Chương 15: Hội Trường Nha Học Chính

Tiếng then sắt va vào chốt cửa rền vang khô khốc giữa sương sớm. Ổ khóa đồng bật mở, cánh cửa gỗ dày của gian buồng xép hé ra từng vệt sáng bàng bạc. Cụ Khắc Trí sầm mặt đứng chắn trước ngưỡng cửa, đôi mắt vằn đỏ sau một đêm trằn trọc, phía sau là hai người thợ già Khắc Bản Đường với nét mặt căng thẳng.

Tú Linh không hề nao núng. Nàng đã ngồi ngay ngắn trên chõng tre từ lúc chuông nhà thờ điểm năm giờ, vạt áo nâu sồng phẳng phiu, mái tóc đen vấn gọn gàng sau gáy. Đầu ngón tay nàng khẽ lướt qua lớp vải áo trong, nơi chiếc nhíp ngà cùng chiếc hộp gỗ đựng xơ dướng cổ và mạt bột chu sa đang nằm yên ổn. Nàng đứng dậy, khẽ cúi đầu chào theo đúng lễ nghi — Thưa ông chủ, đã đến giờ rồi phải không ạ?

Cụ Khắc Trí hừ lạnh một tiếng, khóe môi giật giật lộ vẻ gượng gạo — Chị biết điều thì bước ra. Chiếc hòm gỗ chứa bảo thư đã buộc chặt trên xe. Mọi việc hôm nay thế nào, cứ lên trước mặt quan Đốc học rồi tự liệu!

Cỗ xe kéo lăn bánh vội vã qua những ngõ phố mờ sương. Gió thu se lạnh luồn qua những tán cây cổ thụ phố Hàng Bông, thổi tạt mùi khói bếp lò le lói ven đường. Ngồi cạnh Tú Linh trên chuyến xe là Khắc Đoan Nghiêm. Ả diện chiếc áo dài Le Mur cách tân màu tím hoa cà lộng lẫy, cổ đeo chuỗi hạt ngọc trai, mái tóc uốn lượn sóng tân thời chải chuốt cẩn thận, nhưng đôi mắt đảo quanh đầy vẻ bất an, hai bàn tay giấu chặt dưới vạt lụa.

Cỗ xe dừng lại trước cổng tòa nhà tráng lệ của Nha Học chính Bắc Kỳ.

Hội trường lớn trên tầng hai ngập tràn ánh sáng từ những ô cửa vòm cao vút nhìn ra vườn hoa rợp bóng xà cừ. Không khí bên trong trang nghiêm và tĩnh mịch lạ thường. Ngồi ở hàng ghế chủ tọa là quan Đốc học người Pháp uy nghi trong bộ âu phục trắng muốt, bên cạnh là các học giả khả kính của Viện Viễn Đông Bác Cổ đeo kính gọng tròn, cùng các vị túc nho Nam triều mặc áo thụng đen, tay cầm quạt giấy trầm ngâm. Phía dưới, thân hào nhân sĩ và đại diện các phường hội thủ công đất kinh kỳ ngồi kín các dãy ghế gỗ lim bóng lộn.

Nơi góc sảnh, Trần Văn Bách đứng sừng sững bên cạnh chiếc rương đựng dụng cụ thợ đồng. Thấy Tú Linh bước vào, ánh mắt anh trầm tĩnh dõi theo nàng, khẽ gật đầu như một lời hẹn vững chãi: mọi thứ đã sẵn sàng.

Giữa sảnh đường, chiếc hòm gỗ gụ nẹp đồng thau niêm phong sáp đỏ được trang trọng đặt lên chiếc bàn phủ dạ xanh. Cụ Khắc Trí run rẩy bước lên bục, cúi rạp người chào hội đồng giám khảo, rồi vẫy tay gọi Đoan Nghiêm — Thưa quan Đốc học cùng chư vị học giả, Khắc Bản Đường xin kính cẩn dâng nộp bảo vật Địa bạ triều Lê độc bản. Nhưng đêm qua... một đại họa chẳng lành đã xảy ra tại xưởng bản!

