Chương 5: Khách Quý Tòa Đốc Học

Bắt gặp ánh mắt thảng thốt của người trên gác, Tú Linh không hề nao núng, thản nhiên đón lấy bằng đôi mắt đen lánh, tĩnh lặng tựa mặt hồ thu. Bị vẻ điềm tĩnh của người thợ phụ làm cho chột dạ, bóng người sau chấn song vội vã thụt lùi vào bóng tối, then cài cửa sổ tầng hai va vào nhau đánh “cạch” một tiếng khô khốc.

Khóe môi Tú Linh thoáng gợn nét cười mờ nhạt. Nàng cúi đầu, dùng vạt khăn chàm lau sạch lưỡi thép tôi đầm chắc, rồi cẩn thận đặt cuốn sách bìa da cừu vân đá chu sa vào chiếc hộp gỗ phủ gấm vàng. Mép bìa vừa xén phẳng phiu như tạc, năm múi gân nổi nơi gáy da căng mịn, đường chỉ gai khâu đều tăm tắp ôm khít từng nếp giấy dó làng Bưởi bên trong. Cuốn sách toát lên vẻ trang nhã, hoàn mỹ khôn cùng.

Đầu giờ chiều, tiếng bánh xe cao su của chiếc xe kéo nhà quan và tiếng vó ngựa dừng trước cửa Khắc Bản Đường. Hai người đàn ông dáng vẻ sang trọng bước xuống: đi đầu là viên Thanh tra Học chính người Pháp bận âu phục với bộ ria mép tỉa tỉ mỉ, theo sau là vị học quan Tòa Đốc học trạc ngũ tuần, áo the khăn xếp chỉnh tề.

Cụ Khắc Trí đon đả chạy ra nghênh đón, miệng cười tươi rói, lưng khom xuống vẻ cung kính: — Kính mời quan lớn và thầy học vào trong xơi chén trà sen. Sách của quan lớn giao phó, tệ xưởng chúng tôi đã dốc hết tâm lực hoàn tất chu toàn.

Đứng sau bức mành ngăn gian xưởng, Tú Linh lặng lẽ quan sát gian khách kê bộ tràng kỷ khảm ốc xà cừ, nơi Khắc Đoan Nghiêm diện tà áo dài lụa màu hoa đào cách tân, cổ đeo chuỗi ngọc trai lấp lánh. Cô tiểu thư e lệ dâng khay trà sứ, nở nụ cười duyên dáng. Cụ Khắc Trí mở nắp hộp gấm, hai tay nâng cuốn sách đặt lên bàn trà, cất giọng tự hào: — Bẩm quan Thanh tra, để kịp kỳ hạn mười ngày, con gái Đoan Nghiêm của tôi đã thức trắng nhiều đêm bên bàn nhuộm. Từ pha sắc chu sa đến tỉa mép bìa, cháu đều tự tay chăm chút, cốt sao xứng tầm với thị hiếu tao nhã của quan lớn.

Đoan Nghiêm khẽ cúi đầu, giọng ngọt ngào: — Thưa quan lớn, cháu chỉ mong chút tài mọn này không phụ lòng ngài.

Viên thanh tra người Pháp gật đầu, mang găng tay lụa trắng rồi trang trọng đón lấy cuốn sách. Ngón tay ông lướt trên bề mặt da cừu mềm mại, nơi những xoáy vân đá đỏ chu sa và lam chàm quyện vào nhau kỳ ảo. Ánh mắt ông lộ rõ vẻ thích thú. Rút chiếc kính lúp viền bạc từ túi áo gilê, ông cẩn thận soi sát từng đường kim nơi gáy sách. Lông mày hoa râm của ông nhướng lên khi nhận ra kỹ thuật khâu gân da nổi phức tạp, nơi sợi chỉ gai được siết chặt với độ căng chuẩn xác phi thường. Ông lật giở từng trang, ngắm nghía mép gấp da cừu mỏng như cánh ve, ôm khít lớp giấy bồi lót không một gợn phồng rộp.

Thu kính lúp lại, viên thanh tra ngước nhìn Đoan Nghiêm, cất giọng tiếng Nam lơ lớ nhưng rành rọt: — Thưa cô, đường chỉ khâu gáy này ăn sâu vào múi gân theo góc nghiêng bao nhiêu độ? Và làm thế nào cô giữ được độ ẩm của da cừu khi miết mép vào giấy dó mà không để hồ nếp làm co rút sợi da?

Đoan Nghiêm sững sờ, nụ cười trên môi cứng đờ lại. Đôi mắt mở to bối rối, nàng ta ấp úng, hai bàn tay vo tròn vạt áo lụa: — Dạ… thưa ngài… thì cứ nấu hồ cho quánh rồi… dùng dao miết chặt xuống là được ạ… Còn sợi chỉ thì dùng kim đâm thẳng qua thôi…

Viên thanh tra lắc đầu, ánh mắt lộ vẻ thất vọng. Nhìn bàn tay nõn nà, mười đầu ngón chuốt móng hồng hào không hề có vết chai của Đoan Nghiêm, ông quay sang cụ Khắc Trí: — Thưa cụ Khắc, tôi nghiên cứu nghề đóng sách đã hai mươi năm. Bàn tay chưa từng kéo căng một sợi chỉ gai, chưa từng xén da thì không thể làm nên những đường khâu đanh thép, chuẩn xác bậc này. Kẻ mạo nhận không thể qua mắt được người trong nghề. Xin cụ cho tôi gặp người thợ thực sự đã làm nên tác phẩm!Lời nói đanh thép của vị quan Pháp khiến cụ Khắc Trí toát mồ hôi hột, mặt đỏ gay trước ánh mắt của các thầy học và bạn hàng ghé xem. Không thể giấu giếm, cụ đành gượng gạo quay ra cửa xưởng quát lớn: — Chị Linh đâu! Mau lên đây hầu chuyện quan lớn!

