Chương 25: Trọn Vẹn Tình Thâm

Tiếng kẻng đồng từ trụ sở Hợp tác xã Cồn Cát ngân vang từng hồi đanh gọn, xé tan màn sương sớm bảng lảng trên mặt sông Mã. Cụ Cầm Văn Sơn khẽ vuốt lại nếp áo nâu phẳng phiu, cùng Trọng và Hải rảo bước qua con ngõ đất bãi đã khô ráo rợp bóng tre ngà. Sân kho Hợp tác xã hôm nay đông nghịt xã viên, cờ đỏ sao vàng cùng khẩu hiệu thi đua lao động sản xuất đỏ thắm căng ngang dưới mái lợp fibroximăng trong nắng sớm.

Trên bục gỗ, Chủ nhiệm Vũ Đức Định chỉnh lại chiếc kính gọng đồi mồi, dặng hắng một tiếng rồi cất giọng sang sảng qua chiếc loa sắt tây — Thưa toàn thể bà con xã viên! Trận bão số bảy lịch sử vừa qua đã cướp đi nhiều tài sản, nhưng không khuất phục được ý chí kiên cường của xóm bãi Cồn Cát. Hôm nay, Ban quản trị Hợp tác xã và Ủy ban nhân dân huyện quyết định trao tặng bằng khen lao động vẻ vang cho ba cha con bác Cầm Văn Sơn!

Tiếng vỗ tay rào rào vang dội khắp sân kho. Cụ Sơn bước lên bục, đôi bàn chân bám chặt trên thớ gỗ. Giọng Chủ nhiệm Định trầm xuống đầy trân trọng — Nhờ chiếc bè mảng mười mối nan néo và lòng quả cảm của ba cha con, tròn ba mươi sinh mạng xã viên đã được cứu thoát trong gang tấc. Không những thế, sáng kiến bàn chuốt nan cơ khí của đồng chí Trọng cùng sự tháo vát của đồng chí Hải đã giúp xóm bãi ta ký kết thành công hợp đồng bao tiêu xuất khẩu giỏ nan sang Đông Âu. Ban quản trị quyết định công nhận tổ hợp thủ công gia đình bác Sơn là mô hình điểm của toàn xã, giao bác Sơn làm thợ cả, chịu trách nhiệm mở rộng đào tạo kỹ thuật đan nan mười mối néo cho toàn thể đội ngũ thợ thủ công Cồn Cát!

Đón tấm bằng khen viền đỏ từ tay Chủ nhiệm Định, mắt cụ Sơn ứa lệ. Đôi bàn tay từng run rẩy vì phong thấp nâng niu tờ giấy khen phẳng phiu như nâng lấy danh dự nếp nhà họ Cầm. Cụ nhìn xuống sân, thấy Trọng đứng nghiêm cẩn bên chiếc xe đạp Thống Nhất, khuôn mặt chữ điền bừng sáng tự hào; cạnh đó, thằng Hải ngẩng cao đầu mỉm cười rạng rỡ, ánh mắt không còn chút lấm lét, tự ti của kẻ trốn chui trốn lủi ngày nào.

Buổi trưa, không khí xóm bãi rộn rã lạ thường. Trên nền đất cũ từng bị lũ cuộn bùn non, nay đã khô nỏ và san gạt phẳng lì, bà con chòm xóm tấp nập kéo sang phụ giúp gia đình cụ Sơn dựng lại nếp nhà mới. Thím Nhẫn vấn lệch chiếc khăn vuông, thoăn thoắt chuyền từng tấm phên nứa đan kép thơm ngát. Mấy anh thợ mộc hè nhau ghì thẳng bốn chiếc cột luồng đại ngâm đủ sáu tháng bùn ao, vững chãi như thế núi. Tiếng búa chan chát, tiếng róc nứa và tiếng cười nói râm ran xua tan vẻ hoang tàn sau bão lũ.

Chiếc phản gỗ lim gia bảo được thanh niên xúm tay khiêng vào đặt giữa gian chính. Dưới mái nhà mới thơm nồng mùi tre nứa, Trọng cẩn trọng lập lại bàn thờ cho người mẹ quá cố trên vách nứa phẳng phiu. Cụ Sơn bước tới, hai tay run run dâng chiếc bát sứ Hải Dương sứt miệng — kỷ vật duy nhất còn sót lại sau cơn đại hồng thủy — an vị giữa bàn thờ làm bát hương. Bên làn khói trầm bảng lảng, cụ mở dải ruột tượng buộc trước ngực, trân trọng đặt bọc vải dầu chứa bức di thư của vợ vào chiếc tráp gỗ nhỏ đã lau sạch bóng.