Đoan Nghiêm bước lên bục, chiếc khăn mùi xoa thêu hoa khẽ chấm lên khóe mắt ngấn lệ. Giọng ả thút thít, bi thương đến nghẹn ngào — Bẩm các quan lớn... Chúng con thâu đêm giữ gìn bảo vật, nào ngờ kẻ ăn người làm trong xưởng lại sinh lòng đố kỵ hẹp hòi. Đêm qua, chính mắt con phát hiện buồng phục chế bốc mùi dầu hỏa! Kẻ thủ ác toan đốt xưởng phi tang, nhưng bất thành nên đã xé rách trang cổ thư quý giá nhất hòng hủy hoại môn bài nhà chúng con!

Nói đoạn, Đoan Nghiêm run rẩy bóc lớp sáp niêm phong, mở nắp hòm gỗ gụ. Cuốn Địa bạ triều Lê một trăm hai mươi trang lót lụa vàng hiện ra, nhưng ngay ở trang thứ năm mươi ghi chép bản đồ điền sản, một mảng giấy dó lớn đã bị xé toạc nham nhở, mép giấy xơ tước lộ ra thớ ruột trắng đục, bốc lên mùi dầu hỏa nồng nặc.

Ả tiểu thư lập tức xoay người, ngón tay sơn đỏ chỉ thẳng vào Tú Linh — Kẻ đó chính là thợ phụ Mộc Tú Linh! Cô ta phụ trách trang sách này, vì biết tài nghệ kém cỏi không kham nổi kỳ hạn nên đã sinh tâm địa độc ác, cố ý phá hoại báu vật quốc gia!

Dưới hội trường, tiếng xì xào bàn tán bỗng chốc rộ lên như ong vỡ tổ. Mấy vị túc nho nhíu mày lắc đầu, còn các vị học giả Viễn Đông Bác Cổ thì nghiêng người nhìn chằm chằm vào trang giấy nát với ánh mắt đau xót.Đúng lúc ấy, Lương Thế Hiển từ hàng ghế đầu đứng bật dậy. Hắn chống chiếc can bịt bạc xuống sàn gỗ lim vang lên tiếng “cộp” đanh gọn, bước lên bục với vẻ mặt trịch thượng — Thưa quan Đốc học! Thân phụ tôi là Hội đồng địa hạt, luôn tâm niệm việc giữ gìn văn hiến nước nhà là trên hết. Hành vi của kẻ làm công mọn này không chỉ là sự phá hoại tầm thường, mà là tội ác xúc phạm đến nền học chính! Loại thợ phụ ăn nhờ ở đậu, tâm địa xảo quyệt như cô ta không xứng đáng được cầm dao xén giấy! Tôi khẩn thiết yêu cầu quý tòa lập tức tước bỏ vĩnh viễn tư cách hành nghề của Mộc Tú Linh, đồng thời giao nộp ngay cho bốt cảnh sát Hàng Trống tống giam để làm gương cho phường thợ!

Lời lẽ hung hăng của Thế Hiển phủ chụp xuống hội trường. Cụ Khắc Trí cúi gầm mặt không dám thở mạnh, còn Đoan Nghiêm thì khẽ nhếch khóe môi sau chiếc khăn tay, ánh mắt lộ vẻ đắc thắng.

Vị quan Đốc học người Pháp trầm ngâm giây lát, đoạn đưa mắt nhìn về phía thiếu nữ mặc áo nâu sồng đang đứng lẻ loi bên dưới. Ông giơ tay ra hiệu cho hội trường im lặng, cất giọng lơ lớ bằng tiếng Việt — Cô thợ Mộc Tú Linh, trước những lời buộc tội này, cô có điều gì để thưa lại không?

— Thưa quan Đốc học, thưa chư vị trong hội đồng giám khảo. — Tú Linh cất tiếng.

Giọng nàng trong trẻo, đĩnh đạc và rành rọt lạ thường. Nàng bước từng bước khoan thai lên bục cao, vóc dáng tuy mảnh dẻ nhưng thẳng tắp như nhánh trúc trước gió. Nàng không hề nhìn sang Thế Hiển hay Đoan Nghiêm, mà cung kính hướng về phía bàn chủ tọa — Cháu xin phép được lại gần trang sách bị rách để phân định chân tướng. Nghề bách nghệ lấy vết tích trên từng thớ giấy làm bằng chứng, chứ không cậy vào miệng lưỡi vu vạ.

