Chương 1: Tiếng Rè Của Góc Bàn Cũ

Mùi nhựa thông khét lẹt xộc vào cánh mũi cay xè. Cụ ông Phạm Khắc Điền nheo đôi mắt kèm nhèm sau tròng kính lão buộc dây dù quanh cổ, ngón tay chai sần khẽ run run khi gí đầu mỏ hàn nóng đỏ vào chân đế chiếc bóng đèn chân không 6V6. Giọt thiếc xèo lên giòn tan, bốc làn khói lam mỏng mảnh trước chiếc quạt tai voi đang quay cót két. Căn phòng tầng một ngập ngụa mùi kim loại han gỉ, dây đồng cuộn ngổn ngang và đống linh kiện vô tuyến tích tụ suốt nửa thế kỷ. Tiết trời đầu hè ngõ Hàng Bông oi bức đến ngột ngạt, mồ hôi rịn ra trên trán ông lão tám mươi chín tuổi.

Rút phích cắm điện đặt mỏ hàn lên mảnh ngói vỡ, ông Điền ngửa cổ về phía gian bếp tối om, cất giọng khàn đặc “Bà Mai đâu rồi! Tám giờ tối đến nơi rồi mà cơm nước chưa dọn ra à? Định để cái thân già này nhịn đói qua đêm chắc?”

Bước chân lẹt quẹt quen thuộc vang lên trên nền gạch hoa cũ. Cụ bà Lương Thị Mai bưng chiếc mâm nhôm bước ra. Bà tám mươi sáu tuổi, dáng người nhỏ nhắn, lưng hơi còng trong bộ bà ba vải thô, mái tóc bạc trắng búi trễ sau gáy. Mâm cơm đạm bạc chỉ có đĩa rau muống luộc, bát nước dầm sấu chua, vài quả cà pháo và đĩa đậu phụ rán tẩm hành.

Bà Mai gạt mấy cuộn dây điện sang bên, đặt mâm xuống góc bàn làm việc, khẽ thở dài “Cơm khê vì ổ cắm lỏng, tôi phải lui cui quạt lại bếp than. Ông suốt ngày cắm mặt vào mớ đồ này rồi gắt gỏng, ai mà hầu cho kịp.”

“Có mỗi bữa cơm mà càu nhàu mãi,” ông Điền lườm đống đồ bừa bãi gắt lên, “không có tôi hàn đài cho người ta thì tiền đâu mua đậu, mua sấu? Mau xới cơm đi, đầu gối tôi lại nhức buốt rồi.”

Bà Mai xới bát cơm đầy đưa cho chồng. Ánh mắt bà dừng lại ở khoảng trống dưới gầm bàn gỗ lim, nơi có chiếc hộp bánh quy bằng thiếc hoen gỉ nằm sát chân tường. Bà chỉ tay xuống, giọng dặn dò nghiêm túc “Đồ phế liệu hỏng hóc thì ông gom bớt lại mà gọi đồng nát bán đi cho quang quẻ. Mà này, cái hộp bánh quy bằng thiếc của tôi dưới gầm bàn kia, ông tuyệt đối đừng có đụng vào đấy. Đồ đạc cả một đời tôi cất giữ trong ấy, mất là không đền được đâu.”

Miếng đậu phụ vừa đưa lên miệng liền khựng lại. Tính gia trưởng cố hữu trỗi dậy khiến mày ông Điền cau chặt. Ông dằn đôi đũa tre xuống cạnh bát cơm “Lại cái hộp gỉ ngoèn ấy! Toàn mấy thứ giấy lộn rách nát, cuống vé xem phim thời nảo thời nào mà giữ riết suốt sáu mươi lăm năm qua. Chật chội cả lối đi, chân tôi duỗi ra cũng đụng phải!”

“Đấy không phải giấy lộn,” bà Mai ngắt lời, giọng nghẹn lại nhưng cứng cỏi khác thường. Đôi mắt già nua nhìn thẳng vào chồng: “Đó là kỷ niệm từ ngày cưới nhau năm một nghìn chín trăm năm mươi chín. Có những thứ với ông chẳng đáng một hào, nhưng với tôi là cả một đời chắt chiu nhẫn nhịn. Tôi dặn thế, ông liệu mà nhớ lấy.”Cả đời này, trong căn nhà cổ hai tầng nơi ngõ sâu Hàng Bông, lời nói của ông bao giờ cũng là mệnh lệnh. Bị vợ chặn họng ngay trong bữa ăn, tự ái của một người đàn ông cả đời nắm quyền gia trưởng bùng lên cay cú. Ông Điền hừ một tiếng khô khốc, và vội mấy hạt cơm thừa rồi dằn mạnh bát xuống mâm “Vẽ chuyện! Cứ giữ khư khư mấy thứ rác rưởi ấy rồi bôi nhọ tôi!”

