Chương 20: Vạt Vải Chàm Xanh Lặng Sóng

Bóng nắng gay gắt nơi sân công đường dần dịu lại khi cỗ xe chở tấm biển vàng “BÁCH NGHỆ TINH HOA” cùng hòm lụa cống phẩm tiến về ngõ nhỏ bến Lạc Thủy.

Cổng lớn phường nhuộm Ngũ Nhã mở toang từ sớm. Tiếng pháo tép nổ đì đẹt giòn tan hòa trong tiếng trống khẩu rộn ràng nghênh đón. Khắp lối đi rải đầy rơm nếp vàng óng, mùi xôi gấc ngào ngạt quyện cùng khói hương trầm ngan ngát lan tỏa khắp gian nhà ba gian hai chái. Mấy mươi mâm cỗ thịnh soạn được kê ngay ngắn từ thềm gạch ra đến tận mép sân phơi. Bà con chòm xóm, thợ bạn các xưởng dệt quanh bến sông tề tựu đông đủ, ai nấy đều hân hoan nâng chén rượu nếp cái hoa vàng, tấm tắc chúc mừng họ Diệp đã giữ tròn danh thơm trăm năm của làng nghề.

Lão thái quân Diệp Thục Đoan chống đầu gậy trúc bước chậm rãi qua ngưỡng cửa gỗ lim, khẽ gật đầu đáp lễ những lời chúc tụng chân tình. Bà không vội ngồi vào mâm thượng vị ngoài sân mà hướng mắt về phía gian từ đường cổ kính phía đông. Nơi ấy, bài vị tiên tổ đã được lau dọn phong quang, đôi chân đèn đồng thắp nến sáp ong tỏa ánh sáng ấm áp, trầm mặc.

Cụ Đoan khẽ nghiêng đầu ra hiệu. Diệp Thừa Tông và Diệp Khắc Khiêm lập tức hiểu ý, lặng lẽ theo sau bước chân mẹ, khép hờ cánh cửa bức bàn ngăn cách tiếng ồn ào náo nhiệt bên ngoài.

Khói trầm hương uốn lượn quanh bức hoành phi cổ. Thừa Tông tiến lên phía trước, hai tay bưng khay gỗ đựng chén trà nụ vối còn bốc khói nghi ngút. Chân phải của ông từng bị trẹo buốt nhức suốt những ngày dầm mưa dãi nắng nơi suối sâu, nay đã đặt xuống từng bước vững chãi, không còn chút tập tễnh hay ngập ngừng.

Trước sập thờ tiên tổ, Thừa Tông quỳ rạp xuống nền gạch đỏ, dâng cao chén trà lên quá đầu, giọng run rẩy nghẹn ngào “Mẫu thân… con bất hiếu! Vì lòng tham và thói đỏ đen mê muội, con suýt chút nữa đã chôn vùi cơ nghiệp trăm năm của cha ông, làm vấy bẩn danh thơm gia tộc, lại còn đang tâm mưu hại chính ruột thịt của mình. Ơn mẹ răn dạy nghiêm minh, mở đường cho con quay đầu; ơn chú Khiêm bao dung che chở, không nỡ buông tay lúc con cùng quẫn… Nay trước vong linh tiên tổ, con xin dập đầu tạ tội!”

Lời vừa dứt, trán Thừa Tông chạm mạnh xuống mặt gạch kêu vang. Ông dập đầu ba lạy tạ tội, nước mắt ứa ra làm nhòe đi gò má phong trần sạm nắng.

Khắc Khiêm đứng bên cạnh, nhìn bờ vai anh trai run lên từng chặp, khóe mắt cũng đỏ hoe. Ông vội vàng quỳ xuống, hai bàn tay thô ráp nhuốm đậm màu chàm vươn ra đỡ lấy cánh tay anh, cất giọng trầm rành rẽ “Bác cả, mau đứng lên đi! Người một nhà cùng chung khúc ruột, máu chảy ruột mềm. Ngày giông bão bến sông, nếu không có bác liều mình che chắn xà gồ cứu lấy bọc lá chàm bánh Yên Sơn, thì em lấy đâu ra cốt men mà nhuộm nên cây lụa tiến cống hôm nay? Sóng gió đã qua rồi, từ nay anh em mình một lòng gánh vác việc xưởng, bác đừng dằn vặt mãi làm gì.”

Hai anh em ghì chặt lấy nhau, nước mắt hòa trong tiếng thở dài trút bỏ bao dồn nén tị hiềm bấy lâu.

Thừa Tông run run thò tay vào vạt áo, lấy ra một bọc vải nhỏ màu chàm rồi mở ra. Bên trong là mẩu vải the mận chín rách mép dính vôi khô khốc ngày trước. Ông trân trọng dâng bọc vải lên trước mặt cụ Đoan, cất giọng kiên định:“Mẹ ơi, mẩu vải rách này là vết nhơ lầm lạc của đời con. Nay món nợ phi pháp đã tan biến, con xin gửi lại mẹ làm bài học răn mình. Cả đời này, con nguyện chỉ mặc áo thô nâu sồng như thợ bạn, đem trọn sức mọn và tài trí giao thương chân chính cùng chú Khiêm mở mang phường vải, quyết không tơ hào nửa bước vào chốn đỏ đen phù phiếm!”

