Chương 1: Hạt Thóc Tháng Ba

Khúc Chính Tâm rút chiếc que tre vót nhọn từ vựa thóc số bảy, đưa lên mũi ngửi. Mùi cám khô lẫn hơi ẩm mốc bốc lên nồng nặc. Dưới lòng bồ đan bằng nứa trét bùn, lớp hạt cũ ngả màu vàng sẫm chỉ còn phủ một tầng mỏng tang chưa đầy gang tay, lộ rõ những nan nứa xám xịt. “Thực tồn trong kho còn bao nhiêu?” Giọng ông trầm thấp, vang giữa gian kho Thường Bình Thương rộng thênh thang nhưng trống trải. Đứng bên cạnh, Lục Trọng Đình vội đặt chiếc bàn tính gỗ lim xuống mặt hòm, hai tay nâng cuốn sổ bìa xanh dâng lên: “Bẩm đại nhân, ba kho giáp mé sông cộng lại chỉ còn đúng ba vạn thạch. Hai năm liền hạn hán khốc liệt, triều đình không cấp thêm ngạch dự trữ, vụ đông xuân vừa rồi toàn bộ năm huyện hạ lưu sông Lộ Giang lại thu hoạch chẳng nổi ba phần mười. Số thóc này nếu mở kho chẩn cấp cho năm vạn hộ dân của phủ Thăng An, tính dè sẻn mỗi miệng ăn một thăng mỗi ngày, cũng chỉ đủ cầm cự chưa đầy mười hôm.” Đôi mày của Khúc Chính Tâm khẽ nhíu lại. Ngón tay trỏ có vết chai dày do gảy bàn tính lâu năm vô thức gõ nhẹ lên mép gỗ. Năm vạn hộ dân, hơn hai mươi vạn sinh linh đang bước vào tháng ba giáp hạt khi bồ thóc trong nhà bần nông đã cạn đáy, mà lúa vụ mới ngoài đồng còn non choẹt. Ba vạn thạch thóc cũ kia là tấm khiên mỏng manh duy nhất che chở cho phủ Thăng An trước miệng vực đói kém. “Ngoài chợ tình hình thế nào rồi?” Chính Tâm bước ra phía thềm kho, nơi nắng hanh hao hắt lên sàn gạch bám bụi trấu. Lục Trọng Đình ngập ngừng trong thoáng chốc: “Thuộc hạ sáng nay vừa đích thân đi thăm dò một vòng quanh chợ Đông. Giá gạo tẻ thường vốn giữ ở mức hai mươi lăm văn một đấu suốt mùa đông, vậy mà chỉ trong hai ngày qua đã bất ngờ nhảy vọt lên ba mươi hai văn. Thậm chí các hiệu buôn lớn đã bắt đầu hạn chế lượng bán ra, từ chối giao theo thạch mà chỉ cho mua lẻ từng đấu.” “Tăng bảy văn chỉ sau hai ngày?” Khúc Chính Tâm dừng bước, ánh mắt sắc lại nhìn về dải sông Lộ Giang phía xa. “Mới đầu tháng ba, kho lương trong dân dẫu vơi nhưng chưa thể cạn kiệt. Cung ngạch chưa đứt đoạn mà giá ngạch đã đội lên bực này, đây tuyệt đối không phải quy luật mùa vụ thông thường.” “Ý đại nhân là...” Trọng Đình hạ thấp giọng. “Có kẻ đang châm ngòi thổi gió.” Chính Tâm dứt khoát nói. “Thóc gạo không tự nhiên mất đi, chỉ chuyển từ tay người này sang kho kẻ khác. Cất sổ sách, cùng ta ra phố một chuyến.”