Bà Mai không buồn đáp lời. Bà lặng lẽ thu dọn bát đĩa mang ra bể nước sau nhà cọ rửa. Lát sau, bà bước vào lau sạch mặt bàn, rồi bưng chậu quần áo bước lên cầu thang gỗ. Từng bậc gỗ kêu lên tiếng cót két nặng nề dưới bước chân của bà lão tám mươi sáu tuổi. Khi tiếng chốt then cài trên gác hai khép lại, gian phòng tầng một chỉ còn trơ trọi một mình ông Điền.

Cơn đau từ khớp gối phải lại nhói lên từng chặp khi thời tiết oi nồng báo hiệu đợt mưa ngâu sắp về. Ông Điền chống tay vào mép bàn, khó nhọc đứng dậy rồi đưa mắt nhìn xuống lối đi. Ngay cạnh chân bàn là chiếc thùng cáctông to tướng đựng đầy mớ bóng đèn chân không 6V6 mà ban chiều ông lặn lội sang tận phố Lò Đúc xin của người bạn già. Mớ bóng này tuy hỏng sợi đốt nhưng đui đồng và phiến cực còn tốt, tháo ra thay thế thì khối việc dùng được. Khổ nỗi chiếc thùng cồng kềnh choán gần nửa lối đi, khiến chân ông mỗi lần bước qua lại va quệt đau nhói.

Trong căn phòng ngổn ngang này, chỉ có duy nhất khoảng trống dưới gầm bàn làm việc là vừa vặn để nhét chiếc thùng bóng đèn. Nhưng nơi ấy, mớ bìa cáctông ẩm mốc cùng chiếc hộp thiếc của bà Mai đang chiếm giữ một góc chân tường. Nhớ lại ánh mắt cương quyết của vợ lúc nãy, tính khí gia trưởng bướng bỉnh lại bốc hỏa trong đầu ông Điền. Cả đời này, có bao giờ ông phải kiêng dè đồ đạc của đàn bà?

“Rõ vớ vẩn. Giữ lại chỉ tổ làm mồi cho mối mọt!” — ông Điền tặc lưỡi tự biện hộ cho mình.

Cúi gập tấm lưng gầy gò, hai tay bám mép bàn, ông Điền khom người thò tay vào khoảng tối dưới gầm bàn. Ông kéo xềnh xệch đống bìa cáctông mục nát ra ngoài, rồi bàn tay chạm phải một bề mặt kim loại lạnh ngắt vì hoen gỉ. Đó là chiếc hộp bánh quy tây hình tròn đã phai màu sơn đỏ, mép nắp dán một vòng băng dính giấy ngả vàng. Cầm chiếc hộp lên tay, ông thấy nó nhẹ bỗng, bên trong chỉ phát ra tiếng lạo xạo khô khốc của những xấp giấy cũ cọ vào thành sắt.

Chẳng buồn cạy nắp xem bên trong có gì, ông Điền quờ tay lôi chiếc bao tải dứa sau cánh cửa, nhét thốc tháo đống bìa cáctông cùng chiếc hộp thiếc gỉ sét xuống đáy. Ông buộc túm miệng bao bằng mẩu dây đồng, rồi đẩy chiếc thùng bóng đèn 6V6 vào khoảng trống dưới gầm bàn.

Một tay chống gậy gỗ, một tay xách bao tải, ông Điền khập khiễng bước ra ngõ Hàng Bông sâu hun hút. Ánh đèn đường vàng vọt soi bóng lưng còng gầy guộc của ông lão tám mươi chín tuổi lê bước trên nền gạch oi nồng. Ra đến đầu ngõ, nơi đặt chiếc thùng rác công cộng bằng tôn, ông dồn sức quẳng mạnh chiếc bao tải dứa vào lòng thùng rác tối om. Tiếng kim loại va đập khô khốc vang lên giữa màn đêm tĩnh mịch.

Phủi tay vào vạt áo, ông Điền quay người khập khiễng đi về, đắc ý vì đã dọn quang góc bàn.

Sau lưng ông, chiếc bao tải dứa nằm chơ vơ nơi thùng rác ngõ tối. Dưới đáy bao, chiếc hộp thiếc hoen gỉ lặng lẽ nằm im, vùi lấp bên trong là từng lá thư tình thời chiến, cuống vé xem phim năm một nghìn chín trăm năm mươi chín và chiếc kẹp tóc kỷ vật ngày cưới — chứng nhân cho sáu mươi lăm năm nhẫn nhịn của một đời người.

Trong khi đó, trên căn gác hai hắt ra vệt sáng tù mù, qua chấn song cửa sổ gỗ, bà Mai vẫn cặm cụi phơi từng chiếc khăn mặt cho chồng mà không hề hay biết kỷ vật cả một đời gìn giữ của mình sắp sửa biến mất vĩnh viễn.