Nhìn lên làn khói thơm quyện vào rui mè nứa mới, cụ Sơn thầm khấn “Bà ơi, nếp nhà ta dựng lại rồi. Lời bà trăn trối, các con đã thấu triệt đến tận xương tủy…”

Cụ bước ra mép phản gỗ lim ngồi nghỉ, khẽ xoay bờ vai áo nâu. Vết thương sâu hoắm do cọc tre cào rách đêm vượt lũ nay đã khép miệng, chỉ còn lại vệt sẹo dài màu hồng nhạt. Cơn đau nhức buốt của chứng phong thấp cũng thuyên giảm rõ rệt; từ ngày Trọng chế ra chiếc bàn chuốt cơ khí đòn bẩy, cụ không còn phải còng lưng ghì dao chuốt từng cọng lạt thâu đêm suốt sáng nữa.

Cụ nhìn Trọng và Hải đang lúi húi buộc giàn hiên. Bàn tay Trọng to bè thô ráp, bàn tay Hải thuôn dài lanh lẹ, cả hai đôi tay đều hằn lên những vết sẹo cật tre chai sần sau đêm liều mình khóa mối néo then chốt giữa dòng cuồng lưu. Những vết sẹo ấy chẳng còn là nỗi đau đớn, mà đã hóa thành dấu ấn danh dự của những người thợ kiên cường, dám đương đầu với bão tố để chở che gia đình và xóm làng.Bóng chiều buông xuống bãi bồi, ba cha con dạo bước ra mép nước sông Mã. Nước lũ đỏ ngầu nay đã rút cạn, trả lại dòng sông hiền hòa lấp lánh ánh hoàng hôn, lặng lẽ bồi đắp phù sa màu mỡ cho rặng tre ngà ven bãi.

Cụ Sơn dừng chân bên mép nước, nhìn dòng sông êm ả xuôi dòng rồi quay sang hai con, giọng trầm ấm — Thầy sống đến ngần này tuổi, trải qua bao cơn lũ dữ, mới thấu hết cái đạo lý sâu xa của nghề đan lát. Một nan tre đơn lẻ, dù là cật luồng già cứng cáp đến đâu, bẻ một nhát cũng gãy giòn. Nhưng khi trăm nan mềm biết luồn lách, cài khóa, bện xoắn lấy nhau thành mười mối néo, thì ngọn sóng cuồng nộ nào cũng phải chịu thua. Anh em các con cũng như nan tre vậy, có dẻo dai đùm bọc, nhẫn nhịn ghì chặt lấy nhau thì gia đình mới vững bền, làng nghề mới vượt qua giông bão.

Trọng đứng nghiêm cẩn, bàn tay siết chặt lấy bờ vai rắn rỏi của em trai, giọng dứt khoát — Lời thầy dạy, chúng con xin khắc cốt ghi tâm. Đời này kiếp này, anh em con nguyện bện chặt vào nhau như mười mối nan néo của tổ nghề!

Hải rưng rưng ngấn lệ, nép sát vào vai anh, khẽ cất lời — Em nhớ rồi thầy ạ. Có anh, có thầy, khó khăn mấy anh em con cũng vượt qua!

Đêm xuống, ánh trăng vằng vặc dát bạc lên bãi bồi sông Mã. Dưới mái hiên nhà mới lộng gió phù sa, ngọn đèn dầu tỏa ánh sáng vàng ấm áp. Chiếc giỏ nan mười mối néo mới tinh đặt trang trọng trên mặt bàn mộc, mắt nan đan chéo bốn mươi lăm độ sáng bóng dưới ánh trăng.

Trọng ngồi bên bàn chuốt nan cơ khí, cần đòn bẩy gỗ luồng nhấp nhô nhịp nhàng theo từng thế ép. Tiếng cật nứa róc “ro ro” ngọt lịm vang lên rộn rã khắp ngõ bãi. Dải nan cật mỏng ba li phẳng mịn tuôn ra đều tăm tắp, được Hải thoăn thoắt cuộn tròn, bó thành từng kiện vuông vức chuẩn bị cho chuyến hàng xuất khẩu đầu tiên. Thím Nhẫn từ ngõ bước vào, bưng theo rổ khoai lang luộc bốc khói nghi ngút, miệng cười bỏm bẻm nhai trầu đỏ thắm — Bác Sơn ơi, cháu Trọng, cháu Hải ơi! Nghỉ tay ăn củ khoai nóng cho ấm dạ rồi làm tiếp! Nhà mới thơm nức mùi nứa thế này, làng Cồn Cát ta phen này ấm no rồi!

Cụ Sơn mỉm cười đón lấy củ khoai từ tay người láng giềng thơm thảo, ngắm nhìn hai người con trai đang kề vai miệt mài bên ánh đèn. Tiếng róc nan ro ro hòa lẫn cùng tiếng cười giòn giã của xóm giềng, vang vọng giữa đêm bãi bồi thanh bình. Mùa xuân đổi mới đang khẽ khàng gõ cửa từng nếp nhà bên dòng sông Mã, và trong lòng cụ Sơn, tình thâm phụ tử muôn đời đã được bện lại bền chặt, son sắt tựa mười mối nan néo ngàn năm.