Từ gian sau, Tú Linh ung dung bước lên. Nàng mặc tấm áo tứ thân màu nâu non mộc mạc, tóc vấn gọn gàng, hai bàn tay để xuôi bên hông lộ rõ những vết chai mỏng nơi đầu ngón trỏ và ngón cái. Đứng trước mặt quan khách sang trọng, nàng không hề khúm núm, chỉ cúi đầu chào theo đúng lễ phép đất Tràng An: — Cháu kính chào quan lớn và các thầy.

Viên thanh tra chăm chú nhìn đôi bàn tay và dáng vẻ điềm đạm của nàng, liền lặp lại câu hỏi. Tú Linh bình thản ngẩng đầu, giọng nói thanh trong, khúc chiết: — Thưa quan lớn, ruột sách là giấy dó làng Bưởi, dai bền ngàn năm nhưng ngậm ẩm nhanh. Để hài hòa với bìa da cừu thuộc thảo mộc phương Tây, cháu không đâm kim thẳng mà đột lỗ xiên góc bốn mươi lăm độ xuyên qua năm múi gân da nổi. Chỉ gai chuốt qua sáp ong rừng ba lượt để chống ẩm mọt và tăng độ dẻo dai. Khi khâu, lực siết ở hai đầu gáy phải mạnh hơn phần giữa một phần mười, như vậy cuốn sách mới nằm phẳng phiu khi mở đọc mà gáy không bao giờ gãy nếp. Còn mép bìa da sau khi gọt mỏng phải dùng hồ nếp lên men tự nhiên đã khử chua, miết nhẹ bằng thanh xương trong lúc hồ còn hơi ấm để thớ da và xơ dó quyện chặt thành một khối.

Từng lời giải thích cặn kẽ, am tường sâu sắc kỹ nghệ đóng sách của Tú Linh khiến viên thanh tra không giấu nổi sự thán phục. Ông vỗ tay tán thưởng, đôi mắt sáng rực: — Tuyệt vời! Thật là một khối óc tinh tế và đôi bàn tay tài hoa bậc thầy! Đây mới chính là linh hồn của nghệ thuật đóng sách mà tôi tìm kiếm.

Nói đoạn, viên thanh tra rút từ chiếc ví da bò ra mười lăm đồng bạc Đông Dương hoa xòe sáng loáng, đặt thẳng vào lòng bàn tay Tú Linh trước sự mục kích của mọi người: — Đây là phần thưởng riêng của cá nhân tôi dành tặng cho tài năng của cô thợ trẻ. Cô xứng đáng nhận được sự trọng thị này.

Những đồng bạc hoa xòe nặng trịch, mát lạnh nằm gọn trong tay Tú Linh. Cụ Khắc Trí đứng bên cạnh, sắc mặt xám ngoét vì mưu tính nâng đỡ con gái tan tành, nhưng trước mặt quan khách đành gượng cười: — Quan lớn đã có lòng khen ngợi, cháu Linh cứ việc nhận lấy để làm gương mà trau dồi tay nghề.

Đoan Nghiêm đứng nép sau góc cột gỗ lim, cắn chặt bờ môi son đến bật máu, ánh mắt hằn lên nỗi căm hờn, đố kị tột cùng.

Đêm ấy, ánh trăng rọi qua kẽ lá bàng xuống khoảng sân xưởng Khắc Bản Đường. Gian buồng nhỏ của Tú Linh leo lét ngọn đèn hoa kỳ ấm áp. Ngồi bên mép giường tre, nàng cẩn thận lật tấm ván sàn bí mật nơi góc phòng, nâng chiếc hộp gỗ nhỏ giấu kín bấy lâu. Nàng đặt mười lăm đồng bạc Đông Dương hoa xòe đầu tiên vào đáy hộp. Tiếng bạc va lách cách ngân vang êm tai. Mười lăm đồng bạc — viên gạch đầu tiên trên chặng đường gom đủ một trăm năm mươi đồng để chuộc lại tự do.

Chợt một ngọn gió lùa qua khe liếp mang theo tiếng thì thầm rất khẽ ngoài hiên sau. Linh tính mách bảo điều chẳng lành, Tú Linh thổi tắt ngọn đèn hoa kỳ, nhẹ nhàng nép bên khe cửa sổ nhìn ra bóng tối.

Dưới bóng hoàng lan mờ ảo, cửa sau phòng Đoan Nghiêm hé mở. Một bóng đàn ông mặc áo cộc tay, đội nón lá sụp xuống mặt — chính là tên gia nhân quen mặt của nhà hội đồng họ Lương — đang lén lút nhận lấy một bọc vải nhỏ từ tay cô tiểu thư, rồi vội vã lủi nhanh qua bờ tường gạch biến mất vào màn đêm tịch mịch.