bản đồ hóa ký ức’ — Humanitarian Story Mapping. Bản đồ số vệ tinh thương mại chỉ ghi nhận địa vật tĩnh, nhưng xóm phao là một thực thể sống thay đổi theo mùa nước. Chúng ta sẽ dùng phần mềm GIS, tích hợp hệ tọa độ VN2000 để số hóa toàn bộ bốn mươi hai hộ dân. Nhưng thay vì chỉ gắn tên, mỗi điểm tọa độ sẽ chứa đựng một lớp dữ liệu nhân văn: ngấn lũ lịch sử năm năm qua, thời gian nước rút, vị trí neo thuyền an toàn và lối thoát hiểm ngắn nhất lên triền đê khi hoàn lưu bão đổ bộ.”

Dương chăm chú lắng nghe, đôi mắt mở to đầy thán phục. Ngay lập tức, tư duy tranh biện sắc bén của cô bắt đầu kết nối các mảnh ghép dữ liệu “Xuất sắc lắm! Đây không chỉ là bản đồ địa hình đơn thuần, mà là giải pháp quy hoạch bảo tồn và an sinh xã hội dựa vào cộng đồng. Tôi sẽ chịu trách nhiệm xây dựng khung lý thuyết phản biện: chứng minh rằng một đô thị nhân văn không thể xóa trắng ký ức của những người yếu thế bên bờ sông Hồng. Đề tài của chúng ta sẽ mang tên ‘Bản đồ Nắng’ — ánh nắng rọi vào vùng trũng chưa từng có tên trên bản đồ số.”

“Bản đồ Nắng...” Phong lặp lại cụm từ ấy, trong lòng dâng lên một cảm xúc ấm áp khó tả.

Đúng lúc đó, tiếng bước chân quen thuộc vang lên ở bậu cửa. Thầy Hoàng Văn Bách bước vào phòng với cặp kính cận trễ xuống sống mũi, trên tay cầm tập hồ sơ đăng ký đề tài của học sinh toàn khối.

“Hai cô cậu bàn bạc hăng say quá nhỉ? Thầy nghe phong phanh nhóm dự kiến làm về quy hoạch xanh cơ mà?” Thầy Bách mỉm cười, kéo ghế ngồi xuống cạnh hai học trò.

Dương hít một hơi thật sâu, dõng dạc trình bày đề cương dự án bằng giọng điệu khúc chiết, truyền cảm “Thưa thầy, chúng em muốn đổi đề tài. Chúng em xin phép chọn đề án ‘Bản đồ Nắng’ — ứng dụng công nghệ thông tin địa lý GIS để số hóa bản đồ sinh tồn nhân văn tại Xóm Phao Đỏ ven sông Hồng.”

Thầy Bách thoáng ngạc nhiên, rồi nét mặt chuyển sang nghiêm nghị “Xóm Phao Đỏ ư? Đó là khu vực bán ngụ cư phức tạp, dữ liệu hành chính gần như bằng không. Các em có biết ban giám khảo thành phố vốn chuộng những mô hình đô thị thông minh hiện đại và số liệu hàn lâm không? Đi vào đề tài này là các em đang chọn con đường chông gai nhất đấy.”

Phong đứng thẳng người, ánh mắt kiên định nhìn thẳng vào người thầy phụ trách “Thưa thầy, chúng em không làm bản đồ để bày biện lý thuyết. Đêm qua lũ sông Hồng dâng cao nửa mét, nếu không có những mốc cọc gỗ và lối mòn quen thuộc, bốn mươi hai hộ dân đã gặp nguy hiểm. Bản đồ sinh ra từ cuộc sống thì phải quay về phục vụ sự an toàn của con người. Em đã khảo sát thực địa suốt năm năm, em tin số liệu của mình đủ chính xác và thuyết phục.”

Thầy Bách nhìn tấm bản đồ giấy can chi chít nét chì 2B trên bàn, rồi nhìn bàn tay quấn băng vải thô của Phong và ánh mắt quả quyết của Dương. Nét nghiêm nghị trên gương mặt thầy dần tan biến, thay vào đó là nụ cười hài lòng đầy tán thưởng. Thầy rút cây bút dạ đỏ từ túi áo ngực, dứt khoát ký tên vào bản đăng ký đề tài “Ý tưởng táo bạo và rất nhân văn. Thầy duyệt đề tài ‘Bản đồ Nắng’. Hãy chứng minh cho cả thành phố thấy sức mạnh thực sự của Địa lý học!”

“Em cảm ơn thầy!” Cả Phong và Dương đồng thanh reo lên, sự phấn khởi ánh lên trong từng ánh mắt.

Trong niềm hân hoan ấy, Phong vô tình ngước mắt ra ngoài và chợt khựng lại. Qua khe hẹp của cánh cửa khép hờ nơi hành lang lộng gió, Trịnh Khải đã đứng dựa lưng vào tường từ bao giờ, ánh mắt dán chặt vào tập tài liệu có dòng chữ “Xóm Phao Đỏ” trên bàn với nụ cười giễu cợt đầy toan tính.