Hai người cởi bỏ phẩm phục, thay áo vải xanh thô sờn mép rồi rảo bước về phía bến Vĩnh Thông. Bình nhật, bến sông này tấp nập nhất phủ Thăng An với hàng chục sạp ngũ cốc trải dọc bờ kè. Thế nhưng hôm nay, quang cảnh bày ra lại nhuốm màu ảm đạm. Dãy sạp nhỏ của những tiểu thương quen mặt đều đóng chặt then cài. Trên tấm liếp rách treo trước một gian hàng trống huếch, dòng chữ viết vội bằng than củi đen nhẻm đập vào mắt người qua lại: “Hết gạo, nghỉ bán”. Dọc bờ sông chỉ còn trơ trọi bốn thương quán đồ sộ của Đô thương hội Lũng Nam mở toang cửa hiệu, cờ thêu chữ “Lũng” chỉ vàng phần phật đón gió. Dưới thềm đá, hàng trăm người dân áo vá chằng đụp xô đẩy nhau nghẹt thở, giơ cao rổ rách, bị cói cùng những xâu tiền đồng gỉ xanh mong mua chút gạo. “Tránh ra! Chen lấn cái gì!” Gã gia nhân lực lưỡng của thương hội vung đòn gánh gạt phăng đám đông, hếch cằm quát lớn: “Nhìn cho rõ đây! Giá hôm nay là ba mươi hai văn một đấu, mỗi người chỉ được mua tối đa hai đấu! Ai thiếu tiền thì lùi lại, đứng đấy than thở cũng chẳng ra hạt gạo nào đâu!” Một phụ nữ bế đứa con nhỏ tong teo vì khát sữa, run rẩy chìa xâu tiền lẻ: “Chưởng quầy làm ơn thương xót... Mới hôm kia thiếp mua bên cầu giá hai mươi lăm văn, sao nay lại vọt lên ngần ấy? Trong nhà cạn nhẵn ngô khoai rồi...” Tên chưởng quầy ngồi sau quầy gỗ lim ung dung nhấp ngụm trà, mí mắt chẳng buồn nhấc: “Hôm kia khác, hôm nay khác! Đất trời đại hạn hai năm, nước sông cạn trơ đáy thì đào đâu ra thóc? Thương hội bọn ta lặn lội chở hàng ngàn dặm về cứu đói, cước thuyền đắt đỏ, bán giá này đã là tích đức lắm rồi! Chê đắt thì nhịn, mai quay lại khéo ba mươi lăm văn cũng chẳng còn mà mua!”Lời hăm dọa cay nghiệt ném ra như mồi lửa rớt vào đống bổi khô, khiến đám đông càng thêm hoảng loạn xô đẩy. Đứng sau bóng râm rặng phi lao, Khúc Chính Tâm lắng tai nghe ngóng từng lời thì thầm xung quanh. “Nghe bảo đê mạn thượng nguồn nứt toác hết rồi!” Một lão nông gầy gò thì thào với bạn đồng hành, mắt đỏ hoe. “Đất khô nẻ thế kia, mưa dội xuống là vỡ đê. Lũ cuốn sạch đồng bãi thì lấy đâu ra lúa vụ tới? Không cắn răng mua bây giờ, tháng sau có bạc vạn cũng chết đói!” “Thảo nào lái buôn nhỏ đều thu quầy...” Một kẻ khác thở dài sườn sượt. “Họ bảo Đô thương hội đã dằn bạc gom sạch lúa trong bồ các phú gia từ tháng trước. Dân đen chậm chân chỉ có nước đào rễ cỏ mà ăn!” Lục Trọng Đình đứng cạnh Chính Tâm, hai bàn tay siết chặt đến trắng bệch khớp xương: “Thưa thầy, đê thượng nguồn mới được đắp kiên cố năm ngoái, cớ sao nứt vỡ được? Rõ ràng bọn gian thương tung tin thất thiệt để dọa người, ép tiểu thương ngưng bán, đẩy bà con vào bước đường cùng!” Ánh mắt Khúc Chính Tâm trầm xuống: “Đúng vậy. Nỗi sợ lây lan còn nhanh hơn dịch bệnh. Khi người mua tin rằng ngày mai giá còn tăng, họ sẽ dốc đồng xu cuối cùng ra mua dẫu hôm nay giá đã cao ngất. Càng tranh nhau mua thì chợ càng khan hiếm, và kẻ nắm giữ thóc sẽ tha hồ thao túng. Tiền Vạn Hưng nắm thóp lòng người sợ đói hơn sợ chết.” “Nếu cứ thế này, chỉ dăm hôm nữa giá sẽ chạm đỉnh năm mươi văn. Dân nghèo sao gánh nổi?” “Rời khỏi đây thôi.” Khúc Chính Tâm vỗ vai người học trò. “Chuyện này không thể cậy sức mà gỡ giữa chợ. Muốn dập ngọn lửa, phải tìm ra kẻ châm ngòi.”

Hai thầy trò rời khu chợ náo động, rẽ vào lối ngõ lát đá xanh sau dãy phố buôn để quay lại nha môn Thường Bình. Bóng hoàng hôn đỏ quạch buông xuống những mái ngói rêu phong. Gió chiều thổi thốc từ sông Lộ Giang, phả hơi nóng ngột ngạt vào từng vách đất nứt nẻ. Khi đi ngang qua hẻm rợp bóng liễu rủ dẫn tới cổng sau tư thất của Đồng tri phủ Hà Bá Thiệu, Khúc Chính Tâm bỗng ghìm bước. Từ cánh cổng lim sơn son hé mở, một cỗ xe song mã lộng lẫy chầm chậm lăn bánh ra ngoài ngõ vắng. Thùng xe khảm xà cừ tinh xảo, rèm the thêu kim tuyến phủ kín kẽ. Trên góc mái che, tấm biển đồng chạm hình đầu rồng ngậm đĩnh vàng khẽ lắc lư theo nhịp chuyển động – gia huy riêng của Tiền Vạn Hưng, hội trưởng Đô thương hội Lũng Nam. Tiếng vó ngựa gõ lộc cộc trên mặt đá xé toạc sự tĩnh mịch chiều tà. Cỗ xe lướt vội qua mặt hai người rồi khuất dần về bờ sông, để lại làn bụi mỏng lẫn mùi xạ hương xa xỉ quẩn quanh xóm nghèo xơ xác. Lục Trọng Đình nín thở nhìn theo, rồi quay sang nhìn người thầy của mình. Dưới bóng hoàng hôn nhập nhoạng, Khúc Chính Tâm đứng lặng như tạc vào rặng liễu. Ánh mắt ông găm chặt vào vệt bánh xe hằn sâu trên nền đất, đôi bàn tay giấu trong ống tay áo vải xanh khẽ siết lại.