Quan Đốc học khẽ gật đầu. Tú Linh tiến đến bên chiếc bàn phủ dạ xanh. Nàng khẽ nghiêng người, đôi mắt trầm tĩnh soi rọi từng chi tiết trên trang địa bạ thứ năm mươi. Đoạn, nàng ngẩng lên, dõng dạc trình bày — Thưa quý vị, giấy dó cổ triều Lê dùng bồi địa bạ này là loại dó xơ dướng mịn, được seo theo kỹ thuật chao ba lần, thớ giấy đan kết chặt chẽ theo chiều ngang của trang sách. Người thợ phục chế khi ngồi thao tác luôn đặt cuốn sách vuông vức trước ngực, hai tay tỳ trên mép bàn. Nếu một người thợ ngồi ở vị trí đó dùng tay xé giấy, lực giằng kéo sẽ phát xuất từ dưới lên trên, hướng xé tự nhiên sẽ vát nghiêng sang bên phải theo chiều thuận của bàn tay mặt, để lại phần rìa xơ dài ở mép trong của trang sách.

Tú Linh đưa đầu ngón tay thon dài chỉ vào mép rách nham nhở — Nhưng xin quý vị hãy nhìn kỹ vết rách này! Toàn bộ thớ sợi bị giật xé từ trên chúc xuống dưới, vạt chéo từ mép ngoài giật ngược ra sau. Mép giấy bên phải bị bứt đứt đột ngột, còn mép bên trái lại tước ngược một dải xơ dài lên phía trên đầu trang. Đây là hướng giằng xé của một kẻ đứng ở góc đối diện bên kia bàn, chồm người qua khe cửa sổ ngách giật mạnh trong cơn hoảng loạn! Một người ngồi ngay ngắn làm nghề tuyệt đối không thể tạo ra đường rách có góc nghiêng trái khoáy như thế này!

Lời phân tích rành mạch, chuẩn xác đến từng ly từng tấc của Tú Linh như một làn gió lạnh thổi qua hội trường. Hai vị học giả Viện Viễn Đông Bác Cổ lập tức đứng dậy, bước vội đến bên bàn, rút kính lúp soi sát vào mép xơ giấy. Họ nhìn nhau, khẽ gật đầu tán đồng trong sự ngạc nhiên tột độ.

— Quả nhiên là như vậy! — Vị học giả lớn tuổi thốt lên — Thớ giấy bị kéo ngược từ phía ngoài vào trong. Lực giật rất hỗn loạn và vội vã!

Dưới hội trường, những tiếng trầm trồ thán phục vang lên. Những ánh mắt nghi ngờ ban nãy lập tức chuyển hướng, đổ dồn về phía hai cha con cụ Khắc Trí và cậu ấm họ Lương. Đoan Nghiêm biến sắc, sắc mặt ả thoắt cái trắng bệch như tờ giấy quyến, bàn tay cầm khăn mùi xoa run rẩy dữ dội. Lương Thế Hiển cũng lúng túng, gậy can trong tay khẽ lệch đi một nhịp.

Không để đối phương kịp hoàn hồn, Mộc Tú Linh quay sang phía hội đồng giám khảo, ánh mắt rực sáng nét kiên nghị. Nàng cất cao giọng, dõng dạc đưa ra một thỉnh cầu khiến toàn thể hội trường nín thở — Thưa quan Đốc học, thưa quý vị giám khảo! Kẻ đứng ngoài cửa sổ đêm qua khi vội vã giằng xé trang sách đã vô tình chà xát ngón tay và tay áo vào lớp mực son chu sa cùng keo dán tươi trên mặt giấy. Cháu khẩn thiết đề nghị quan Đốc học cho phép đưa ngọn đèn rọi quang học chuyên dụng ra đây, để soi xét tỉ mỉ kẽ móng tay và viền ống tay áo lụa của cô Khắc Đoan Nghiêm ngay tại công đường!