Cụ Đoan đứng lặng, đôi mắt già nua ánh lên niềm an ủi sâu sắc. Bà vươn bàn tay gầy guộc với những đầu ngón tay dính vệt chàm xanh nhạt rửa không bao giờ sạch, khẽ xoa lên mái tóc đã điểm nhiều sợi bạc của người con cả.

“Biết sai mà chịu sửa mình, ấy mới là cái dũng của bậc trượng phu,” Cụ Đoan cất giọng trầm ấm, từng lời khoan thai mà thấm thía. “Con cởi bỏ áo the hoa mỹ để khoác manh áo nâu sồng, gánh sáu mươi gánh nước suối Yên Sơn thau sạch cặn vôi, ấy là con đã tự tay gột rửa tâm ma trong lòng. Nước chàm muốn biếc phải lọc qua trăm bận tro rơm, con người muốn nên thân cũng phải qua rèn giũa gian nan. Mẹ nhận chén trà này của con, tổ tiên họ Diệp cũng đã chứng giám tấc lòng thành ấy.”

Bà quay sang chiếc tráp khảm ốc xà cừ đặt trang trọng trên sập gụ, mở nắp tráp rồi nhấc ra chùm chìa khóa bằng đồng thau sáng bóng. Cụ Đoan đặt chùm chìa khóa vào giữa hai bàn tay đang đan vào nhau của Thừa Tông và Khắc Khiêm “Chìa khóa gian nhà tổ và kho vải gia bảo này, mấy mươi năm qua mẹ cất giữ bên mình. Nay hai đứa đã hiểu được đạo nghĩa cốt nhục, mẹ trao lại cho cả hai anh em cùng trông nom. Thằng Tông khéo léo việc đối ngoại, thấu hiểu giá cả thị trường thì coi sóc sổ sách, giao thương mở lối; thằng Khiêm nắm vững ngón nghề cổ truyền thì trông coi kỹ thuật ba mươi sáu chum sành nơi hậu viện. Anh em đồng lòng, tấc đất cũng hóa vàng mười.”

Hai người con đồng thanh vâng dạ, cẩn trọng đón lấy chùm chìa khóa nặng trịch nghĩa tình.

Lúc bấy giờ, cánh cửa từ đường khẽ lay động, Diệp Thanh Nhàn bưng cơi trầu têm cánh phượng bước vào. Cụ Đoan nhìn người cháu gái mười tám tuổi với đôi mắt sáng ngời lanh lợi, khóe môi khẽ nở nụ cười hiền hậu. Bà với tay lấy chiếc gáo dừa lên nước bóng loáng, cán bằng tre đực dắt bên vách gỗ – vật phẩm gia truyền từng cùng cụ Đoan thử từng sắc bọt chàm qua mấy mươi mùa trăng – trao vào tay cô bé “Cháu Nhàn, con bé bỏng mà có mắt tinh tường, lại nhạy bén với hương lá chàm và sắc nước tro. Chiếc gáo dừa này là của ông nội để lại, bà trao cho cháu. Từ ngày mai, con chính thức cùng cha và bác học trọn vẹn thuật ủ men non và quy trình hai mươi mốt lượt nhúng. Hãy nhớ lấy lời răn của họ Diệp ta: nhuộm vải cốt ở nhẫn nại, làm người cốt ở lòng ngay.”

Thanh Nhàn xúc động đón lấy chiếc gáo dừa, khẽ cúi đầu: “Dạ, cháu xin ghi lòng tạc dạ lời bà dạy!”

Trút bỏ được gánh nặng trong lòng, lão thái quân Diệp Thục Đoan thong thả bước ra hàng hiên. Hoàng hôn mùa thu buông xuống bến Lạc Thủy một dải ráng đỏ êm đềm, rọi ánh sáng lung linh lên tấm biển vàng “BÁCH NGHỆ TINH HOA” treo trang trọng giữa tiền sảnh.

Bà tựa đầu gậy trúc xuống thềm đá xanh, phóng tầm mắt ra khoảng sân phơi rộng thênh thang. Gió chiều từ sông Lạc thổi về lồng lộng, làm tung bay hàng trăm dải lụa chàm xanh biếc như ngọc bích vừa vớt từ mẻ men mới. Những vạt vải dập dờn uốn lượn giữa không trung tựa muôn ngàn làn sóng biếc, mềm mại, thắm đượm và phẳng lặng khôn cùng. Mọi phong ba bão táp chực chờ xô ngã nếp nhà nay đã tan thành mây khói, chỉ còn lại sự an định, vững chãi của gia phong nề nếp lưu truyền.

Bến sông Lạc êm đềm xuôi dòng nước biếc, tiếng thoi đưa lách cách hòa cùng tiếng cười rộn rã của con cháu họ Diệp, dệt nên khúc ca gia phong bình yên muôn thuở.